ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସମୁପଦିଷ୍ଟାସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁନା ଵିବୁଧୋତ୍ତମାଃ । ପ୍ରତୀତାଃ ପ୍ରଣତାଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁର୍ଵାରାଣସୀଂ ପୁରୀମ୍
ସୂତ କହିଲେ — ଏପରି ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ଗଲେ ।
କ୍ଷଣେନ ଵିବୁଧଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗତ୍ଵା କାଶୀପୁରୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ମଣିକର୍ଣୀଂ ସମାପ୍ଲୁତ୍ଯ ସଚୈଲଂ ଭକ୍ତିସଂଯୁତାଃ
କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ଶୁଭ କାଶୀପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଘାଟରେ ପହଞ୍ଚି, ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ ।
ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ପିତୄନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାନଂ ଵିଧାନତଃ । ଆଗତ୍ଯ ମୁନିଵର୍ଯସ୍ଯ ଚାଶ୍ରମଂ ପରମଂ ମହତ୍
ବିଧିମତ ଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ସେମାନେ ମହାନ ଏବଂ ପବିତ୍ର ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।
ପ୍ରଶାନ୍ତଶ୍ଵାପଦାକୀର୍ଣଂ ନାନାପାଦପସଙ୍କୁଲମ୍ । ମଯୂରୈଃ ସାରସୈର୍ହଂସୈଶ୍ଚକ୍ରଵାକୈରୁପାଶ୍ରିତମ୍
ସେ ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତ ଓ ବନ୍ୟପଶୁମାନେ ନଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଏଠି ମୟୂର, ସାରସ, ହଂସ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ବସିଥିଲେ।
ମହାଵରାହୈଃ କୋଲୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯାଘ୍ରୈଃ ଶାର୍ଦୂଲକୈରପି । ମୃଗୈ ରୁରୁଭିରତ୍ଯର୍ଥଂ ଖଡ୍ଗୈଃ ଶରଭକୈରପି
ସେଠାରେ ବଡ଼ ବନ୍ଦରା, କୋଲା, ବାଘ, ଶାର୍ଦୂଳ, ମୃଗ, ରୁରୁ ଓ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଖଡ୍ଗ ଓ ଶରଭ ମାନେ ଥିଲେ।
ସମାଶ୍ରିତଂ ପରମଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ମୁନିଵରଂ ତଦା । ଦଣ୍ଡଵତ୍ପତିତାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣେମୁଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡି ମଣ୍ଡିଆ ହେଲେ ଓ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ ଜଯ ଦ୍ଵିଜଗଣାଧୀଶ ମାନ୍ଯ ପୂଜ୍ଯ ଧରାସୁର । ଵାତାପୀବଲନାଶାଯ ନମସ୍ତେ କୁମ୍ଭଯୋନଯେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣଙ୍କ ଅଧିପତି, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜ୍ୟ, ତୁମକୁ ବିଜୟ ହେଉ। ହେ କୁମ୍ଭଯୋନି, ବାତାପୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ନାଶ କରୁଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଲୋପାମୁଦ୍ରାପତେ ଶ୍ରୀମନ୍ମିତ୍ରାଵରୁଣସମ୍ଭଵ । ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନିଧେଽଗସ୍ତ୍ଯ ଶାସ୍ତ୍ରଯୋନେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ହେ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ପତି, ଶ୍ରୀମାନ୍, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ରର ମୂଳ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଯସ୍ଯୋଦଯେ ପ୍ରସନ୍ନାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯୁଜ୍ଜ୍ଵଲଭାଂଜ୍ଯପି । ତୋଯାନି ତୋଯରାଶୀନାଂ ତସ୍ମୈ ତୁଭ୍ଯଂ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଯାହାଙ୍କ ଉଦୟରେ ସମୁଦ୍ରର ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜଳମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେଠିପାଇଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
କାଶପୁଷ୍ପଵିକାସାଯ ଲଙ୍କାଵାସପ୍ରିଯାଯ ଚ । ଜଟାମଣ୍ଡଲଯୁକ୍ତାଯ ସଶିଷ୍ଯାଯ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
କାଶ ଫୁଲ ଫୁଟାଇବାକୁ ଯିଏ କାରଣ, ଲଙ୍କାବାସୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଯାଁହାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଜଟା ରହିଛି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସେଉଁଠି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଜଯ ସର୍ଵାମରସ୍ତଵ୍ଯ ଗୁଣରାଶେ ମହାମୁନେ । ଵରିଷ୍ଠାଯ ଚ ପୂଜ୍ଯାଯ ସସ୍ତ୍ରୀକାଯ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଯିଏଁକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର, ମହାମୁନି, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୂଜ୍ୟ, ଗୃହଣୀ ସହିତ, ତୁମକୁ ବିଜୟ ଓ ନମସ୍କାର।
ପ୍ରସାଦଃ କ୍ରିଯତାଂ ସ୍ଵାମିନ୍ ଵଯଂ ତ୍ଵାଂ ଶରଣଂ ଗତାଃ । ଦୁସ୍ତରାଚ୍ଛୈଲଜାଦ୍ଦୁଃଖାତ୍ପୀଡିତାଃ ପରମଦ୍ଯୁତେ
ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଆମେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ, ଶୈଳଜାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ତୁମେ ଆମପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ, ହେ ପରମ ତେଜୋମୟ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ସଂସ୍ତୁତୋଽଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ । ପ୍ରାହ ପ୍ରସନ୍ନଯା ଵାଚା ଵିହସନ୍ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଏପରି ଭାବେ ସ୍ତୁତି ହେବା ପରେ, ପରମ ଧାର୍ମିକ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି, ହସି ହସି ଦୟାଳୁ କଥାରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୁନିରୁଵାଚ ଭଵନ୍ତଃ ପରମଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦେଵାସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରାଃ । ଲୋକପାଲା ମହାତ୍ମାନୋ ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହକ୍ଷମାଃ
ମୁନି କହିଲେ: ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ, ତିନି ଲୋକର ଶାସକ, ଲୋକପାଳ, ମହାତ୍ମା, ଦଣ୍ଡ ଓ କୃପା ଦେବାରେ ସମର୍ଥ।
ଯୋଽମରାଵତ୍ଯଧୀଶାନଃ କୁଲିଶଂ ଯସ୍ଯ ଚାଯୁଧମ୍ । ସିଦ୍ଧ୍ଯଷ୍ଟକଂ ଚ ଯଦ୍ଦ୍ଵାରି ସ ଶକ୍ରୋ ମରୁତାଂ ପତିଃ
ଯିଏ ଅମରାବତୀର ଅଧିପତି, ଯାହାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର କୁବଜ୍ର, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ରହିଛି, ସେ ମରୁତମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଶକ୍ର।
ଵୈଶ୍ଵାନରଃ କୃଶାନୁର୍ହି ହଵ୍ଯକଵ୍ଯଵହୋଽନିଶମ୍ । ମୁଖଂ ସର୍ଵାମରାଣାଂ ହି ସୋଽଗ୍ନିଃ କିଂ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍କରମ୍
ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ସଦା ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ହବି ଓ କବ୍ୟ ନେଇଯାଏ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମୁଖ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଅସମ୍ଭବ?
ରକ୍ଷୋଗଣାଧିପୋ ଭୀମଃ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ମସାକ୍ଷିକଃ । ଦଣ୍ଡଵ୍ଯଗ୍ରକରୋ ଦେଵଃ କିଂ ତସ୍ଯାସୁକରଂ ସୁରାଃ
ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ, ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଦେବତା, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କଠିନ, ହେ ସୁରମାନେ?
ତଥାପି ଯଦି ଦେଵେଶାଃ କାର୍ଯଂ ମଚ୍ଛକ୍ତିସିଦ୍ଧିଭୃତ୍ । ଅସ୍ତି ଚେଦୁଚ୍ଯତାଂ ଦେଵାଃ କରିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ତଥାପି, ଯଦି ଆପଣମାନେ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କିଛି କାମ କରାଯିବା ଦରକାର, ତେବେ କହନ୍ତୁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି।
ଏଵଂ ମୁନିଵରେଣୋକ୍ତଂ ନିଶମ୍ଯ ଵିବୁଧର୍ଷଭାଃ । ପ୍ରତୀତାଃ ପ୍ରଣଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଃ କାର୍ଯଂ ନିଜଗଦୁର୍ନିଜମ୍
ମହାମୁନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ନେହରେ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଆପଣମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ କାମ କହିଲେ।
ମହର୍ଷେ ଵିନ୍ଧ୍ଯଗିରିଣା ନିରୁଦ୍ଧୋଽର୍କଵିନିର୍ଗମଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତେନ ସଂଵିଷ୍ଟଂ ହାହାଭୂତମଚେତନମ୍
ହେ ମହାର୍ଷି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ଅଟକିଯାଇଛି; ଏହି ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଜଡ ହୋଇଯାଇଛି।
ତଦ୍ଵୃଦ୍ଧିଂ ସ୍ତମ୍ଭଯ ମୁନେ ନିଜଯା ତପସଃ ଶ୍ରିଯା । ଭଵତସ୍ତେଜସାଗସ୍ତ୍ଯ ନୂନଂ ନମ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏତଦେଵାସ୍ମଦୀଯଂ ଚ କାର୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯମସ୍ତି ହି
ହେ ମୁନି, ତୁମ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜରେ, ସେ ପାହାଡ଼ର ବୃଦ୍ଧିକୁ ରୋକ। ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମ ତେଜରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ସେ ପାହାଡ଼ ନମ୍ର ହେବ। ଏହି କାମଟି ଆମର କରିବାକୁ ଥିବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯଵୃଦ୍ଧ୍ଯଵରୋଧଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵିବୁଧାନାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । କରିଷ୍ଯେ କାର୍ଯମେତଦ୍ଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ମୁନିଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ବୃଦ୍ଧି ଓ ତାହାକୁ ରୋକିବାର ବିବରଣୀ। ସୂତ ଉଚ୍ଚାରିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି କାମ ତୁମମାନେ ପାଇଁ କରିବି।'
ଅଙ୍ଗୀକୃତେ ତଦା କାର୍ଯେ ମୁନିନା କୁମ୍ଭଜନ୍ମନା । ଦେଵାଃ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ବଭୂବୁର୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ଘଡ଼ରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ ମୁନି ଯେତେବେଳେ ଏହି କାମ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତେ ଦେଵାଃ ସ୍ଵାନି ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନି ଭେଜିରେ ମୁନିଵାକ୍ଯତଃ । ପତ୍ନୀଂ ମୁନିଵରଃ ଶ୍ରୀମାନୁଵାଚ ନୃପକନ୍ଯକାମ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ। ଶ୍ରୀମାନ୍ ମୁନି, ରାଜକୁମାରୀ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯେ ନୃପସୁତେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଘ୍ନୋଽନର୍ଥସ୍ଯ କାରକଃ । ଭାନୁମାର୍ଗନିରୋଧେନ କୃତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯମହୀଭୃତା
ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ଏକ ବିପଦ ଆସିଛି, ଯାହା ଅନର୍ଥର କାରଣ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଅଟକାଇ ଏହି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ଆଜ୍ଞାତଂ କାରଣଂ ତଚ୍ଚ ସ୍ମୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ପୁରାତନମ୍ । କାଶୀମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯଦ୍ଗୀତଂ ମୁନିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ଏହାର କାରଣ ବୁଝି ପଡ଼ିଛି, ପୁରୁଣା କଥା ମନେ ପଡ଼ିଲା, ଯାହା ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ମୁନିମାନେ କାଶୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କହିଥିଲେ।
ଅଵିମୁକ୍ତଂ ନ ମୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥୈଵ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ । କିନ୍ତୁ ଵିଘ୍ନା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କାଶ୍ଯାଂ ନିଵସତାଂ ସତାମ୍
'ଅବିମୁକ୍ତ' କେବେ ବି ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ, କାଶୀରେ ରହୁଥିବା ଭଲ ଲୋକମାନେ ବି ଅବଶ୍ୟ ବାଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବେ।
ସୋଽନ୍ତରାଯୋ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଃ କାଶ୍ଯାଂ ନିଵସତା ପ୍ରିଯେ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭାର୍ଯାଂ ତାଂ ମୁନିଃ ପରମତାପନଃ
ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ କାଶୀରେ ରହିବାବେଳେ ଏପରି ବାଧା ଆସିଛି। ଏଭଳି କହି, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ମଣିକର୍ଣ୍ଯାଂ ସମାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ଵିଭୁମ୍ । ଦଣ୍ଡପାଣିଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ କାଲରାଜଂ ସମାଗତଃ
ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦଣ୍ଡପାଣିଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେ କାଳରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
କାଲରାଜ ମହାବାହୋ ଭକ୍ତାନାଂ ଭଯହାରକ । କଥଂ ଦୂରଯସେ ପୁର୍ଯାଃ କାଶୀପୁର୍ଯାସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ
ହେ କାଳରାଜ, ମହାବାହୁ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା, ତୁମେ କିପରି କାଶୀ ପୁରୀରୁ ଦୂରେ ରହୁଛ? ତୁମେ ତ ଏହି ସହରର ନାଥ।