ନଵରାତ୍ରେ ପଠେଦେତଦ୍ଦେଵ୍ଯଗ୍ରେ ତୁ ସମାହିତଃ । ପରିତୁଷ୍ଟା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଭଵତ୍ଯେଵ ହି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ନବରାତ୍ରିରେ ଯଦି କେହି ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହି କଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ପାଠ କରନ୍ତି, ତେବେ ଜଗତ୍ ପୋଷକ ମାଆ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ନିତ୍ଯମେକୈକମଧ୍ଯାଯଂ ପଠେଦ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ନରଃ । ତସ୍ଯ ଵଶ୍ଯା ଭଵେଦ୍ଦେଵୀ ଦେଵୀପ୍ରିଯକରୋ ହି ସଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରନ୍ତି, ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଆସନ୍ତି; ସେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି।
ଶକୁନାଂଶ୍ଚ ପରୀକ୍ଷେତ ନିତ୍ଯମସ୍ମିନ୍ଯଥାଵିଧି । କୁମାରୀଦିଵ୍ଯହସ୍ତେନ ଯଦ୍ଵା ବଟୁକରାମ୍ବୁଜାତ୍
ଏଥିରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଭାଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖିବା ଉଚିତ; କୁମାରୀ ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ହସ୍ତ ବା ବଟୁକଙ୍କ ଅଂଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
ମନୋରଥଂ ତୁ ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯ ପୁସ୍ତକଂ ପୂଜଯେତ୍ତତଃ । ଦେଵୀଂ ଚ ଜଗଦୀଶାନୀଂ ପ୍ରଣମେଚ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ମନରଥ ନିଶ୍ଚୟ କରି ପୁସ୍ତକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଜଗତ୍ ନାୟିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁସ୍ନାତାଂ କନ୍ଯକାଂ ତତ୍ରାନୀଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଯଥାଵିଧି । ଶଲାକାଂ ରୋପଯେନ୍ମଧ୍ଯେ ତଥା ସ୍ଵର୍ଣେନ ନିର୍ମିତାମ୍
ସେଠାରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଜିଅକୁ ଆଣି, ଯଥାଯଥ ନିୟମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ମଧ୍ୟରେ ସୁନାର ଏକ କଠି ରଖିବା ଦରକାର।
ଶୁଭଂ ଵାପ୍ଯଶୁଭଂ ତତ୍ର ଯଦାଯାତି ଚ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । ଉଦାସୀନେଽପ୍ଯୁଦାସୀନଂ କାର୍ଯଂ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବ, ସେହି ଅବସ୍ଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବ। କିଛି ଚିହ୍ନ ନ ଦେଖାଯିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ।
ମନୁକୃତଂ ଦେଵୀସ୍ତଵନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଭଗଵନ୍ ଭୂତଭଵ୍ଯେଶ ନାରାଯଣ ସନାତନ । ଆଖ୍ଯାତଂ ପରମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଦେଵୀଚାରିତ୍ରମୁତ୍ତମମ୍
ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଦେବୀସ୍ତୁତି। ନାରଦ କହିଲେ: ଭଗବାନ, ଭୂତ-ଭବିଷ୍ୟତର ନାଥ, ନିତ୍ୟ ନାରାୟଣ, ଆପଣ ଦେବୀଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ ପରୋ ମାତୁଃ କାର୍ଯାର୍ଥମସୁରଦ୍ରୁହାମ୍ । ଅଧିକାରାପ୍ତିରୁକ୍ତାତ୍ର ଦେଵୀପୂର୍ଣକୃପାଵଶାତ୍
ଦେବୀଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକାଶ ଦେମନମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଦେବୀଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ କୃପା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଅଧିକାର ମିଳିଥିଲା।
ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯେନ ପ୍ରୀଣାତି ସର୍ଵଦା । ସ୍ଵଭକ୍ତାନ୍ପରିପୁଷ୍ଣାତି ତମାଚାରଂ ଵଦ ପ୍ରଭୋ
ଏବେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମହାପ୍ରଭୁ, କେଉଁ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି—ଦୟାକରି ସେଇ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ନାରଦ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ସଦାଚାରଵିଧିକ୍ରମମ୍ । ଯଦନୁଷ୍ଠାନମାତ୍ରେଣ ଦେଵୀ ପ୍ରୀଣାତି ସର୍ଵଦା
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ନାରଦ, ତୁମେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଏହି ସଦାଚାର ନିୟମର କ୍ରମ ଶୁଣ। ଏହାକୁ କେବଳ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦ୍ ଦ୍ଵିଜେନ ଦିନେ ଦିନେ । ତଦହଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଜାନାମୁପକାରକମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ଦ୍ୱିଜମାନେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ମୁଁ ଏହିବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ।
ଉଦଯାସ୍ତମଯଂ ଯାଵଦ୍ ଦ୍ଵିଜଃ ସତ୍କର୍ମକୃଦ୍ଭଵେତ୍ । ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତିକୈର୍ଯୁକ୍ତଃ କାମ୍ଯୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈରଗର୍ହିତୈଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ କର୍ମ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅପରାଧ ନଥିବା ଇଚ୍ଛାକୃତ କାମ କରିବେ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ସହାଯାର୍ଥଂ ପିତା ମାତା ନ ତିଷ୍ଠତି । ନ ପୁତ୍ରଦାରା ନ ଜ୍ଞାତିର୍ଧର୍ମସ୍ତିଷ୍ଠତି କେଵଲମ୍
ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ବାପା, ମାଆ, ପୁଅ, ଝିଅ, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ କେହି ରହିନଥାନ୍ତି; କେବଳ ଧର୍ମ ହିଁ ସହଯାତ୍ରୀ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମଂ ସହାଯାର୍ଥଂ ନିତ୍ଯଂ ସଞ୍ଚିନୁ ସାଧନୈଃ । ଧର୍ମେଣୈଵ ସହାଯାତ୍ତୁ ତମସ୍ତରତି ଦୁସ୍ତରମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ସଦା ଧର୍ମକୁ ସହଯାତ୍ରୀ ଭାବେ ସଞ୍ଚୟ କର; ଯଥାଯଥ ଉପାୟରେ ଏହା କର। କେବଳ ଧର୍ମ ସହିତ ଏହି କଠିନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅଟେଇଯିବାଯାଏ।
ଆଚାରଃ ପ୍ରଥମୋ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ୍ମାର୍ତ ଏଵ ଚ । ତସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ସମାଯୁକ୍ତୋ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦାତ୍ମନୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଆଚାର ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ଧର୍ମ, ଏହାକୁ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଦୁଇଁଠି ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି। ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ଏହି ଆଚାରରେ ଲିପ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ।
ଆଚାରାଲ୍ଲଭତେ ଚାଯୁରାଚାରାଲ୍ଲଭତେ ପ୍ରଜାଃ । ଆଚାରାଦନ୍ନମକ୍ଷଯ୍ଯମାଚାରୋ ହନ୍ତି ପାତକମ୍
ଆଚାର ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ମିଳେ, ଆଚାର ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ମିଳେ; ଆଚାର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ନ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ, ଆଚାର ଦ୍ୱାରା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଆଚାରଃ ପରମୋ ଧର୍ମୋ ନୃଣାଂ କଲ୍ଯାଣକାରକଃ । ଇହ ଲୋକେ ସୁଖୀ ଭୂତ୍ଵା ପରତ୍ର ଲଭତେ ସୁଖମ୍
ଆଚାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ଏହା ଲୋକଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ ମିଳେ, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ମିଳେ।
ଅଜ୍ଞାନାନ୍ଧଜନାନାଂ ତୁ ମୋହିତୈର୍ଭ୍ରାମିତାତ୍ମନାମ୍ । ଧର୍ମରୂପୋ ମହାଦୀପୋ ମୁକ୍ତିମାର୍ଗପ୍ରଦର୍ଶକଃ
ଅଜ୍ଞାନରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମିତ ଓ ମୋହିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଆଚାରର ରୂପରେ ଏକ ବଡ଼ ଦୀପ, ଯାହା ମୁକ୍ତିର ପଥ ଦେଖାଏ।
ଆଚାରାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଶ୍ରୈଷ୍ଠ୍ଯମାଚାରାତ୍କର୍ମ ଲଭ୍ଯତେ । କର୍ମଣୋ ଜାଯତେ ଜ୍ଞାନମିତି ଵାକ୍ଯଂ ମନୋଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଆଚାର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ମିଳେ, ଆଚାର ଦ୍ୱାରା କର୍ମ ହୁଏ; କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହିପରି ମନୁଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି।
ସର୍ଵଧର୍ମଵରିଷ୍ଠୋଽଯମାଚାରଃ ପରମଂ ତପଃ । ତଦେଵ ଜ୍ଞାନମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ତେନ ସର୍ଵଂ ପ୍ରସାଧ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଆଚାର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହା ପରମ ତପସ୍ୟା। ଏହାକୁ ହିଁ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଇଛି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହୁଏ।
ଯସ୍ତ୍ଵାଚାରଵିହୀନୋଽତ୍ର ଵର୍ତତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ । ସ ଶୂଦ୍ରଵଦ୍ ବହିଷ୍କାର୍ଯୋ ଯଥା ଶୂଦ୍ରସ୍ତଥୈଵ ସଃ
ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଏଠାରେ ଆଚାର ବିନା ରହେ, ସେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପରି ବାହାର କରିଦିଅନ୍ତୁ; ସେ ଶୂଦ୍ର ସମାନ।
ଆଚାରୋ ଦ୍ଵିଵିଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶାସ୍ତ୍ରୀଯୋ ଲୌକିକସ୍ତଥା । ଉଭାଵପି ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯୌ ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯୌ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା
ଆଚାର ଦୁଇ ପ୍ରକାରର—ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓ ଲୋକିକ। ଭଲ ଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ଦୁହିଁଟି ଆଚାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ, କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗ୍ରାମଧର୍ମା ଜାତିଧର୍ମା ଦେଶଧର୍ମାଃ କୁଲୋଦ୍ଭଵାଃ । ପରିଗ୍ରାହ୍ଯା ନୃଭିଃ ସର୍ଵୈର୍ନୈଵ ତାଁଲ୍ଲଙ୍ଘଯେନ୍ମୁନେ
ଗ୍ରାମର ରୀତି, ଜାତିର ରୀତି, ଦେଶର ରୀତି ଏବଂ କୁଳରୁ ଆସିଥିବା ରୀତିଗୁଡିକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମାନିବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ କେହି ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମୁନି।
ଦୁରାଚାରୋ ହି ପୁରୁଷୋ ଲୋକେ ଭଵତି ନିନ୍ଦିତଃ । ଦୁଃଖଭାଗୀ ଚ ସତତଂ ଵ୍ଯାଧିନା ଵ୍ଯାପ୍ତ ଏଵ ଚ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରେ, ସେ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ, ସେ ସଦା ଦୁଃଖରେ ରହେ ଏବଂ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଏ।
ପରିତ୍ଯଜେଦର୍ଥକାମୌ ଯୌ ସ୍ଯାତାଂ ଧର୍ମଵର୍ଜିତୌ । ଧର୍ମମପ୍ଯସୁଖୋଦର୍କଂ ଲୋକଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟମେଵ ଚ
ଯଦି ଧର୍ମ ନଥିବା ଧନ ଓ କାମ ରହିଥାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ବହୁତ୍ଵାଦିହ ଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ନିଶ୍ଚଯଃ ସ୍ଯାତ୍କଥଂ ମୁନେ । କିଯତ୍ପ୍ରମାଣଂ ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ଧର୍ମମାର୍ଗଵିନିର୍ଣଯେ
ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: ଏଠାରେ ଏତେ ଶାସ୍ତ୍ର ଥିବାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ମତ କିପରି ହେବ? ଧର୍ମର ନିର୍ଣୟ ପାଇଁ କଣ ପ୍ରମାଣ, ଏହା କହ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତୀ ଉଭେ ନେତ୍ରେ ପୁରାଣଂ ହୃଦଯଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଏତତ୍ତ୍ରଯୋକ୍ତ ଏଵ ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମୋ ନାନ୍ଯତ୍ର କୁତ୍ରଚିତ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଦୁଇଟି ଚକ୍ଷୁ, ପୁରାଣ ହୃଦୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏହି ତିନିଟି ଯେଉଁ ଧର୍ମ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ଏକମାତ୍ର ଧର୍ମ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଠାରେ ନୁହେଁ।
ଵିରୋଧୋ ଯତ୍ର ତୁ ଭଵେତ୍ତ୍ରଯାଣାଂ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ଶ୍ରୁତିସ୍ତତ୍ର ପ୍ରମାଣଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଦ୍ଵଯୋର୍ଦ୍ଵୈଧେ ସ୍ମୃତିର୍ଵରା
ଯଦି ଏହି ତିନିଟି ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ହୁଏ, ଶ୍ରୁତି ପ୍ରମାଣ ହେବ; ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ହେଲେ, ସ୍ମୃତି ଉତ୍ତମ।
ଶ୍ରୁତିଦ୍ଵୈଧଂ ଭଵେଦ୍ଯତ୍ର ତତ୍ର ଧର୍ମାଵୁଭୌ ସ୍ମୃତୌ । ସ୍ମୃତିଦ୍ଵୈଧଂ ତୁ ଯତ୍ର ସ୍ଯାଦ୍ଵିଷଯଃ କଲ୍ପ୍ଯତାଂ ପୃଥକ୍
ଯଦି ଶ୍ରୁତିରେ ମତଭେଦ ହୁଏ, ତେବେ ସ୍ମୃତିରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଧର୍ମ ରହିଥାଏ; ଯଦି ସ୍ମୃତିରେ ମତଭେଦ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ।
ପୁରାଣେଷୁ କ୍ଵଚିଚ୍ଚୈଵ ତନ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାତଥମ୍ । ଧର୍ମଂ ଵଦନ୍ତି ତଂ ଧର୍ମଂ ଗୃହ୍ଣୀଯାନ୍ନ କଥଞ୍ଚନ
ପୁରାଣର କିଛି ଅଂଶରେ ତନ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଅଛି, ସେହି ଭଳି ଧର୍ମ କହାଯାଏ; ଏହି ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।