ତତସ୍ତୁ ଗତ୍ଵା ନଦ୍ଯାଦୌ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ଵିଶୋଧନମ୍ । ସମାଚରେନ୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେହସଂଶୁଦ୍ଧିହେତଵେ
ତାପରେ ପ୍ରଭାତରେ ନଦୀ କିମ୍ବା ଜଳାଶୟକୁ ଯାଇ, ଶରୀର ଶୁଧି ପାଇଁ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅତ୍ଯନ୍ତମଲିନୋ ଦେହୋ ନଵଦ୍ଵାରୈର୍ମଲଂ ଵହନ୍ । ସଦାଽଽସ୍ତେ ତଚ୍ଛୋଧନାଯ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ଵିଧୀଯତେ
ଶରୀର ନବଟି ଚିରା ଦ୍ୱାରା ମଳ ବୋହି ସଦା ଅପବିତ୍ର ରହିଥାଏ; ଏହି ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ ନିୟମିତ।
ଅଗମ୍ଯାଗମନାତ୍ପାପଂ ଯଚ୍ଚ ପାପଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହାତ୍ । ରହସ୍ଯାଚରିତଂ ପାପଂ ମୁଚ୍ଯତେ ସ୍ନାନକର୍ମଣା
ଅନୁଚିତ କାମ, ଅନୁଚିତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ ଓ ଗୁପ୍ତ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ।
ଅସ୍ନାତସ୍ଯ କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ଭଵନ୍ତି ଵିଫଲା ଯତଃ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାତଶ୍ଚରେତ୍ସ୍ନାନଂ ନିତ୍ଯମେଵ ଦିନେ ଦିନେ
ସ୍ନାନ ଛାଡି କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ; ତେଣୁ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦର୍ଭଯୁକ୍ତଶ୍ଚରେତ୍ସ୍ନାନଂ ତଥା ସନ୍ଧ୍ଯାଭିଵନ୍ଦନମ୍ । ସପ୍ତାହଂ ପ୍ରାତରସ୍ନାଯୀ ସନ୍ଧ୍ଯାହୀନସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଦିନୈଃ
ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି, ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତାହ ଧରି ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରି, ତିନି ଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ନ କଲେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ହରାଯାଏ।
ଦ୍ଵାଦଶାହମନଗ୍ନିଃ ସନ୍ଦ୍ଵିଜଃ ଶୂଦ୍ରତ୍ଵମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଅଲ୍ପତ୍ଵାଦ୍ଧୋମକାଲସ୍ଯ ବହୁତ୍ଵାତ୍ସ୍ନାନକର୍ମଣଃ
ଦ୍ୱିଜ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ଅଗ୍ନି ବିନା ରହିଲେ, ଶୂଦ୍ର ଭଳି ହୁଏ; ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଓ ସ୍ନାନ କାର୍ଯ୍ୟ ବହୁଳ ଥିବାରୁ।
ପ୍ରାତର୍ନ ତୁ ତଥା ସ୍ନାଯାଦ୍ଧୋମକାଲେ ଵିଗର୍ହିତଃ । ଗାଯତ୍ର୍ଯାସ୍ତୁ ପରଂ ନାସ୍ତି ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚତର କିଛି ନାହିଁ।
ଗାଯନ୍ତଂ ତ୍ରାଯତେ ଯସ୍ମାଦ୍ଗାଯତ୍ରୀତ୍ଯଭିଧୀଯତେ । ପ୍ରଣଵେନ ତୁ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ଵ୍ଯାହୃତିତ୍ରଯସଂଯୁତାମ୍
ଯେ ଗାୟନ କରେ, ଗାୟତ୍ରୀ ତାକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏହା ଓଁ ଓ ତିନି ବ୍ୟାହୃତି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ।
ଵାଯୁଂ ଵାଯୌ ଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରାଣସଂଯମନତ୍ରଯାତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶ୍ରୁତିସମ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ଵଧର୍ମନିରତଃ ସଦା
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିରତ, ସେ ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ତିନି ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ବାୟୁକୁ ବାୟୁରେ ଜୟ କରେ।
ସ ଵୈଦିକଂ ଜପେନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ଲୌକିକଂ ନ କଦାଚନ । ଗୌଶୃଙ୍ଗେ ସର୍ଷପୋ ଯାଵତ୍ ତାଵଦ୍ଯେଷାଂ ନ ସ ସ୍ଥିରଃ
ସେ କେବଳ ବେଦିକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ, ଲୋକିକ ମନ୍ତ୍ର କଦାପି ନୁହେଁ। ଗାଈର ଶିଙ୍ଗରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିଳ ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ରହିଥାଏ।
ନ ତାରଯନ୍ତ୍ଯୁଭୌ ପକ୍ଷୌ ପିତୄନେକୋତ୍ତରଂ ଶତମ୍ । ସଗର୍ଭୋ ଜପସଂଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଗର୍ଭୋ ଧ୍ଯାନମାତ୍ରକଃ
ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଏକ ଶତ ପିଢି ପାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ମନ୍ତ୍ର ଜପ ବୀଜ ସହିତ ହେଲେ ଫଳଦାୟକ, ବୀଜ ବିନା ହେଲେ କେବଳ ଧ୍ୟାନ ମାତ୍ର।
ସ୍ନାନାଙ୍ଗତର୍ପଣଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵର୍ଷିପିତୃତୋଷକମ୍ । ଶୁଦ୍ଧେ ଵସ୍ତ୍ରେ ପରୀଧାଯ ଜଲାଦ୍ବହିରୁପାଗତଃ
ସ୍ନାନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇ, ଶୁଧ ଜମା କପଡ଼ ପିନ୍ଧି ଜଳରୁ ବାହାରିବା ଉଚିତ।
ଵିଭୂତିଧାରଣଂ କାର୍ଯଂ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାଣାଂ ଚ ଧାରଣମ୍ । କ୍ରମଯୋଗେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଦା ଜପସାଧକୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ଜପ ଓ ସାଧନାରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ନିୟମିତ ଭାବେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଏହି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମିକ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାନ୍କଣ୍ଠଦେଶେ ଦଶନପରିମିତା- ନ୍ମସ୍ତକେ ଵିଂଶତୀ ଦ୍ଵେ ଷଟ୍ ଷଟ୍ କର୍ଣପ୍ରଦେଶେ କରଯୁଗଲକୃତେ ଦ୍ଵାଦଶ ଦ୍ଵାଦଶୈଵ । ବାହ୍ଵୋରିନ୍ଦୋଃ କଲାଭିର୍ନଯନଯୁଗକୃତେ ତ୍ଵେକମେକଂ ଶିଖାଯାଂ ଵକ୍ଷସ୍ଯଷ୍ଟାଧିକଂ ଯଃ କଲଯତି ଶତକଂ ସ ସ୍ଵଯଂ ନୀଲକଣ୍ଠଃ
ଗଳାରେ ଦଶଟି, ମୁଣ୍ଡରେ କୁଡିଟି, ଦୁଇ କାନରେ ଛଅଟି କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ଦ୍ୱାଦଶଟି କରି, ଦୁଇ ଆଖି ଓ ଚୂଡ଼ାରେ ଏକଟି କରି, ଛାତିରେ ଏକଶଏ ଆଠଟି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଲେ, ସେ ନିଜେ ନୀଳକଣ୍ଠଙ୍କ ପରି ହେଉଛନ୍ତି।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଣେନ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଂ ରଜତେନାଥଵା ମୁନେ । ଶିଖାଯାଂ ଧାରଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ କର୍ଣଯୋର୍ଵା ସମାହିତଃ
ମୁନି, ସୁନା କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦିର ସୂତାରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଗୁଠି ଚୂଡ଼ା କିମ୍ବା କାନରେ ଭଲ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଞୋପଵୀତେ ହସ୍ତେ ଵା କଣ୍ଠେ ତୁନ୍ଦେଽଥଵା ନରଃ । ଶ୍ରୀମତ୍ପଞ୍ଚାକ୍ଷରେଣୈଵ ପ୍ରଣଵେନ ତଥାପି ଵା
ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ, ହାତ, ଗଳା କିମ୍ବା ଛାତିରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେମାନେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ଵ୍ଯାଜଭକ୍ତ୍ଯା ମେଧାଵୀ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଂ ଧାରଯେନ୍ମୁଦା । ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିଵଜ୍ଞାନସ୍ଯ ସାଧନମ୍
ଯିଏ ନିଷ୍କପଟ ଭକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧେ, ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ନିଜେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନର ଉପାୟ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଂ ଯଚ୍ଛିଖାଯାଂ ତତ୍ତାରତତ୍ତ୍ଵମିତି ସ୍ମରେତ୍ । କର୍ଣଯୋରୁଭଯୋର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ଭାଵଯେତ୍
ଚୂଡ଼ାରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମନେ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ କାନରେ ପିନ୍ଧିଲେ ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭାବିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଞୋପଵୀତେ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ତଥା ହସ୍ତେ ଦିଶଃ ସ୍ମରେତ୍ । କଣ୍ଠେ ସରସ୍ଵତୀଂ ଦେଵୀଂ ପାଵକଂ ଚାପି ଭାଵଯେତ୍
ଯଜ୍ଞୋପବୀତରେ ପିନ୍ଧିଲେ ବେଦମାନେ ମନେ କରିବା ଉଚିତ। ହାତରେ ପିନ୍ଧିଲେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ କରିବା ଉଚିତ। ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଲେ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଭାବିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵାଶ୍ରମାଣାଂ ଵର୍ଣାନାଂ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷାଣାଂ ଚ ଧାରଣମ୍ । କର୍ତଵ୍ଯଂ ମନ୍ତ୍ରତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ନାନ୍ଯଵର୍ଣିନାମ୍
ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣରେ ନୁହେଁ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣାଦ୍ରୁଦ୍ରୋ ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନିଷିଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ତଥା ଶୃଣ୍ଵନ୍ନପି ସ୍ମରନ୍
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲୋକ ରୁଦ୍ର ହୁଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନିଷିଦ୍ଧ କଥା ଦେଖିଲେ, ଶୁଣିଲେ କିମ୍ବା ମନେ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।
ଜିଘ୍ରନ୍ନପି ତଥା ଚାଶ୍ନନ୍ ପ୍ରଲପନ୍ନପି ସନ୍ତତମ୍ । କୁର୍ଵନ୍ନପି ସଦା ଗଚ୍ଛନ୍ଵିସୃଜନ୍ନପି ମାନଵଃ
ଘ୍ରାଣ କଲେ, ଖାଇଲେ, କଥା କହିଲେ, କିଛି କାମ କଲେ, ଚାଲିଲେ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ—
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣାଦେଵ ସର୍ଵପାପୈର୍ନ ଲିପ୍ଯତେ । ଅନେନ ଭୁକ୍ତଂ ଦେଵେନ ଭୁକ୍ତଂ ଯତ୍ତୁ ତଥା ଭଵେତ୍
କେବଳ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଲାଗେ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଖାଇଯାଏ, ତାହା ଦେବତା ଖାଇଥିବା ପରି ହୁଏ।
ପୀତଂ ରୁଦ୍ରେଣ ତତ୍ପୀତଂ ଘ୍ରାତଂ ଘ୍ରାତଂ ଶିଵେନ ତତ୍ । ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣେ ଲଜ୍ଜା ଯେଷାମସ୍ତି ମହାମୁନେ
ଯାହା ପିଆଯାଏ, ତାହା ରୁଦ୍ର ପିଇଥିବା ପରି; ଯାହା ଘ୍ରାଣ କରାଯାଏ, ତାହା ଶିବ ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା ପରି। ମହାମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବାରେ ଲଜ୍ଜା ପାଆନ୍ତି—
ତେଷାଂ ନାସ୍ତି ଵିନିର୍ମୋକ୍ଷଃ ସଂସାରାଜ୍ଜନ୍ମକୋଟିଭିଃ । ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରିଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିଵାଦଂ କରୋତି ଯଃ
ସେମାନଙ୍କୁ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଂସାର ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି—
ଉତ୍ପତ୍ତୌ ତସ୍ଯ ସାଙ୍କର୍ଯମସ୍ତ୍ଵେଵେତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣାଦେଵ ରୁଦ୍ରୋ ରୁଦ୍ରତ୍ଵମାପ୍ନୁଯାତ୍
ସେମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିକୃତି ହୁଏ। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଲେ ରୁଦ୍ର ନିଜ ରୁଦ୍ରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ମୁନଯଃ ସତ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପା ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମାଗତଃ । ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠଂ ନ କିଞ୍ଚିଦପି ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ମୁନିମାନେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ଓ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବାଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଛି ନାହିଁ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରିଣେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଂ ଧାନ୍ଯଂ ଦଦାତି ଯଃ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ଶିଵଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ କପଡ଼ା କିମ୍ବା ଧାନ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରିଣଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଭୋଜଯେତ ଵିମୋଦତଃ । ପିତୃଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ ଭୋଜନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପିତୃଲୋକ ପାଇଥାନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରିଣଃ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯାଦ୍ଭିଃ ପିବେନ୍ନରଃ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ଶିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଥିବାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ ତାହାର ପାଣି ପିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।