ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଗୁଣନିଧିମୋକ୍ଷଵର୍ଣନମ୍ ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ମହାସେନ କୁଶଗ୍ରନ୍ଥିପୁତ୍ରାଜୀଵାଦଯଃ ପରେ । ରୁଦ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ତୁ ନୈକୋଽପି କଲାମର୍ହତି ଷୋଡଶୀମ୍
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହିମା, ଗୁଣ ଓ ମୁକ୍ତିର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ମହାସେନ, କୁଶଗ୍ରନ୍ଥି, ପୁତ୍ର, ଆଜୀବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ଏକ ଷୋଳଂଶ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ପୁରୁଷାଣାଂ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଗ୍ରହାଣାଂ ଚ ଯଥା ରଵିଃ । ନଦୀନାଂ ତୁ ଯଥା ଗଙ୍ଗା ମୁନୀନାଂ କଶ୍ଯପୋ ଯଥା
ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଵିଷ୍ଣୁ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗଙ୍ଗା, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି କଶ୍ୟପ,
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵା ଯଥାଶ୍ଵାନାଂ ଦେଵାନାମୀଶ୍ଵରୋ ଯଥା । ଦେଵୀନାଂ ତୁ ଯଥା ଗୌରୀ ତଦ୍ଵଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠମିଦଂ ଭଵେତ୍
ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱର, ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୌରୀ ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ଏହି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନାତଃ ପରତରଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ନାତଃ ପରତରଂ ଵ୍ରତମ୍ । ଅକ୍ଷଯ୍ଯେଷୁ ଚ ଦାନେଷୁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷସ୍ତୁ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ସ୍ତୋତ୍ର ନାହିଁ, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଅକ୍ଷୟ ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶିଵଭକ୍ତାଯ ଶାନ୍ତାଯ ଦଦ୍ଯାଦ୍ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲସ୍ଯାନ୍ତଂ ନ ଚାହଂ ଵକ୍ତୁମୁତ୍ସହେ
ଶିବଭକ୍ତ ଶାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଯଦି କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ କେତେ ହେବ, ମୁଁ କହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଧୃତରୁଦ୍ରାକ୍ଷକଣ୍ଠାଯ ଯସ୍ତ୍ଵନ୍ନଂ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ତ୍ରିସପ୍ତକୁଲମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଗଳାରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକକୁ ଭୋଜନ ଦେଉଛି, ସେ ତିନି ସପ୍ତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯ ଭାଲେ ଵିଭୂତିର୍ନ ନାଙ୍ଗେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣମ୍ । ନ ଶମ୍ଭୋର୍ଭଵନେ ପୂଜା ସ ଵିପ୍ରଃ ଶ୍ଵପଚାଧମଃ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭାଲରେ ଭସ୍ମ ନାହିଁ, ଶରୀରରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଗୃହରେ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଚଣ୍ଡାଳ ସମାନ।
ଖାଦନ୍ମାଂସଂ ପିବନ୍ମଦ୍ଯଂ ସଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ନନ୍ତ୍ଯଜାନପି । ପାତକେଭ୍ଯୋ ଵିମୁଚ୍ଯେତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଂ ଶିରସି ସ୍ଥିତେ
ଯଦିଓ କେହି ମାଂସ ଖାଏ, ମଦ୍ୟ ପିଏ, କିମ୍ବା ଅନ୍ତ୍ୟଜଙ୍କ ସହିତ ମିଶେ, ଯଦି ମୁଣ୍ଡରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ରହିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭେ।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞତପୋଦାନଵେଦାଭ୍ଯାସୈଶ୍ଚ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ସଦ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ତୁ ଧାରଣାତ୍
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନର ଯେଉଁ ଫଳ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଲେ ସେଇ ଫଳ ସହଜରେ ମିଳେ।
ଵେଦୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିର୍ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାଣପଠନେନ ଚ । ଯତ୍ତୀର୍ଥସେଵନେନୈଵ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଦିଭିସ୍ତଥା
ଚାରି ବେଦ, ପୁରାଣ ପଢିବା, ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଓ ଏହାଦିରୁ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ,
ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ସଦ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ତୁ ଧାରଣାତ୍ । ପ୍ରଯାଣକାଲେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଂ ବନ୍ଧଯିତ୍ଵା ମ୍ରିଯେଦ୍ଯଦି
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ପାଇଯାନ୍ତି। ଯଦି କେହି ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଦେହରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ବାନ୍ଧିଥାଏ, ତେବେ—
ସ ରୁଦ୍ରତ୍ଵମଵାପ୍ନୋତି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଂ ଧାରଯେତ୍କଣ୍ଠେ ବାହ୍ଵୋର୍ଵା ମ୍ରିଯତେ ଯଦି
ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଯଦି କେହି ଗଳା କିମ୍ବା ବାହୁରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ—
କୁଲୈକଵିଂଶମୁତ୍ତାର୍ଯ ରୁଦ୍ରଲୋକେ ଵସେନ୍ନରଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାପି ଚାଣ୍ଡାଲୋ ନିର୍ଗୁଣଃ ସଗୁଣୋଽପି ଚ
ସେ ନିଜ କୁଳର ଏକୋଇଶ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରେ ବାସ କରେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉ କି ଚଣ୍ଡାଳ, ଗୁଣବାନ୍ କି ନିର୍ଗୁଣ—
ଭସ୍ମରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରୀ ଯଃ ସ ଦେଵତ୍ଵଂ ଶିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଶୁଚିର୍ଵାପ୍ଯଶୁଚିର୍ଵାପି ତଥାଭକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ଭକ୍ଷକଃ
ଯିଏ ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧେ, ସେ ଦେବତ୍ୱ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେ ପବିତ୍ର କି ଅପବିତ୍ର, ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ କି ନାଖାଏ—
ମ୍ଲେଚ୍ଛୋ ଵାପ୍ଯଥ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ଯୁତୋ ଵା ସର୍ଵପାତକୈଃ । ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣାଦେଵ ସ ରୁଦ୍ରୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ମ୍ଲେଛ କି ଚଣ୍ଡାଳ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ର ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶିରସା ଧାରିତେ କୋଟିଃ କର୍ଣଯୋର୍ଦଶକୋଟଯଃ । ଶତକୋଟିର୍ଗଲେ ବଦ୍ଧୋ ମୂର୍ଧ୍ନି କୋଟିସହସ୍ରକମ୍
ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧିଲେ ଦଶ ଲକ୍ଷ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କାନରେ ପିନ୍ଧିଲେ ଦଶ କୋଟି, ଗଳାରେ ବାନ୍ଧିଲେ ଶତ କୋଟି, ମୁଣ୍ଡ ଶିର ଉପରେ ରଖିଲେ ହଜାର କୋଟି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଅଯୁତଂ ଚୋପଵୀତେ ତୁ ଲକ୍ଷକୋଟିର୍ଭୁଜେ ସ୍ଥିତେ । ମଣିବନ୍ଧେ ତୁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷୋ ମୋକ୍ଷସାଧନକଃ ପରଃ
ଉପବୀତ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଲେ ଦଶ ହଜାର, ବାହୁରେ ପିନ୍ଧିଲେ ଲକ୍ଷ କୋଟି, ମଣିବନ୍ଧରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ରହିଲେ ସେ ମୁକ୍ତିର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରକୋ ଭୂତ୍ଵା ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍କର୍ମ ଵୈଦିକମ୍ । କୁର୍ଵନ୍ଵିପ୍ରଃ ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ମହଦାପ୍ନୋତି ତତ୍ଫଲମ୍
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧି ଭକ୍ତି ସହିତ ଯେକୌଣସି ବେଦ ନିୟମ କାମ କରେ, ସେ ସେହି କାମର ମହାଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇଯାଏ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଲିକାଂ କଣ୍ଠେ ଧାରଯେଦ୍ଭକ୍ତିଵର୍ଜିତଃ । ପାପକର୍ମା ତୁ ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵବନ୍ଧନାତ୍
ଯେ କେହି ଭକ୍ତି ବିନା ମଧ୍ୟ ଗଳାରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧେ, ଏବଂ ସବୁବେଳେ ପାପ କାମ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାର୍ପିତଚେତା ଯୋ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷସ୍ତୁ ନ ଵୈ ଧୃତଃ । ଅସୌ ମାହେଶ୍ଵରୋ ଲୋକେ ନମସ୍ଯଃ ସ ତୁ ଲିଙ୍ଗଵତ୍
ଯାହାର ମନ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ନିବେଶିତ, ଯଦିଓ ଶରୀରରେ ପିନ୍ଧିନାହାନ୍ତି, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ମହେଶ୍ୱର ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ, ଶିବଲିଙ୍ଗ ପରି ସମ୍ମାନିତ।
ଅଵିଦ୍ଯୋ ଵା ସଵିଦ୍ଯୋ ଵା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ତୁ ଧାରଣାତ୍ । ଶିଵଲୋକଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେତ କୀକଟେ ଗର୍ଦଭୋ ଯଥା
ଯେ ଅଜ୍ଞାନୀ କି ଜ୍ଞାନୀ, ଯେଉଁଠି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଲେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି କିକଟ ଦେଶରେ ଗଧା ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାନ୍ସନ୍ଦଧେ ଦେଵ ଗର୍ଦଭଃ କେନ ହେତୁନା । କୀକଟେ କେନ ଵା ଦତ୍ତସ୍ତଦ୍ବ୍ରୂହି ପରମେଶ୍ଵର
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, କି କାରଣରେ ଗଧା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଥିଲା? କିପରି ସେ କିକଟ ଦେଶକୁ ଗଲା? ଏହା ମୋତେ କହ, ପରମେଶ୍ୱର।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଶୃଣୁ ପୁତ୍ର ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ଗର୍ଦଭୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତେ । ଧତ୍ତେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଭାରଂ ତୁ ଵାହିତଃ ପଥିକେନ ତୁ
ଭଗବାନ କହିଲେ: ପୁଅ, ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଶୁଣ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ଗଧା ଏକ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ଭାର ବୋହୁଥିଲା।
ଶ୍ରାନ୍ତୋଽସମର୍ଥସ୍ତଦ୍ଭାରଂ ଵୋଢୁଂ ପତିତଵାନ୍ଭୁଵି । ପ୍ରାଣୈସ୍ତ୍ଵକ୍ତସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ତୁ ଶୂଲପାଣିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଭାର ଉଠାଇ ଥକି ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତାହାର ପ୍ରାଣ ଯିବା ବେଳେ, ତିନି ଆଖି ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱର ଦେଖାଦେଲେ।
ମତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାସେନ ମଦନ୍ତିକମୁପାଗତଃ । ଯାଵଦ୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାନଂ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାଣାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ମୋର କୃପାରେ, ହେ ମହାସେନ, ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲା। ତାହାର ଦେହରେ ଯେତେ ଗଣନା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଥିଲା, ସେତେ ଯୁଗ ହଜାର ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳିଲା।
ତାଵଦ୍ଯୁଗସହସ୍ରାଣି ଶିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ । ସ୍ଵଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନାଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ କଦାଚନ
ଏହି କଥା କେବଳ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କହିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କଦାପି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅଭକ୍ତେଭ୍ଯୋଽପି ମୂର୍ଖେଭ୍ଯଃ କଦାଚିନ୍ନ ପ୍ରକାଶଯେତ୍ । ଅଭକ୍ତୋ ଵାସ୍ତୁ ଭକ୍ତୋ ଵା ନୀଚୋ ନୀଚତରୋଽପି ଵା
ଅଭକ୍ତ କି ମୂର୍ଖ ଲୋକଙ୍କୁ କଦାପି ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେ ଭକ୍ତ କି ଅଭକ୍ତ, ନୀଚ କି ଅଧମ—
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାନ୍ଧାରଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ କେନ ଵା ସଦୃଶଂ ଭଵେତ୍
ଯେ କେହି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ପୁଣ୍ୟ ସହିତ କ'ଣ ତୁଳନା ହୋଇପାରିବ?
ମହାଵ୍ରତମିଦଂ ପ୍ରାହୁର୍ମୁନଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ । ସହସ୍ରଂ ଧାରଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାଣାଂ ଧୃତଵ୍ରତଃ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତେ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି — ଏହା ଏକ ବଡ଼ ପବିତ୍ର ବ୍ରତ। ଯିଏ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଏକ ହଜାର ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧେ, ସେ ବ୍ରତୀ ମାନ୍ୟ ହୁଏ।
ତଂ ନମନ୍ତି ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଯଥା ରୁଦ୍ରସ୍ତଥୈଵ ସଃ । ଅଭାଵେ ତୁ ସହସ୍ରସ୍ଯ ବାହ୍ଵୋଃ ଷୋଡଶ ଷୋଡଶ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଯେପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କରନ୍ତି। ଯଦି ଏକ ହଜାର ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁରେ ଷୋଳ ଷୋଳ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।