ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଗ୍ନିଜଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵିରଜାନଲଜଂ ମୁନେ । ଔପାସନସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ସମିଦଗ୍ନିସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ, ଏହିପରି ନିର୍ମଳ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ, ଉପାସନା ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ଓ ସମିଦ୍ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ଅଛି।
ପଚନାଗ୍ନିସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଦାଵାନଲସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ତ୍ରୈଵର୍ଣିକାନାଂ ସର୍ଵେଷାମଗ୍ନିହୋତ୍ରସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ରନ୍ଧନ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ, ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ଓ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଵିରଜାନଲଜଂ ଚୈଵ ଧାର୍ଯଂ ଭସ୍ମ ମହାମୁନେ । ଔପାସନସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଵିଶେଷତଃ
ନିର୍ମଳ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ହେ ମହାମୁନି। ଉପାସନା ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ବିଶେଷକରି ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପାଇଁ।
ସମିଦଗ୍ନିସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଧାର୍ଯଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣା । ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଗାରପଚନାଗ୍ନିସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ସମିଦ୍ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ଧାରଣ କରିବେ। ଶୂଦ୍ରମାନେ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରର ରନ୍ଧନ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିବେ।
ଅନ୍ଯେଷାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ଧାର୍ଯଂ ଦାଵାନଲୋଦ୍ଭଵମ୍ । କାଲଶ୍ଚିତ୍ରା ପୌର୍ଣମାସୀ ଦେଶଃ ସ୍ଵୀଯଃ ପରିଗ୍ରହଃ
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ସମୟ ବିଭିନ୍ନ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ, ସ୍ଥାନ ନିଜର ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ନିଜେ ଉପାର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
କ୍ଷେତ୍ରାରାମାଦ୍ଯରଣ୍ଯଂ ଵା ପ୍ରଶସ୍ତଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ । ତତ୍ର ପୂର୍ଵତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ସୁସ୍ନାତଃ ସୁକୃତାହ୍ନିକଃ
କ୍ଷେତ୍ର, ବଗିଚା କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ ଭଲ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ ଉପଯୁକ୍ତ। ସେଠାରେ ପୂର୍ବ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ନିତ୍ୟ କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଦରକାର।
ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ସ୍ଵମାଚାର୍ଯଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ । ପୂଜାଂ ଵୈଶେଷିକୀଂ କୃତ୍ଵା ଶୁକ୍ଲାମ୍ବରଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନେଇ, ପୂଜା କରି ଓ ପଦପ୍ରଣାମ କରି, ବିଶେଷ ପୂଜା କରି, ନିଜେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍।
ଶୁଦ୍ଧଯଜ୍ଞୋପଵୀତୀ ଚ ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ । ଦର୍ଭାସନେ ସମାସୀନୋ ଦର୍ଭମୁଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ
ଶୁଦ୍ଧ ଜଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧି, ଧଳା ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଦର୍ଭା ଚଟାଇ ଉପରେ ବସି, ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାଣାଯାମତ୍ରଯଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଵାପ୍ଯୁଦଙ୍ମୁଖଃ । ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦେଵଂ ଚ ଦେଵୀଂ ଚ ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାପନଵର୍ତ୍ମନା
ତିନି ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦେବତା ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵ୍ରତମେତତ୍କରୋମୀତି ଭଵେତ୍ସଙ୍କଲ୍ପଦୀକ୍ଷିତଃ । ଯାଵଚ୍ଛରୀରପାତଂ ଵା ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦମଥାପି ଵା
ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ନେଉଛି ବୋଲି ସଂକଳ୍ପ କରି, ଦୀକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ବ୍ରତ ଶରୀର ପଡିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିମ୍ବା ବାର ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖିପାରିବେ।
ତଦର୍ଧଂ ଵା ତଦର୍ଧଂ ଵା ମାସଦ୍ଵାଦଶକଂ ତୁ ଵା । ତଦର୍ଧଂ ଵା ତଦର୍ଧଂ ଵା ମାସମେକମଥାପି ଵା
କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ବାରି ମାସ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ମାସ।
ଦିନଦ୍ଵାଦଶକଂ ଵାପି ଦିନଷଟ୍କମଥାପି ଵା । ତଦର୍ଧଂ ଦିନମେକଂ ଵା ଵ୍ରତସଙ୍କଲ୍ପନାଵଧି
କିମ୍ବା ବାରି ଦିନ, କିମ୍ବା ଛଅ ଦିନ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଦିନ — ଏହିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରତ ରଖିବା ସଂକଳ୍ପ ହେବ।
ଅଗ୍ନିମାଧାଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵିରଜାହୋମକାରଣାତ୍ । ହୁତ୍ଵାଽଽଜ୍ଯେନ ସମିଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଚରୁଣା ଚ ଯଥାଵିଧି
ଯଥାବିଧି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ଘୃତ, କାଷ୍ଠ ଏବଂ ଚରୁ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂତାହାତ୍ପୁରତୋ ଭୂଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଶୁଦ୍ଧିମୁଦ୍ଦିଶନ୍ । ଜୁହୁଯାନ୍ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ତୈରେଵ ସମିଦାଦିଭିଃ
ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ସେହି କାଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ମୂଳମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ହୋମ କରିବା ଦରକାର।
ତତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯେତାନି ମେ ଦେହେ ଶୁଧ୍ଯନ୍ତାମିତ୍ଯନୁସ୍ମରନ୍ । ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୂତାଦିତନ୍ମାତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚକର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ
‘ମୋ ଦେହର ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ ପବିତ୍ର ହେଉ’ ବୋଲି ଭାବି, ପରେ ପଞ୍ଚ ଭୂତ, ତନ୍ମାତ୍ର ଓ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଞାନକର୍ମଵିଭେଦେନ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଵିଭାଗଶଃ । ତ୍ଵଗାଦିଧାତଵଃ ସପ୍ତ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣାଦିଵାଯଵଃ
ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ଭିନ୍ନ କରି, ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରିବା ଦରକାର; ଚର୍ମ ଆଦି ସାତ ଧାତୁ ଓ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣବାୟୁ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ମନୋ ବୁଦ୍ଧିରହଙ୍କାରୋ ଗୁଣାଃ ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷୌ । ରାଗୋ ଵିଦ୍ଯା କଲା ଚୈଵ ନିଯତିଃ କାଲ ଏଵ ଚ
ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ତିନି ଗୁଣ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, ରାଗ, ଜ୍ଞାନ, କଳା, ନିୟତି ଓ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ମାଯା ଚ ଶୁଦ୍ଧଵିଦ୍ଯା ଚ ମହେଶ୍ଵରସଦାଶିଵୌ । ଶକ୍ତିଶ୍ଚ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵାନି କ୍ରମଶୋ ଵିଦୁଃ
ମାୟା, ଶୁଧ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ମହେଶ୍ୱର, ସଦାଶିବ, ଶକ୍ତି ଓ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଜାଣିବା ଦରକାର।
ମନ୍ତ୍ରୈସ୍ତୁ ଵିରଜୈର୍ହୁତ୍ଵା ହୋତାସୌ ଵିରଜୋ ଭଵେତ୍ । ଅଥ ଗୋମଯମାଦାଯ ପିଣ୍ଡୀକୃତ୍ଯାଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ
ଶୁଧ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରି, ଯଜ୍ଞକାରୀ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ; ପରେ ଗୋମୟ ନେଇ, ଗୋଲା ବନାଇ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ନ୍ଯସ୍ଯାଗ୍ନୌ ତଂ ଚ ସଂରକ୍ଷ୍ଯ ଦିନେ ତସ୍ମିନ୍ ହଵିଷ୍ଯଭୁକ୍ । ପ୍ରଭାତେ ଚ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ପୁରୋଦିତମ୍
ସେହି ଗୋମୟକୁ ଅଗ୍ନିରେ ରଖି, ସାଉଁଜ କରି, ସେଇ ଦିନ ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ସକାଳେ ସମସ୍ତ ନିୟମ ପୂରଣ କରିବା ଦରକାର।
ତସ୍ମିନ୍ଦିନେ ନିରାହାରଃ କାଲଶେଷଂ ସମାପଯେତ୍ । ପ୍ରାତଃ ପର୍ଵଣି ଚାପ୍ଯେଵଂ କୃତ୍ଵା ହୋମାଵସାନତଃ
ସେଇ ଦିନ ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ଉପବାସ ରହିବା ଉଚିତ; ପରେ ପର୍ବଦିନ ସକାଳେ ଏହିପରି କରି, ହୋମ ସମାପ୍ତି ପରେ—
ଉପସଂହୃତ୍ଯ ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଭସ୍ମ ଯତ୍ନତଃ । ତତଶ୍ଚ ଜଟିଲୋ ମୁଣ୍ଡଃ ଶିଖୈକଜଟ ଏଵ ଚ
ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିକୁ ଉପସଂହାର କରି, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଭସ୍ମ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଦରକାର; ତାପରେ ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତମୁଣ୍ଡ, କିମ୍ବା ଏକ ଶିଖା ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୂତ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁନର୍ଵୀତଲଜ୍ଜଶ୍ଚେତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଦିଗମ୍ବରଃ । ଅନ୍ଯଃ କାଷାଯଵସନଶ୍ଚର୍ମଚୀରାମ୍ବରୋଽଥଵା
ଏପରି ହୋଇ, ସ୍ନାନ କରି, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଦିଗମ୍ବର ଭାବେ ଘୁରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଚର୍ମ ଚୀର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ଏକାମ୍ବରୋ ଵଲ୍କଲଵାନ୍ଭଵେଦ୍ଦଣ୍ଡୀ ଚ ମେଖଲୀ । ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଚରଣୌ ପଶ୍ଚାଦ୍ଦ୍ଵିରାଚମ୍ଯାତ୍ମନସ୍ତନୁମ୍
ଏକ ବସ୍ତ୍ର, ବା ଭାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡ ଓ ମେଖଳା ଧାରଣ କରି, ପାଦ ଧୋଇ, ପୁନି ନିଜ ଦେହକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ସଙ୍କଲୀକୃତ୍ଯ ତଦ୍ଭସ୍ମ ଵିରଜାନଲସମ୍ଭଵମ୍ । ଅଗ୍ନିରିତ୍ଯାଦିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ଷଡ୍ଭିରାଥର୍ଵଣୈଃ କ୍ରମାତ୍
ଶୁଧ୍ଧ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ‘ଅଗ୍ନି’ ଆଦି ଛଅ ଅଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଦରକାର।
ଵିମୃଜ୍ଯାଙ୍ଗାନି ମୂର୍ଧାଦିଚରଣାନ୍ତଂ ଚ ତୈଃ ସ୍ପୃଶେତ୍ । ତତସ୍ତେନ କ୍ରମେଣୈଵ ସମୁଦ୍ଧୂଲ୍ଯ ଚ ଭସ୍ମନା
ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଠାରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ମସି ଦେଇ, ଏହି କ୍ରମରେ ଭସ୍ମ ଛିଟିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵାଙ୍ଗୋଦ୍ଧୂଲନଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଣଵେନ ଶିଵେନ ଵା । ତତଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡ୍ରଂ ରଚଯେତ୍ତ୍ରିଯାଯୁଷସମାହ୍ଵଯମ୍
ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଛିଟିବା କାମ ପ୍ରଣବ କିମ୍ବା ଶିବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ‘ତ୍ରିଆୟୁଷ’ ନାମକ ତିନି ରେଖା ଦେହରେ ଅଙ୍କିତ କରିବା ଦରକାର।
ଶିଵଭାଵଂ ସମାଗମ୍ଯ ଶିଵଭାଵମଥାଚରେତ୍ । କୁର୍ଯାତ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯମପ୍ଯେଵମେତତ୍ପାଶୁପତଂ ଵ୍ରତମ୍
ଶିବ ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଶିବ ଭାବରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା ନିୟମ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ—ଏହିଏ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ।
ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଚୈଵ ପଶୁତ୍ଵଂ ଵିନିଵର୍ତଯେତ୍ । ତତ୍ପଶୁତ୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କୃତ୍ଵା ପାଶୁପତଂ ଵ୍ରତମ୍
ଏହି ବ୍ରତ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ପାଶୁତ୍ୱକୁ ଦୂର କରେ; ସେହି ପାଶୁତ୍ୱକୁ ଛାଡ଼ି, ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜନୀଯୋ ମହାଦେଵୋ ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତିଃ ସଦାଶିଵଃ । ଭସ୍ମସ୍ନାନଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯକରଂ ପରମ୍
ମହାଦେବ, ଲିଙ୍ଗ ମୂର୍ତ୍ତି, ସଦାଶିବଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ ମହାପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।