ତଦ୍ଵୃଦ୍ଧିଂ ସ୍ତମ୍ଭଯ ମୁନେ ନିଜଯା ତପସଃ ଶ୍ରିଯା । ଭଵତସ୍ତେଜସାଗସ୍ତ୍ଯ ନୂନଂ ନମ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏତଦେଵାସ୍ମଦୀଯଂ ଚ କାର୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯମସ୍ତି ହି
ହେ ମୁନି, ତୁମ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜରେ, ସେ ପାହାଡ଼ର ବୃଦ୍ଧିକୁ ରୋକ। ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମ ତେଜରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ସେ ପାହାଡ଼ ନମ୍ର ହେବ। ଏହି କାମଟି ଆମର କରିବାକୁ ଥିବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯଵୃଦ୍ଧ୍ଯଵରୋଧଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵିବୁଧାନାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । କରିଷ୍ଯେ କାର୍ଯମେତଦ୍ଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ମୁନିଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ବୃଦ୍ଧି ଓ ତାହାକୁ ରୋକିବାର ବିବରଣୀ। ସୂତ ଉଚ୍ଚାରିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି କାମ ତୁମମାନେ ପାଇଁ କରିବି।'
ଅଙ୍ଗୀକୃତେ ତଦା କାର୍ଯେ ମୁନିନା କୁମ୍ଭଜନ୍ମନା । ଦେଵାଃ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ବଭୂବୁର୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ଘଡ଼ରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ ମୁନି ଯେତେବେଳେ ଏହି କାମ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତେ ଦେଵାଃ ସ୍ଵାନି ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନି ଭେଜିରେ ମୁନିଵାକ୍ଯତଃ । ପତ୍ନୀଂ ମୁନିଵରଃ ଶ୍ରୀମାନୁଵାଚ ନୃପକନ୍ଯକାମ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ। ଶ୍ରୀମାନ୍ ମୁନି, ରାଜକୁମାରୀ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯେ ନୃପସୁତେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଘ୍ନୋଽନର୍ଥସ୍ଯ କାରକଃ । ଭାନୁମାର୍ଗନିରୋଧେନ କୃତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯମହୀଭୃତା
ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ଏକ ବିପଦ ଆସିଛି, ଯାହା ଅନର୍ଥର କାରଣ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଅଟକାଇ ଏହି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ଆଜ୍ଞାତଂ କାରଣଂ ତଚ୍ଚ ସ୍ମୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ପୁରାତନମ୍ । କାଶୀମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯଦ୍ଗୀତଂ ମୁନିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ଏହାର କାରଣ ବୁଝି ପଡ଼ିଛି, ପୁରୁଣା କଥା ମନେ ପଡ଼ିଲା, ଯାହା ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ମୁନିମାନେ କାଶୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କହିଥିଲେ।
ଅଵିମୁକ୍ତଂ ନ ମୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥୈଵ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ । କିନ୍ତୁ ଵିଘ୍ନା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କାଶ୍ଯାଂ ନିଵସତାଂ ସତାମ୍
'ଅବିମୁକ୍ତ' କେବେ ବି ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ, କାଶୀରେ ରହୁଥିବା ଭଲ ଲୋକମାନେ ବି ଅବଶ୍ୟ ବାଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବେ।
ସୋଽନ୍ତରାଯୋ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଃ କାଶ୍ଯାଂ ନିଵସତା ପ୍ରିଯେ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭାର୍ଯାଂ ତାଂ ମୁନିଃ ପରମତାପନଃ
ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ କାଶୀରେ ରହିବାବେଳେ ଏପରି ବାଧା ଆସିଛି। ଏଭଳି କହି, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ମଣିକର୍ଣ୍ଯାଂ ସମାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ଵିଭୁମ୍ । ଦଣ୍ଡପାଣିଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ କାଲରାଜଂ ସମାଗତଃ
ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦଣ୍ଡପାଣିଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେ କାଳରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
କାଲରାଜ ମହାବାହୋ ଭକ୍ତାନାଂ ଭଯହାରକ । କଥଂ ଦୂରଯସେ ପୁର୍ଯାଃ କାଶୀପୁର୍ଯାସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ
ହେ କାଳରାଜ, ମହାବାହୁ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା, ତୁମେ କିପରି କାଶୀ ପୁରୀରୁ ଦୂରେ ରହୁଛ? ତୁମେ ତ ଏହି ସହରର ନାଥ।
ତ୍ଵଂ କାଶୀଵାସଵିଘ୍ନାନାଂ ନାଶକୋ ଭକ୍ତରକ୍ଷକଃ । ମାଂ କିଂ ଦୂରଯସେ ସ୍ଵାମିନ୍ ଭକ୍ତାର୍ତିଵିନିଵାରକ
ତୁମେ କାଶୀରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ବାଧା ନାଶ କରୁଥିବା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ମୋତେ କାହିଁକି ଦୂରେ ରଖୁଛ?
ପରାପଵାଦୋ ନୋକ୍ତୋ ମେ ନ ପୈଶୁନ୍ଯଂ ନ ଚାନୃତମ୍ । କେନ କର୍ମଵିପାକେନ କାଶ୍ଯା ଦୂରଂ କରୋଷି ମାମ୍
ମୁଁ କେବେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ବିପରୀତ କଥା କହିନାହିଁ, ନ ଅପବାଦ କରିଛି, ନ ମିଥ୍ୟା କହିଛି। କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ ତୁମେ ମୋତେ କାଶୀରୁ ଦୂରେ କରୁଛ?
ଏଵଂ ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯ ଚ ତଂ କାଲନାଥଂ କୁମ୍ଭୋଦ୍ଭଵୋ ମୁନିଃ । ଜଗାମ ସାକ୍ଷିଵିଘ୍ନେଶଂ ସର୍ଵଵିଘ୍ନନିଵାରଣମ୍
ଏଭଳି କାଳନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଘଡ଼ରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମୁନି ସାକ୍ଷିବିଘ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରନ୍ତି।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯ ତତଃ ପୁର୍ଯା ଵିନିର୍ଗତଃ । ଲୋପାମୁଦ୍ରାପତିଃ ଶ୍ରୀମାନଗସ୍ତ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୂଜି, ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସହରୁ ବାହାରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
କାଶୀଵିରହସନ୍ତପ୍ତୋ ମହାଭାଗ୍ଯନିଧିର୍ମୁନିଃ । ସଂସ୍ମୃତ୍ଯାନୁକ୍ଷଣଂ କାଶୀଂ ଜଗାମ ସହ ଭାର୍ଯଯା
କାଶୀର ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନି, ସଦା କାଶୀକୁ ମନେ କରି, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ।
ତପୋଯାନମିଵାରୁହ୍ଯ ନିମିଷାର୍ଧେନ ଵୈ ମୁନିଃ । ଅଗ୍ରେ ଦଦର୍ଶ ତଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ରୁଦ୍ଧାମ୍ବରମଥୋନ୍ନତମ୍
ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିକୁ ଯାନ ଭାବରେ ନେଇ, ମୁନି ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଆଗରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇ ଉଁଚ ହୋଇଥିଲା।
ଚକମ୍ପେ ଚାଚଲସ୍ତୂର୍ଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତଂ ମୁନିମ୍ । ଗିରିଃ ଖର୍ଵତରୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିଵକ୍ଷୁରଵନୀମିଵ
ମୁନିଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ସେ ପାହାଡ଼ ତୁରନ୍ତ କମ୍ପିଗଲା। ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଁଇବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ପାହାଡ଼ ନମ୍ର ଓ ଛୋଟ ହେଇଗଲା।
ଦଣ୍ଡଵତ୍ପତିତୋ ଭୂମୌ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗଂ ଭକ୍ତିଭାଵିତଃ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନମ୍ରଶିଖରଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ନାମ ମହାଗିରିମ୍
ଭକ୍ତିଭାବରେ, ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼, ସେ ମହାଗିରି, ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶିର ନମାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋଽଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିର୍ଵିନ୍ଧ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଵତ୍ସୈଵଂ ତିଷ୍ଠ ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ଯାଵଦାଗମ୍ଯତେ ମଯା
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ହସିଥିବା ମୁହଁରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ କହିଲେ, "ପୁଅ, ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଉଛି, ମୁଁ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏଠାରେ ଏଭଳି ରୁହ।"
ଅଶକ୍ତୋଽହଂ ଗଣ୍ଡଶୈଲାରୋହଣେ ତଵ ପୁତ୍ରକ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିର୍ଯାମ୍ଯଦିଶଂ ପ୍ରତି ଗମୋତ୍ସୁକଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ, "ପୁଅ, ତୁମ ପାହାଡ଼ ଏତେ ବଡ଼ ଯେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଚଢ଼ିପାରିବିନି।" ଏହା କହି ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଆରୁହ୍ଯ ତସ୍ଯ ଶିଖରାଣ୍ଯଵାରୁହଦନୁକ୍ରମାତ୍ । ଗତୋ ଯାମ୍ଯଦିଶଂ ଚାପି ଶ୍ରୀଶୈଲଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵର୍ତ୍ମନି
ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକେକରି ଚଢ଼ି, ପୁଣି ତଳକୁ ଅସି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଶ୍ରୀଶୈଳ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଲେ।
ମଲଯାଚଲମାସାଦ୍ଯ ତତ୍ରାଶ୍ରମପରୋଽଭଵତ୍ । ସାପି ଦେଵୀ ତତ୍ର ଵିନ୍ଧ୍ଯମାଗତା ମନୁପୂଜିତା
ସେ ମଲୟ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚି, ଏଠି ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ମନୁଙ୍କର ପୂଜିତ ଦେବୀ ବିନ୍ଧ୍ୟକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଥିତା ଵିନ୍ଧ୍ଯଵାସିନୀତି ଚ ଶୌନକ । ସୂତ ଉଵାଚ ଏତଚ୍ଚରିତ୍ରଂ ପରମଂ ଶତ୍ରୁନାଶନମୁତ୍ତମମ୍
ଶୌନକ, ସେଇ ଦେବୀ ବିନ୍ଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଉତ୍ତମ ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଵିନ୍ଧ୍ଯନଗଯୋରାଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍ । ରାଜ୍ଞାଂ ଵିଜଯଦଂ ତଚ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଜ୍ଞାନଵର୍ଧନମ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର କଥା ପାପ ନାଶ କରେ, ରାଜାମାନେ ଏହା ଶୁଣିଲେ ବିଜୟ ପାଆନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ଧାନ୍ଯଧନଦଂ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ସୁଖଦଂ ତଥା । ଧର୍ମାର୍ଥୀ ଧର୍ମମାପ୍ନୋତି ଧନାର୍ଥୀ ଧନମାପ୍ନୁଯାତ୍
ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନ ପାଆନ୍ତି, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି, ଯିଏ ଧର୍ମ ଚାହାଏ ସେ ଧର୍ମ ଲାଭ କରେ, ଯିଏ ଧନ ଚାହାଏ ସେ ଧନ ଲାଭ କରେ।
କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍କାମୀ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାସ୍ଯ ସକୃଚ୍ଛ୍ରଵାତ୍ । ଏଵଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵମନୁର୍ଦେଵୀମାରାଧ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ
ଯିଏ କାମନା କରେ ସେ କାମନା ପୂରଣ କରେ, ଏହି କଥାକୁ ଏକଥର ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ଲାଭ ମିଳେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ।
ଲେଭେ ରାଜ୍ଯଂ ଧରାଯାଶ୍ଚ ନିଜମନ୍ଵନ୍ତରାଶ୍ରଯମ୍ । ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵର୍ଣିତଂ ସୌମ୍ଯ ମଯା ମନ୍ଵନ୍ତରାଶ୍ରିତମ୍ । ଆଦ୍ଯଂ ଚରିତ୍ରଂ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାଃ କିଂ ପୁନଃ କଥଯାମି ତେ
ସେ ଏଭଳି ଭାବରେ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଓ ନିଜ ମନ୍ବନ୍ତର ଲାଭ କଲେ। ମୃଦୁଭାବରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ କଥା କହିଦେଲି। ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ମନୂତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ଶୌନକ ଉଵାଚ ଆଦ୍ଯୋ ମନ୍ଵନ୍ତରଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଭଵତା ଚାଯମୁତ୍ତମଃ । ଅନ୍ଯେଷାମୁଦ୍ଭଵଂ ବ୍ରୂହି ମନୂନାଂ ଦିଵ୍ଯତେଜସାମ୍
ଶୌନକ କହିଲେ: ଆପଣ ପ୍ରଥମ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତର ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି। ଏବେ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ ମନୁମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାହା କହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵମାଦ୍ଯସ୍ଯ ଚୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ହି । ଅନ୍ଯେଷାଂ କ୍ରମଶସ୍ତେଷାଂ ସମ୍ଭୂତିଂ ପରିପୃଚ୍ଛତି
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣି, ସେ ଅନ୍ୟ ମନୁମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏକେକରି ପଚାରିଲେ।
ନାରଦଃ ପରମୋ ଜ୍ଞାନୀ ଦେଵୀତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥକୋଵିଦଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ ମନୂନାଂ ମେ ସମାଖ୍ଯାହି ସୂତ୍ପତ୍ତିଂ ଚ ସନାତନ
ନାରଦ, ଯିଏ ଦେବୀଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ କହିଲେ: "ହେ ସନାତନ, ମନୁମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।"