ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭେଣ ତଦଵତାରୈର୍ଵରୁଣାଦିଭିଃ । ଦେଵତାଭିର୍ଧୃତଂ ଭସ୍ମ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରୋଦ୍ଧୂଲନାତ୍ମକମ୍
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ତାଙ୍କ ଅବତାରମାନେ, ବରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଭାବରେ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଉମାଦେଵ୍ଯା ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯା ଚ ଵାଚା ଚାନ୍ଯାଭିରାସ୍ତିକୈଃ । ସର୍ଵସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଧୃତଂ ଭସ୍ମ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରୋଦ୍ଧୂଲନାତ୍ମନା
ଉମାଦେବୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ, ସମସ୍ତ ଜଣା ଜଣା ନାରୀ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଭାବରେ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗନ୍ଧର୍ଵସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରାଦିଭିଃ । ମୁନିଭିଶ୍ଚ ଧୃତଂ ଭସ୍ମ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରୋଦ୍ଧୂଲନାତ୍ମନା
ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଭାବରେ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵୈଶ୍ଯୈଃ ଶୂଦ୍ରେରପି ଚ ସଙ୍କରୈଃ । ଅପଭ୍ରଂଶୈର୍ଧୃତଂ ଭସ୍ମ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରୋଦ୍ଧୂଲନାତ୍ମନା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ମିଶ୍ର ଜାତି, ଭିନ୍ନ ଭାଷା ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଭାବରେ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଉଦ୍ଧୂଲନଂ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଂ ଚ ଯୈଃ ସମାଚରିତଂ ମୁଦା । ତ ଏଵ ଶିଷ୍ଟା ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ନେତରେ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ
ଯେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଓ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଜ୍ଞାନୀ; ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହଁନ୍ତି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶିଵଲିଙ୍ଗଂ ମଣିଃ ସଖ୍ଯଂ ମନ୍ତ୍ରଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରସ୍ତଥା । ଵିଭୂତିରୌଷଧଂ ପୁଂସାଂ ମୁକ୍ତିସ୍ତ୍ରୀଵଶ୍ଯକର୍ମଣି
ଶିବଲିଙ୍ଗ, ମଣି, ସଖ୍ୟତା, ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଭିଭୂତି—ଏହାମାନେ ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଓ ନାରୀବଶ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଔଷଧ ଭଳି।
ଭୁନକ୍ତି ଯତ୍ର ଭସ୍ମାଙ୍ଗୋ ମୂର୍ଖୋ ଵା ପଣ୍ଡିତୋଽପି ଵା । ତତ୍ର ଭୁଙ୍କ୍ତେ ମହାଦେଵଃ ସପତ୍ନୀକୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ଯେଉଁଠି ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଖାଏ, ସେ ମୂର୍ଖ ହେଉ କି ଜ୍ଞାନୀ, ସେଠି ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ସହଧର୍ମିଣୀ ସହିତ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ଭସ୍ମସଞ୍ଛନ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗମନୁଗଚ୍ଛତି ଯଃ ପୁମାନ୍ । ସର୍ଵପାତକଯୁକ୍ତୋଽପି ପୂଜିତୋ ମାନଵୋଽଚିରାତ୍
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଶରୀରକୁ ଭସ୍ମରେ ଢାକି ନେଇଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଭସ୍ମସଞ୍ଛନ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ଯଃ ସ୍ତୌତି ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ସହ । ସର୍ଵପାତକଯୁକ୍ତୋଽପି ପୂଜ୍ଯତେ ମାନଵୋଽଚିରାତ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭସ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଶରୀର ଢାକିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ତୁତି କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଧାରିଣେ ଭିକ୍ଷାପ୍ରଦାନେନ ହି କେଵଲମ୍ । ତେନାଧୀତଂ ଶ୍ରୁତଂ ତେନ ତେନ ସର୍ଵମନୁଷ୍ଠିତମ୍
ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ, ସେ ଯାହା ପଢ଼ିଛନ୍ତି, ଶୁଣିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା କରିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ।
ଯେନ ଵିପ୍ରେଣ ଶିରସି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଂ ଭସ୍ମନା କୃତମ୍ । କୀକଟେଷ୍ଵପି ଦେଶେଷୁ ଯତ୍ର ଭୂତିଵିଭୂଷଣଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ମାଥାରେ ଭସ୍ମରେ ତିନିଟି ରେଖା ଦେଇଥାଏ, ସେ କିକଟ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଭସ୍ମର ଏହି ଶୋଭା ସେଠାରେ ବି ରହିଥାଏ।
ମାନଵସ୍ତୁ ଵସେନ୍ନିତ୍ଯଂ କାଶୀକ୍ଷେତ୍ରସମଂ ହି ତତ୍ । ଦୁଃଶୀଲଃ ଶୀଲଯୁକ୍ତୋ ଵା ଯୋଗଯୁକ୍ତୋଽପ୍ଯଲକ୍ଷଣଃ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ସେଠାରେ ସଦା ବାସ କରେ, ସେଠି କାଶୀ କ୍ଷେତ୍ର ପରି ପବିତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ସେ ମଣିଷ ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ନିତିବାନ୍, କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ ଚିହ୍ନ ନଥିବା ଯୋଗୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଭୂତିଶାସନଯୁକ୍ତୋ ଵା ସ ପୂଜ୍ଯୋ ମମ ପୁତ୍ରଵତ୍ । ଛଦ୍ମନାପି ଚରେଦ୍ଯୋ ହି ଭୂତିଶାସନମୈଶ୍ଵରମ୍
ଯେଉଁଠି ଭସ୍ମ ଧରିବା ନିୟମ ଅନୁସରିଥାଏ, ସେ ମୋ ପାଖରେ ପୁଅ ପରି ପୂଜ୍ୟ; ଏହି ଭସ୍ମ ଧରିବା ଦିବ୍ୟ ନିୟମ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ କରିଲେ ମଧ୍ୟ।
ସୋଽପି ଯାଂ ଗତିମାପ୍ନୋତି ନ ତାଂ ଯଜ୍ଞଶତୈରପି । ସମ୍ପର୍କାଲ୍ଲୀଲଯା ଵାପି ଭଯାଦ୍ଵା ଧାରଯେତ୍ତୁ ଯଃ
ଯେଉଁଠି ଏହି ଭସ୍ମ ଧରାଯାଏ, ସେଠି ଏମିତି ଗତି ମିଳେ, ଯାହା ଶତ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ; ସହଯୋଗ, ଖେଳ କିମ୍ବା ଭୟରୁ ଯିଏ ଏହା ଧରେ।
ଵିଧିଯୁକ୍ତୋ ଵିଭୂତିଂ ତୁ ସ ଚ ପୂଜ୍ଯୋ ଯଥା ହ୍ଯହମ୍ । ଶିଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେଵାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୃପ୍ତିକାରଣମ୍
ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭସ୍ମ ଧରେ, ସେ ମୋତେ ଭଳି ପୂଜ୍ୟ; ଏହି ଭସ୍ମ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ମହାଲକ୍ଷ୍ଯା ଭାରତ୍ଯାସ୍ତୃପ୍ତିକାରଣମ୍ । ନ ଦାନେନ ନ ଯଜ୍ଞେନ ନ ତପୋଭିଃ ସୁଦୁର୍ଲଭୈଃ
ଏହି ଭସ୍ମ ପାର୍ବତୀ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଭାରତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ; ଏହି ଫଳ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟାରେ ମିଳେ ନାହିଁ।
ନ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରଯା ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରେଣ ଚ ଲଭ୍ଯତେ । ଦାନଂ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଧର୍ମାଶ୍ଚ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଶ୍ଚ ନାରଦ
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ମିଳେ; ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ ନୁହେଁ, ନାରଦ।
ଧ୍ଯାନଂ ତପସ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ଯଥା ରାଜା ସ୍ଵଚିହ୍ନାଙ୍କଂ ସ୍ଵଜନଂ ମନ୍ଯତେ ସଦା
ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟା ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ରେଖାର ଏକ ଷୋଳାଂଶ ମଧ୍ୟ ସମାନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ରାଜା ନିଜ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଲୋକକୁ ସଦା ନିଜ ମନେ କରେ।
ତଥା ଶିଵସ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରାଙ୍କଂ ସ୍ଵକୀଯମିଵ ମନ୍ଯତେ । ଦ୍ଵିଜାତିର୍ଵାନ୍ଯଜାତିର୍ଵା ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତେନ ଭସ୍ମନା
ସେପରି ଶିବ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଲୋକକୁ ନିଜ ମନେ କରନ୍ତି; ସେ ଦ୍ୱିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମର ହେଉ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ଭସ୍ମ ଥିଲେ।
ଧାରଯେଦ୍ଯସ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରାଙ୍କଂ ରୁଦ୍ରସ୍ତେନ ଵଶୀକୃତଃ । ତ୍ଯକ୍ତସର୍ଵାଶ୍ରମାଚାରୋ ଲୁପ୍ତସର୍ଵକ୍ରିଯୋଽପି ସଃ
ଯିଏ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ଚିହ୍ନ ଧରେ, ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଓ କ୍ରିୟା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ସକୃତ୍ତିର୍ଯକ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରାଙ୍କଂ ଧାରଯେତ୍ସୋଽପି ମୁଚ୍ଯତେ । ନାସ୍ଯ ଜ୍ଞାନଂ ପରୀକ୍ଷେତ ନ କୁଲଂ ନ ଵ୍ରତଂ ତଥା
ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଯିଏ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ଚିହ୍ନ ଧରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ବଂଶ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଦେଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରାଙ୍କିତଭାଲେନ ପୂଜ୍ଯ ଏଵ ହି ନାରଦ । ଶିଵମନ୍ତ୍ରାତ୍ପରୋ ମନ୍ତ୍ରୋ ନାସ୍ତି ତୁଲ୍ଯଂ ଶିଵାତ୍ପରମ୍
ଯାହାର ମାଥାରେ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ଚିହ୍ନ ରହିଛି, ସେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ନାରଦ; ଶିବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଏହା ସମାନ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ।
ଶିଵାର୍ଚନାତ୍ପରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ହି ତୀର୍ଥଂ ଚ ଭସ୍ମନା । ରୁଦ୍ରାଗ୍ନେର୍ଯତ୍ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ଭସ୍ମ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଶିବଙ୍କ ପୂଜାଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଭସ୍ମ ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ; ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀର୍ଥ ଭସ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଧ୍ଵଂସନଂ ସର୍ଵଦୁଃଖାନାଂ ସର୍ଵପାପଵିଶୋଧନମ୍ । ଅନ୍ତ୍ଯଜୋ ଵାଧମୋ ଵାପି ମୂର୍ଖୋ ଵା ପଣ୍ଡିତୋଽପି ଵା
ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ଶୁଧ୍ଧ କରେ; ଯେଉଁଠି ଅନ୍ତ୍ୟଜ, ଅତି ନିମ୍ନ, ମୂର୍ଖ କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତ ଯିଏ ହେଉ।
ଯସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ଵସେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଭୂତିଶାସନସଂଯୁତଃ । ତସ୍ମିନ୍ସଦାଶିଵଃ ସୋମଃ ସର୍ଵଭୂତଗଣୈର୍ଵୃତଃ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ କୁରୁତେ ସଦା
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭସ୍ମ ଧରିବା ନିୟମରେ ସଦା ବାସ କରେ, ସେଠି ସଦାଶିବ, ସୋମ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ ତଥା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସାଥିରେ ସଦା ବିରାଜିଥାନ୍ତି।
ଏତାନି ପଞ୍ଚଶିଵମନ୍ତ୍ରପଵିତ୍ରିତାନି ଭସ୍ମାନି କାମଦହନାଙ୍ଗଵିଭୂଷିତାନି । ତ୍ରୈପୁଣ୍ଡ୍ରକାଣି ରଚିତାନି ଲଲାଟପଟ୍ଟେ ଲୁମ୍ପନ୍ତି ଦୈଵଲିଖିତାନି ଦୁରକ୍ଷରାଣି
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଭସ୍ମ, ଶିବମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର, କାମାଗ୍ନିର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମାଥାରେ ତିନିଟି ରେଖା ଦେଇ ଲାଗିଲେ, ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖା ଖରାପ ଅକ୍ଷରକୁ ମିଟାଇଦେଇଥାଏ।
ଵିଭୂତିଧାରଣମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଭସ୍ମଦିଗ୍ଧଶରୀରାଯ ଯୋ ଦଦାତି ଧନଂ ମୁଦା । ତସ୍ଯ ସର୍ଵାଣି ପାପାନି ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଭସ୍ମ ଧରିବାର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଯିଏ ଭସ୍ମ ଲାଗିଥିବା ଦେହର ଲୋକକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଧନ ଦେଉଛି, ସେ ଲୋକର ସମସ୍ତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଶ୍ରୁତଯଃ ସ୍ମୃତଯଃ ସର୍ଵାଃ ପୁରାଣାନ୍ଯଖିଲାନ୍ଯପି । ଵଦନ୍ତି ଭୂତିମାହାମ୍ଯଂ ତତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଧାରଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣ ଭସ୍ମର ମହିମା କହିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହା ଧରିବା ଉଚିତ।
ସିତେନ ଭସ୍ମନା କୁର୍ଯାତ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯଂ ଯସ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରକମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ଶିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ଧଳା ଭସ୍ମରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ଯୋଗୀ ସର୍ଵାଙ୍ଗକଂ ସ୍ତାନମାପାଦତଲମସ୍ତକମ୍ । ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯମାଚରେନ୍ନିତ୍ଯମାଶୁ ଯୋଗମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ପାଦ ତଳୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ନିୟମିତ ଏହି କ୍ରିୟା କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଯୋଗ ଲାଭ କରେ।