ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ । ନୈର୍ଋତ୍ଯାମିଷୁଵିକ୍ଷେପମତୀତ୍ଯାଭ୍ଯଧିକଂ ଭୁଵଃ
ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ମୁତ୍ର ଓ ପୂରିଷ କରେ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ତୀର୍କ୍ଷ ବାଣ ଦିଗକୁ ଏଡ଼ି ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵିଣ୍ମୂତ୍ରେଽପି ଚ କର୍ଣସ୍ଥ ଆଶ୍ରମେ ପ୍ରଥମେ ଦ୍ଵିଜଃ । ନିଵୀତଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵାନପ୍ରସ୍ଥଗୃହସ୍ଥଯୋଃ
ମୁତ୍ର ଓ ପୂରିଷ କରିବାବେଳେ, ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମରେ ଦ୍ୱିଜ ଜନେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଡାହାଣ କାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଗୃହସ୍ଥ ଓ ବାନପ୍ରସ୍ଥରେ ପଛରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଂ ତୁ ପୃଷ୍ଠତଃ କଣ୍ଠଲମ୍ବିତମ୍ । ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ତୁ ଗୃହୀ କୁର୍ଯାତ୍କର୍ଣସ୍ଥଂ ପ୍ରଥମାଶ୍ରମୀ
ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ଗଳାର ପଛରେ ଲଟକାଇ ରଖି, ଗୃହସ୍ଥ ମୁତ୍ର ଓ ପୂରିଷ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମରେ ଡାହାଣ କାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ତର୍ଧାଯ ତୃଣୈର୍ଭୂମିଂ ଶିରଃ ପ୍ରାଵୃତ୍ଯ ଵାସସା । ଵାଚଂ ନିଯମ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ଷ୍ଠୀଵନଶ୍ଵାସଵର୍ଜିତଃ
ତୃଣ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଢାକି, ମୁଣ୍ଡକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ମନରେ ଉଦ୍ୟମ କରି କଥା ନ କହି, ଥୁ ଓ ଭାରି ଶ୍ୱାସ ଦେବାରୁ ବଞ୍ଚି, ଏହିପରି ଚାଲିବା ଉଚିତ।
ନ ଫାଲକୃଷ୍ଟେ ନ ଜଲେ ନ ଚିତାଯାଂ ନ ପର୍ଵତେ । ଜୀର୍ଣଦେଵାଲଯେ କୁର୍ଯାନ୍ନ ଵଲ୍ମୀକେ ନ ଶାଦ୍ଵଲେ
ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଭୂମି, ଜଳ, ଶ୍ମଶାନ, ପାହାଡ଼, ଭଙ୍ଗା ଦେବାଳୟ, ଜହିଁ, ଘାସ ଭୂମିରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ସସତ୍ତ୍ଵେଷୁ ଗର୍ତେଷୁ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ନ ପଥି ସ୍ଥିତଃ । ସନ୍ଧ୍ଯଯୋରୁଭଯୋର୍ଜପ୍ଯେ ଭୋଜନେ ଦନ୍ତଧାଵନେ
ଜୀବ ଥିବା ଗଡ଼ି, ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିବା କିମ୍ବା ଦଉଁ ରହିବା, ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଜପ, ଖାଇବା, ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ସମୟରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପିତୃକାର୍ଯେ ଚ ଦୈଵେ ଚ ତଥା ମୂତ୍ରପୁରୀଷଯୋଃ । ଉତ୍ସାହେ ମୈଥୁନେ ଵାପି ତଥା ଵୈ ଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ
ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ, ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ, ମୁତ୍ର ପୂରିଷ, ମିଳନ ଉତ୍ସାହ, ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଯାଗେ ଦାନେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞେ ଦ୍ଵିଜୋ ମୌନଂ ସମାଚରେତ୍ । ଦେଵତା ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ପିଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସାଃ
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଦ୍ୱିଜ ମୌନ ରଖିବା ଉଚିତ; ଦେବତା, ଋଷି, ଭୂତ, ସାପ, ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତେ—
ଇତୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଭୂତାନି ବହିର୍ଭୂମିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଇତି ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯ ପଶ୍ଚାତ୍ତୁ କୁର୍ଯାଚ୍ଛୌଚଂ ଯଥାଵିଧି
ଏଠାରୁ ଭୂତମାନେ ବାହାରିଯାନ୍ତୁ, ମୁଁ ଭୂମିକୁ ଅଶୁଚି କରିବାକୁ ଯାଉଛି—ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରି, ପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶୌଚ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାଯ୍ଵଗ୍ନୀ ଵିପ୍ରମାଦିତ୍ଯମାପଃ ପଶ୍ଯଂସ୍ତଥୈଵ ଗାଃ । ନ କଦାଚନ କୁର୍ଵୀତ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସ୍ଯ ଵିସର୍ଜନମ୍
ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ଗାଁ ଦେଖିବା ସମୟରେ କେବେ ମୁତ୍ର କିମ୍ବା ପୂରିଷ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଉଦଙ୍ମୁଖୋ ଦିଵା କୁର୍ଯାଦ୍ରାତ୍ରୌ ଚେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ । ତତ ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ଲୋଷ୍ଠପର୍ଣତୃଣାଦିଭିଃ
ଦିନରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପରେ ମୁତ୍ର କିମ୍ବା ପୂରିଷକୁ ମାଟି, ପତ୍ର, ତୃଣ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଢାକିବା ଉଚିତ।
ଗୃହୀତଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ଥାଯ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵାରିସନ୍ନିଧୌ । ପାତ୍ରେ ଜଲଂ ଗହୀତ୍ଵା ତୁ ଗଚ୍ଛେଦନ୍ଯତ୍ର ଚୈଵ ହି
ଲିଙ୍ଗ ସଫା କରି ଉଠି, ଜଳ ସମ୍ନିଧିକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ପାତ୍ରରେ ଜଳ ନେଇ, ପରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ମୃତ୍ତିକାଂ କୂଲାଚ୍ଛ୍ଵେତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମଃ । ରକ୍ତାଂ ପୀତାଂ ତଥା କୃଷ୍ଣାଂ ଗୃହ୍ଣୀଯୁଶ୍ଚାନ୍ଯଵର୍ଣକାଃ
ନଦୀ କୂଳରୁ ଧଳା ମାଟି ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିମ୍ବା ଲାଲ, ହଳଦିଆ, କଳା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରଙ୍ଗର ମାଟି ନେଇବା ଉଚିତ।
ଅଥଵା ଯା ଯତ୍ର ଦେଶେ ସୈଵ ଗ୍ରାହ୍ଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୈଃ । ଅନ୍ତର୍ଜଲାଦ୍ଦେଵଗୃହାଦ୍ଵଲ୍ମୀକାନ୍ମୂଷକୋତ୍କରାତ୍
ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଯାହା ମିଳିଥାଏ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସେହି ମାଟି ନେଇବା ଉଚିତ; ଜଳ ଭିତରୁ, ଦେବ ଗୃହରୁ, ଜହିଁ, ଉଠକୁ ମାଉସ ଗଡ଼ିରୁ ନେଇବା ଉଚିତ।
କୃତଶୌଚାଵଶିଷ୍ଟାଚ୍ଚ ନ ଗ୍ରାହ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚମୃତ୍ତିକାଃ । ମୂତ୍ରାତ୍ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଶୌଚେ ମୈଥୁନେ ତ୍ରିଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ପୂର୍ବ ଶୌଚରେ ବ୍ୟବହୃତ ମାଟି ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁତ୍ର ପାଇଁ ଦୁଇ ଗୁଣା ମାଟି ନେବା ନିୟମ, ମିଳନ ପାଇଁ ତିନି ଗୁଣା ମାଟି ନେବା ନିୟମ।
ଏକା ଲିଙ୍ଗେ କରେ ତିସ୍ର ଉଭଯୋର୍ମୃଦ୍ଦ୍ଵଯଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ମୂତ୍ରଶୌଚଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଶୌଚେ ତଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ ହାତରେ ଏକ ମାଟି, ଦୁଇ ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ ଦୁଇ ମାଟି ନିୟମ; ମୁତ୍ର ଶୌଚ ପାଇଁ ଏହି ମାପ, ଅନ୍ୟ ଶୌଚ ପାଇଁ ଦୁଇ ଗୁଣା ମାପ ନିୟମ।
ଵିଟ୍ଶୌଚେ ଲିଙ୍ଗଦେଶେ ତୁ ପ୍ରଦଦ୍ଯାନ୍ମୃତ୍ତିକାଦ୍ଵଯମ୍ । ପଞ୍ଚାପାନେ ଦଶୈକସ୍ମିନ୍ନୁଭଯୋଃ ସପ୍ତ ମୃତ୍ତିକାଃ
ମଳ ପରିସ୍କାର ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଦୁଇ ଗାଠି ମାଟି ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ମୁତ୍ର ପାଇଁ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପାଞ୍ଚ ଗାଠି, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଶ ଗାଠି ମାଟି ଦେବା ଉଚିତ; ଦୁଇଁଟି ଏକସାଥି ହେଲେ ସାତ ଗାଠି ମାଟି ଦେବା ଉଚିତ।
ଵାମପାଦଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପଶ୍ଚାଦ୍ଦକ୍ଷିଣମେଵ ଚ । ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଚ ଚତୁର୍ଵାରଂ ମୃତ୍ତିକାଂ ଲେପଯେତ୍ସୁଧୀଃ
ପ୍ରଥମେ ବାମ ପାଦକୁ ଆଗରେ ରଖି, ପରେ ଡାହାଣ ପାଦକୁ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଦକୁ ଚାରିଥର ମାଟି ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଶୌଚଂ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ । ତ୍ରିଗୁଣଂ ଵାନପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ଯତୀନାଂ ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍
ଏଭଳି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତେ ଶୌଚ ନିୟମ ଅଛି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଦୁଇ ଗୁଣା, ବାନପ୍ରସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଗୁଣା, ଏବଂ ଯତିଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରି ଗୁଣା ହେବ।
ଆର୍ଦ୍ରାମଲକମାନା ତୁ ମୃତ୍ତିକା ଶୌଚକର୍ମଣି । ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ତୁ ସଦା ଗ୍ରାହ୍ଯା ନାତୋ ନ୍ଯୂନା କଦାଚନ
ଶୌଚ କାମରେ ମାଟିର ପରିମାଣ ଏକ ଆର୍ଦ୍ର ଆମଳକୀ ଫଳର ଆକାର ହେବା ଉଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶୌଚ କାମ ପାଇଁ ଏହି ପରିମାଣ ନେବା ଉଚିତ, କେବେ ଅଧିକ କମ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏତଦ୍ଦିଵା ସ୍ଯାଦ୍ଵିଟ୍ଶୌଚଂ ତଦର୍ଧଂ ନିଶି କୀର୍ତିତମ୍ । ଆତୁରସ୍ଯ ତଦର୍ଧଂ ତୁ ମାର୍ଗସ୍ଥସ୍ଯ ତଦର୍ଧକମ୍
ଦିନରେ ମଳ ପରିସ୍କାର ପାଇଁ ଏହି ପରିମାଣ ଦିଆଯାଇଛି; ରାତିରେ ଏହାର ଅର୍ଧା ଦିଆଯାଇଛି; ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାର ଅର୍ଧା; ଯାତ୍ରାରେ ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଏହାର ଅର୍ଧା।
ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଣାମଶକ୍ତାନାଂ ବାଲାନାଂ ଶୌଚକର୍ମଣି । ଯଥା ଗନ୍ଧକ୍ଷଯଃ ସ୍ଯାତ୍ତୁ ତଥା କୁର୍ଯାଦସଂଖ୍ଯକମ୍
ମହିଳା, ଶୂଦ୍ର, ଅଶକ୍ତ ଲୋକ ଏବଂ ଶିଶୁମାନେ ଶୌଚ କାମରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନାଶ ହେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଥର ମାଟି ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ଗନ୍ଧଲେପକ୍ଷଯୋ ଯାଵତ୍ତାଵଚ୍ଛୌଚଂ ଵିଧୀଯତେ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଵର୍ଣାନାମିତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ମନୁଃ
ସମସ୍ତ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନାଶ ହେଉଯାଏ ପରିସ୍କାର କରିବା ନିୟମ ଅଛି, ଏହିପରି ମନୁ ମହାରାଜ କହିଛନ୍ତି।
ଵାମହସ୍ତେନ ଶୌଚଂ ତୁ କୁର୍ଯାଦ୍ଵୈ ଦକ୍ଷିଣେନ ନ । ନାଭେରଧୋ ଵାମହସ୍ତୋ ନାଭେରୂର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣଃ
ଶୌଚ କାମ ବାମ ହାତରେ କରିବା ଉଚିତ, ଡାହାଣ ହାତରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନାଭିର ତଳେ ବାମ ହାତ, ନାଭିର ଉପରେ ଡାହାଣ ହାତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଶୌଚକର୍ମଣି ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନାନ୍ଯଥା ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵୈଃ । ଜଲପାତ୍ରଂ ନ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଵିଣ୍ମୂତ୍ରୋତ୍ସର୍ଜନେ ବୁଧଃ
ଶୌଚ କାମରେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହି ନିୟମ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମଳ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର ପରିସ୍କାର କରିବାବେଳେ ଜଳ ପାତ୍ର ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଯଦି ମୋହେନ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଚରେତ୍ତତଃ । ମୋହାଦ୍ଵାପ୍ଯଥଵାଽଽଲସ୍ଯାନ୍ନ କୁର୍ଯାଚ୍ଛୌଚମାତ୍ମନଃ
ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରେ ଜଳ ପାତ୍ର ନେଇଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ; ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଆଳସ୍ୟରେ ନିଜ ଶୌଚ କାମ କରିବାରେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଜଲାହାରସ୍ତ୍ରିରାତ୍ରଃ ସ୍ଯାତ୍ତତୋ ଜାପାଚ୍ଚ ଶୁଧ୍ଯତି । ଦେଶକାଲଦ୍ରଵ୍ଯଶକ୍ତିସ୍ଵୋପପତ୍ତୀଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ନ ନେଇବା ନିୟମ ଅଛି; ତାପରେ ଜପ କରି ଶୁଦ୍ଧି ହେବ; ସମସ୍ତ ଦିନ, ସମୟ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୌଚଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯମାଲସ୍ଯଂ ନାତ୍ର ଧାରଯେତ୍ । ପୁରୀଷୋତ୍ସର୍ଜନେ କୁର୍ଯାଦ୍ ଗଣ୍ଡୂଷାନ୍ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ
ଏହି ନିୟମ ଜାଣି ଶୌଚ କାମ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଆଳସ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମଳ ପରିସ୍କାର ପରେ ବାରୋଟି ଥର ମୁଁହ ଧୁଇବା ଉଚିତ।
ଚତୁରୋ ମୂତ୍ରଵିକ୍ଷେପେ ନାତୋ ନ୍ଯୂନାନ୍କଦାଚନ । ଅଧୋମୁଖଂ ନରଃ କୃତ୍ଵା ତ୍ଯଜେତ୍ତଂ ଵାମତଃ ଶନୈଃ
ମୁତ୍ର ପରିସ୍କାର ପରେ ଚାରିଥର ମୁଁହ ଧୁଇବା ନିୟମ ଅଛି, କେବେ କମ ନୁହେଁ; ଜଣେ ପୁରୁଷ ମୁଁହ ତଳକୁ କରି, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୀରେ ଦୀରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଆଚମ୍ଯ ଚ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଦନ୍ତଧାଵନମାଦରାତ୍ । କଣ୍ଟକିକ୍ଷୀରଵୃକ୍ଷୋତ୍ଥଂ ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲମଵ୍ରଣମ୍
ଆଚମନ କରି ପରେ ଆଦର ସହିତ ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ଉଚିତ; କଣ୍ଟା ଅଥବା ଦୁଧ ଥିବା ଗଛର ଏକ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଅଘାଇ ଦାନ୍ତକାଷ୍ଠ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।