ଯଜ୍ଞକୃଦ୍ଦୀକ୍ଷିତସ୍ତସ୍ଯ ତନଯଃ ସୁନ୍ଦରାକୃତିଃ । ନାମ୍ନା ଗୁଣନିଧିଃ ଖ୍ଯାତସ୍ତରୁଣଃ କାମସୁନ୍ଦରଃ
ସେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦୀକ୍ଷିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଗୁଣନିଧି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯୁବକ, ଶୋଭାବାନ୍ ଓ କାମଦେବ ପରି ଆକର୍ଷକ ଥିଲେ।
ଗୁରୋଃ ସୁଧିଷଣସ୍ଯାଥ ପତ୍ନୀଂ ମୁକ୍ତାଵଲୀମଥ । ମୋହଯାମାସ ରୂପେଣ ଯୌଵନେନ ମଦେନ ଚ
ସେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ସୁଧିଷଣଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ମୁକ୍ତାବଳୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରୂପ, ଯୁବନ ଓ ଅହଂକାରରେ ମୋହିତ କରିଦେଲେ।
ସଙ୍ଗତସ୍ତୁ ତଯା ସାର୍ଧଂ କଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ତତୋ ଭିଯା । ଵିଷଂ ଦଦୌ ଚ ଗୁରଵେ ଯେଭେ ପଶ୍ଚାତ୍ତୁ ନିର୍ଭଯଃ
ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ କିଛି ସମୟ ରହିଲେ, ପରେ ଭୟରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିଷ ଦେଲେ। ପରେ ସେ ନିର୍ଭୟ ହେଇଗଲେ।
ଯଦା ମାତା ପିତା କର୍ମ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜାନାତି ଯତ୍କ୍ଷଣେ । ମାତରଂ ପିତରଂ ଚାପି ମାରଯାମାସ ତଦ୍ଵିଷାତ୍
ଯେତେବେଳେ ମାଆଁ ବାପା ତାଙ୍କର କର୍ମ ଜାଣିଗଲେ, ସେ ସେଇ ବିଷରେ ଦୁହେଁ ମାଆଁ ବାପାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ନାନାଵିଲାସଭୋଗୈଶ୍ଚ ଜାତେ ଦ୍ରଵ୍ଯଵ୍ଯଯେ ତତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଗୃହେ ଚୌର୍ଯଂ ଚକାର ସ ତଦା ଖଲଃ
ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଓ ଭୋଗବିଳାସରେ ସମସ୍ତ ଧନ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଘରରେ ଚୋରି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସୁରାପାନମଦୋନ୍ମତ୍ତସ୍ତଦା ଜ୍ଞାତିବହିଷ୍କୃତଃ । ଗ୍ରାମାନ୍ନିଷ୍କାସିତଃ ସର୍ଵୈସ୍ତଦା ସୋଽଭୂଦ୍ଵନେଚରଃ
ମଦ୍ୟପାନରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଜ୍ଞାତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ବହିଷ୍କୃତ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଗ୍ରାମରୁ ତାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହିପରି ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ମୁକ୍ତାଵଲ୍ଯା ତଯା ସାର୍ଧଂ ଜଗାମ ଗହନଂ ଵନମ୍ । ମାର୍ଗେ ସ୍ଥିତୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଲୋଭାଜ୍ଜଘାନ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ବହୂନ୍
ସେ ମୁକ୍ତାମାଳା ସହିତ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲା। ରାସ୍ତାରେ ଦଣ୍ଡାଇ, ଧନଲୋଭରେ ବହୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲା।
ଏଵଂ ବହୁଗତେ କାଲେ ମମାର ସ ତଦାଧମଃ । ନେତୁଂ ତଂ ଯମଦୂତାଶ୍ଚ ସମାଜଗ୍ମୁଃ ସହସ୍ରଶଃ
ଏଭଳି ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲାପରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଟିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ତାକୁ ନେବାକୁ ଯମର ଦୂତମାନେ ହଜାରେ ଆସିଲେ।
ଶିଵଲୋକାଚ୍ଛିଵଗଣାସ୍ତଥୈଵ ଚ ସମାଗତାଃ । ତଯୋଃ ପରସ୍ପରଂ ଵାଦୋ ବଭୂଵ ଗିରିଜାସୁତ
ଶିବଙ୍କ ଲୋକରୁ ଶିବଙ୍କ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ଦୁଇପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ହେ ପାର୍ବତୀନନ୍ଦନ।
ଯମଦୂତାସ୍ତଦା ପ୍ରୋଚୁଃ ପୁଣ୍ଯମସ୍ଯ କିମସ୍ତି ହି । ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ସେଵକାଃ ଶମ୍ଭୋର୍ଯଦ୍ଯେନଂ ନେତୁମିଚ୍ଛଥ
ତେବେ ଯମଦୂତମାନେ କହିଲେ, 'ଏହାର କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି? ଯଦି ତୁମେ ଏହାକୁ ନେବାକୁ ଚାହ, ଶିବଙ୍କ ସେବକମାନେ କହନ୍ତୁ।'
ଶିଵଦୂତାସ୍ତଦା ପ୍ରୋଚୁରଯଂ ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଥଲେ ମୃତଃ । ଦଶହସ୍ତାଦଧୋ ଭୂମେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷସ୍ତତ୍ର ଚାସ୍ତି ହି
ତେବେ ଶିବଦୂତମାନେ କହିଲେ, 'ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେଠାରୁ ଦଶ ହସ୍ତ ତଳେ ଭୂମିରେ ଏକ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଅଛି।'
ତତ୍ପ୍ରଭାଵେଣ ହେ ଦୂତା ନେଷ୍ଯାମଃ ଶିଵସନ୍ନିଧିମ୍ । ତତୋ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରୋ ଦ୍ଵିଜଃ
'ସେଇ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ଶକ୍ତିରେ, ହେ ଦୂତମାନେ, ଆମେ ଏହାକୁ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ନେଇଯିବା।' ତାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦେବ ରଥରେ ଚଢିଲେ।
ଗତୋ ଗୁଣନିଧିର୍ଦୂତୈଃ ସହିତଃ ଶଙ୍କରାଲଯମ୍ । ଇତି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ସେ ଦୂତମାନେ ସହିତ ଗୁଣମୟ ଲୋକ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହିପରି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହିମା ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ସୁବ୍ରତ।
ଏଵଂ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମହିମା ସମାସାତ୍କଥିତୋ ମଯା । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରୋ ମହାପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦଃ
ଏହିପରି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହିମାକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହିଛି। ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ ଓ ବଡ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଦିଏ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଏଵଂ ନାରଦ ଷଡ୍ଵକ୍ତ୍ରୋ ଗିରିଶେନ ଵିବୋଧିତଃ । ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମହିମାନଂ ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵାସୀତ୍ସ କୃତାର୍ଥକଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏପରି ନାରଦ, ଷଡ୍ମୁଖଙ୍କୁ ଗିରିଶେଶ୍ୱର ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହିମା ଜାଣି ସେ ସଫଳ ହେଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଭୂତାନୁଭାଵୋଽଯଂ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷୋ ଵର୍ଣିତୋ ମଯା । ସଦାଚାରପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଶୃଣୁ ଚାନ୍ଯତ୍ସମାହିତଃ
ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଥିବା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ବର୍ଣ୍ଣନା ମୁଁ କରିଛି। ଏବେ ନୀତି ନିମନ୍ତେ ଆଉ ଏକ କଥା ଶୁଣ, ମନ ଦେଇ।
ଯଥା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମହିମା ଵର୍ଣିତୋଽନନ୍ତପୁଣ୍ଯଦଃ । ଲକ୍ଷଣଂ ମନ୍ତ୍ରଵିନ୍ଯାସଂ ତଥାହଂ ଵର୍ଣଯାମି ତେ
ଯେପରି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବା ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା, ସେପରି ତାହାର ଲକ୍ଷଣ ଓ ମନ୍ତ୍ର ବିନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଲକ୍ଷଂ ତୁ ଦର୍ଶନାତ୍ଯୁଣ୍ଯଂ କୋଟିସ୍ତତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଦ୍ଭଵେତ୍ । ତସ୍ଯ କୋଟିଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ଧାରଣାନ୍ନରଃ
କେବଳ ଦେଖିଲେ ଲକ୍ଷ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଛୁଇଁଲେ କୋଟି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଧାରଣ କଲେ ତାହାଠାରୁ ଶତ କୋଟି ଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଲକ୍ଷକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଲକ୍ଷକୋଟିଶତାନି ଚ । ତଜ୍ଜପାଲ୍ଲଭତେ ପୁଣ୍ଯଂ ନରୋ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣାତ୍
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ଲକ୍ଷ କୋଟି ସହସ୍ର ଓ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଶତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାଣାଂ ତୁ ଭଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣାତ୍ସ୍ଯାନ୍ମହାଫଲମ୍ । ଧାତ୍ରୀଫଲପ୍ରମାଣଂ ଯଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠମେତଦୁଦାହୃତମ୍
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କଲେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାତ୍ରୀଫଳ ପରି ଠୁଲା, ସେଠିକି ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ବଦରୀଫଲମାତ୍ରଂ ତୁ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ମଧ୍ଯମଂ ବୁଧୈଃ । ଅଧମଂ ଚଣମାତ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞୈଷା ମଯୋଦିତା
ବଦରିଫଳ ପରି ଯେଉଁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ତାକୁ ମଧ୍ୟମ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି। ଚଣ ପରି ଛୋଟ ଯେଉଁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ସେଠିକି ନିମ୍ନ ମାନାଯାଏ—ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚିତ କଥା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚେତି ଶିଵାଜ୍ଞଯା । ଵୃକ୍ଷା ଜାତାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତୁ ତଜ୍ଜାତୀଯାଃ ଶୁଭାକ୍ଷକାଃ
ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଗଛ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ନିଜ ନିଜ ବଂଶର ଶୁଭ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଶ୍ଵେତାସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଜ୍ଞେଯାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ରକ୍ତଵର୍ଣକାଃ । ପୀତା ଵୈଶ୍ଯାସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ କୃଷ୍ଣାଃ ଶୂଦ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଧଳା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଲାଲ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ହଳଦିଆ ବୈଶ୍ୟ ଓ କଳା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଶୂଦ୍ର ବୋଲି ଜଣାଯିବା।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବିଭୃଯାଚ୍ଛ୍ଵେତାନ୍ ରକ୍ତାନ୍ ରାଜା ତୁ ଧାରଯେତ୍ । ପୀତାନ୍ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ ବିଭୃଯାତ୍କୃଷ୍ଣାନ୍ ଶୂଦ୍ରସ୍ତୁ ଧାରଯେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧଳା, ରାଜାମାନେ ଲାଲ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ହଳଦିଆ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ କଳା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ସମାଃ ସ୍ନିଗ୍ଧା ଦୃଢାସ୍ତଦ୍ଵତ୍କଣ୍ଟକୈଃ ସଂଯୁତାଃ ଶୁଭାଃ । କୃମିଦଷ୍ଟାଞ୍ଛିନ୍ନଭିନ୍ନାନ୍କଣ୍ଟକୈରହିତାଂସ୍ତଥା
ମସ୍ତ ମୃଦୁ, ଦୃଢ଼ ଓ କଂଟା ଥିବା ମଣିଗୁଡ଼ିକ, ଶୁଭ ମଣି, କୀଟ ଦ୍ୱାରା କାମୁଡ଼ା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଫାଟିଯାଇଥିବା ଓ କଂଟା ନଥିବା ମଣିଗୁଡ଼ିକ—
ଵ୍ରଣଯୁକ୍ତାନାଵୃତାଂଶ୍ଚ ଷଡ୍ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାଂସ୍ତୁ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ସ୍ଵଯମେଵ କୃତଦ୍ଵାରୋ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଃ ସ୍ଯାଦିହୋତ୍ତମଃ
ଯେ ଛଅମୁଖି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଘାଉ ଥିବା ଓ ଢାକିଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଯେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ଗଭୀର ଛିଦ୍ର ଥାଏ, ସେଇ ଉତ୍ତମ।
ଯତ୍ତୁ ପୌରୁଷଯତ୍ନେନ କୃତଂ ତନ୍ମଧ୍ଯମଂ ଭଵେତ୍ । ସମାନ୍ସ୍ନିଗ୍ଧାନ୍ଦୃଢାନ୍ଵୃତ୍ତାନ୍କ୍ଷୌମସୂତ୍ରେଣ ଧାରଯେତ୍
ମଣି ମାନେ ଯଦି ମାନବ ଚେଷ୍ଟାରେ ବନାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟମ ମନାଯାଏ। ମସ୍ତ ମୃଦୁ, ଦୃଢ଼ ଓ ଗୋଲାକାର ମଣି ରେଶମ ଡୋରିରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵଗାତ୍ରେଷୁ ସାମ୍ଯେନ ସମାନାତିଵିଲକ୍ଷଣା । ନିର୍ଘର୍ଷେ ହେମଲେଖାଭା ଯତ୍ର ଲେଖା ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ସମାନ ଓ ଅଲଗା ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଘସିଯିବା ବିନା ସୁନା ରେଖା ଦେଖାଯାଏ, ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ତଦକ୍ଷମୁତ୍ତମଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ସ ଧାର୍ଯଃ ଶିଵପୂଜକୈଃ । ଶିଖାଯାମେକରୁଦ୍ରାକ୍ଷଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଵୈ ଶିରସା ଵହେତ୍
ଏପରି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନାଯାଏ, ଏହା ଶିବଭକ୍ତମାନେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଚୁଡ଼ିରେ ଗୋଟିଏ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ତିରିଶି ଟିଏ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ଗଲେ ଧାର୍ଯା ବାହ୍ଵୋଃ ଷୋଡଶ ଷୋଡଶ । ମଣିବନ୍ଧେ ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷାନ୍ସ୍କନ୍ଧେ ପଞ୍ଚାଶତଂ ଭଵେତ୍
ଗଳାରେ ଛଅତିରିଶି ଟିଏ, ଦୁଇ ବାହୁରେ ସୋଳ ସୋଳ ଟିଏ, ଦୁଇ କଣ୍ଡରେ ବାର ଟିଏ ଓ ଦୁଇ କନ୍ଧରେ ପଚାଶ ଟିଏ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।