ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରହସ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିଚୋଦିତମ୍ । ଯନ୍ନ କସ୍ଯାପି ଚାଖ୍ଯାତଂ ସାରାତ୍ସାରଂ ପରାତ୍ପରମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ରହସ୍ୟ କହିବି, ଯାହା କାହାକୁ କହାଯାଇନାହିଁ, ସମସ୍ତ ରହସ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରସ୍ମୈ ନୋ ଵାଚ୍ଯଂ ଯତୋଽତୀଵ ରହସ୍ଯକମ୍ । ମୂଲପ୍ରକୃତିରୂପିଣ୍ଯାଃ ସଂଵିଦୋ ଜଗଦୁଦ୍ଭଵେ
ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ବହୁତ ଗୁପ୍ତ; ଏହା ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ରୂପ ଜ୍ଞାନ ଓ ଜଗତ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ଶକ୍ତିଯୁଗ୍ମଂ ପ୍ରାଣବୁଦ୍ଧ୍ଯଧିଦୈଵତମ୍ । ଜୀଵାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ନିଯନ୍ତୃପ୍ରେରକଂ ସଦା
ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରାଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଦେବତା ଭାବରେ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସଦା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପ୍ରେରଣ କରନ୍ତି।
ତଦଧୀନଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵିରାଡାଦିଚରାଚରମ୍ । ଯାଵତ୍ତଯୋଃ ପ୍ରସାଦୋ ନ ତାଵନ୍ମୋକ୍ଷୋ ହି ଦୁର୍ଲଭଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତ, ବଡ଼ ଥିବା ବା ଛୋଟ, ଚରାଚର ସବୁ ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର କୃପା ମିଳେନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ।
ତତସ୍ତଯୋଃ ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ନିତ୍ଯଂ ସେଵେତ ତଦ୍ଦ୍ଵଯମ୍ । ତତ୍ରାଦୌ ରାଧିକାମନ୍ତ୍ରଂ ଶୃଣୁ ନାରଦ ଭକ୍ତିତଃ
ସେମାନଙ୍କର କୃପା ପାଇଁ, ସଦା ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବେ, ନାରଦ, ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରଥମେ ରାଧିକାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦିଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ସେଵିତୋ ଯଃ ପରାତ୍ପରଃ । ଶ୍ରୀରାଧେତି ଚତୁର୍ଥ୍ଯନ୍ତଂ ଵହ୍ନେର୍ଜାଯା ତତଃ ପରମ୍
ଯେଉଁ ପରମ ମନ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସଦା ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେହି ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି 'ଶ୍ରୀରାଧେ' (ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିରେ), ଯିଏ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ସହଧର୍ମିଣୀ।
ଷଡକ୍ଷରୋ ମହାମନ୍ତ୍ରୋ ଧର୍ମାଦ୍ଯର୍ଥପ୍ରକାଶକଃ । ମାଯାବୀଜାଦିକଶ୍ଚାଯଂ ଵାଞ୍ଛାଚିନ୍ତାମଣିଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଛଅ ଅକ୍ଷରର ମହାମନ୍ତ୍ର ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ; ଏହାରେ ମାୟାର ବୀଜ ଅଛି ଓ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ମଣି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଵକ୍ତ୍ରକୋଟିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଜିହ୍ଵାକୋଟିଶତୈରପି । ଏତନ୍ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵର୍ଣିତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ଯତେ
କୋଟି କୋଟି ମୁହଁ ଓ ଶତ କୋଟି ଜିହ୍ବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ମହିମାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ଜଗ୍ରାହ ପ୍ରଥମଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋ ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ । ଉପଦେଶାନ୍ମୂଲଦେଵ୍ଯା ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ୍ଡଲେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ମୂଳଦେବୀଙ୍କଠାରୁ ଗୋଲୋକର ରାସମଣ୍ଡଳରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତେନୋପଦିଷ୍ଟସ୍ତୁ ତେନ ବ୍ରହ୍ମା ଵିରାଟ୍ ତଥା । ତେନ ଧର୍ମସ୍ତେନ ଚାହମିତ୍ଯେଷା ହି ପରମ୍ପରା
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶିଖ୍ୟା ମିଳିଲା, ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ବିରାଟ୍ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଧର୍ମ, ଏବଂ ଧର୍ମଠାରୁ ମୁଁ; ଏହି ହେଉଛି ପରମ୍ପରା।
ଅହଂ ଜପାମି ତଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ତେନାହମୃଷିରୀଡିତଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସକଲା ଦେଵା ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ତାଂ ମୁଦା
ମୁଁ ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ତେଣୁ ମୋତେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସେମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣାର୍ଚାଯାଂ ନାଧିକାରୋ ଯତୋ ରାଧାର୍ଚନଂ ଵିନା । ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ ସକଲୈସ୍ତସ୍ମାତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ରାଧିକାର୍ଚନମ୍
ରାଧାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ବିନା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୂଜାର ଅଧିକାର ନାହିଁ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଧିକାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିଦେଵୀ ସା ତଦଧୀନୋ ଵିଭୁର୍ଯତଃ । ରାସେଶ୍ଵରୀ ତସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ତଯା ହୀନୋ ନ ତିଷ୍ଠତି
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ସେ ରାସର ରାଣୀ, ତାଙ୍କ ବିନା କୃଷ୍ଣ କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ରାଧ୍ନୋତି ସକଲାନ୍କାମାଂସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରାଧେତି କୀର୍ତିତା । ଅତ୍ରୋକ୍ତାନାଂ ମନୂନାଂ ଚ ଋଷିରସ୍ମ୍ଯହମେଵ ଚ
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ରାଧା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ଏହାର ଋଷି।
ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵୀ ଗାଯତ୍ରୀ ଦେଵତାତ୍ର ଚ ରାଧିକା । ତାରୋ ବୀଜଂ ଶକ୍ତିବୀଜଂ ଶକ୍ତିସ୍ତୁ ପରିକୀର୍ତିତା
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ହେଉଛି ରାଧିକା; ବୀଜ ହେଉଛି ତାରା, ଶକ୍ତି ବୀଜ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ମୂଲାଵୃତ୍ତ୍ଯା ଷଡଙ୍ଗାନି କର୍ତଵ୍ଯାନୀତରତ୍ର ଚ । ଅଥ ଧ୍ଯାଯେନ୍ମହାଦେଵୀଂ ରାଧିକାଂ ରାସନାଯିକାମ୍
ମୂଳ ଜପ ସହିତ ଛଅ ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରେ ମହାଦେବୀ ରାଧିକା, ଯିଏ ରାସର ନାୟିକା, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୂର୍ଵୋକ୍ତରୀତ୍ଯା ତୁ ମୁନେ ସାମଵେଦେ ଵିଗୀତଯା । ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭାଂ ଶରଦିନ୍ଦୁସମାନନାମ୍
ହେ ମୁନି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି ଓ ସାମବେଦରେ ଯେପରି ଗୀତ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ଧ୍ୟାନ କର ଯେ, ସେ ଶ୍ୱେତ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଭଳି ଧଳା ଦେହର ଅଭା, ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁହଁ।
କୋଟିଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶାଂ ଶରଦମ୍ଭୋଜଲୋଚନାମ୍ । ବିମ୍ବାଧରାଂ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣୀଂ କାଞ୍ଚୀଯୁତନିତମ୍ବିନୀମ୍
ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କୋଟି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଶରତ୍ ପଦ୍ମ ଭଳି, ତାଙ୍କର ଓଠ ବିମ୍ବା ଫଳ ଭଳି, ପିଣ୍ଡି ଚଉଡ଼ା, କମରେ କଞ୍ଚନ ବନ୍ଧା।
କୁନ୍ଦପଙ୍କ୍ତିସମାନାଭଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିଵିରାଜିତାମ୍ । କ୍ଷୌମାମ୍ବରପରୀଧାନାଂ ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାନ୍ଵିତାମ୍
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦଳ ଦଳ କୁନ୍ଦ ମାଳା ପରି ଚମକେ, ତିନି କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯାଂ କରିକୁମ୍ଭଯୁଗସ୍ତନୀମ୍ । ସଦା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷୀଯାଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ହଲକା ହସରେ ଖିଳିଥାଏ, ଅନ୍ନଦା ହାତୀର ଦୁଇ ଗଜ ଭଳି ଅନ୍ନ, ସେ ସଦା ବାରହ ବର୍ଷର କୁମାରୀ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଶୃଙ୍ଗାରସିନ୍ଧୁଲହରୀଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାତରାମ୍ । ମଲ୍ଲିକାମାଲତୀମାଲାକେଶପାଶଵିରାଜିତାମ୍
ସେ ପ୍ରେମ ସାଗରର ତରଙ୍ଗ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କୃପା କରିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ, ତାଙ୍କର କେଶ ମଲ୍ଲିକା ଓ ମାଲତୀ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ।
ସୁକୁମାରାଙ୍ଗଲତିକାଂ ରାସମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯଗାମ୍ । ଵରାଭଯକରାଂ ଶାନ୍ତାଂ ଶଶ୍ଵତ୍ସୁସ୍ଥିରଯୌଵନାମ୍
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ନବ ପଲ୍ଲବ ଭଳି କୋମଳ, ସେ ରାସମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତାଙ୍କର ହାତ ଭୟ ଦୂର କରେ ଓ ବର ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କର ଯୌବନ ସଦା ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ।
ରତ୍ନସିଂହାସନାସୀନାଂ ଗୋପୀମଣ୍ଡଲନାଯିକାମ୍ । କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିକାଂ ଵେଦବୋଧିତାଂ ପରମେଶ୍ଵରୀମ୍
ରତ୍ନରେ ତିଆରି ରାଜସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିଥିବା, ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଯିଏ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା, ବେଦମାନେ ଯାହାକୁ ପରମେଶ୍ୱରୀ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯାଉଛି।
ଏଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତତୋ ବାହ୍ଯେ ଶାଲଗ୍ରାମେ ଘଟେଽଥଵା । ଯନ୍ତ୍ରେ ଵାଷ୍ଟଦଲେ ଦେଵୀଂ ପୂଜଯେତ୍ତୁ ଵିଧାନତଃ
ଏପରି ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ବାହାରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା, ଘଡ଼ା କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟଦଳ ଯନ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆଵାହ୍ଯ ଦେଵୀଂ ତତ୍ପଶ୍ଚାଦାସନାଦି ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ । ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଚାସନାଦୀନି କଲ୍ପଯେତ୍
ଦେବୀଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପରେ ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେବା ଦରକାର। ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଆସନ ଓ ଉପଯୋଗୀ ଜିନିଷ ଠିକ୍ ଭାବେ ଗଠନ କରିବା ଉଚିତ।
ପାଦ୍ଯଂ ତୁ ପାଦଯୋର୍ଦଦ୍ଯାନ୍ମସ୍ତକେଽର୍ଘ୍ଯଂ ସମୀରିତମ୍ । ମୁଖେ ତ୍ଵାଚମନୀଯଂ ସ୍ଯାତ୍ତ୍ରିଵାରଂ ମୂଲଵିଦ୍ଯଯା
ଦେବୀଙ୍କ ପାଦକୁ ପାଦ୍ୟ ଦେବା, ମୁଣ୍ଡରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା, ମୁଖରେ ତିନିଥର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।
ମଧୁପର୍କଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦେକାଂ ଗାଂ ଚ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ତତୋ ନଯେତ୍ସ୍ନାନଶାଲାଂ ତାଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ଭାଵଯେତ୍
ତାପରେ ମଧୁପର୍କ ଓ ଏକ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦେବା, ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ ଘରକୁ ନେଇ, ସେଠାରେ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।
ଅଭ୍ଯଙ୍ଗାଦିସ୍ନାନଵିଧିଂ କଲ୍ପଯିତ୍ଵାଥ ଵାସସୀ । ତତଶ୍ଚ ଚନ୍ଦନଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ନାନାଲଙ୍କାରପୂର୍ଵକମ୍
ତେଲ ଲଗାଇ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧି ତିଆରି କରି, ପରେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇବା, ତାପରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଳଙ୍କାର ଦେବା ଉଚିତ।
ପୁଷ୍ପମାଲା ବହୁଵିଧାସ୍ତୁଲସୀମଞ୍ଜରୀଯୁତାଃ । ପାରିଜାତପ୍ରସୂନାନି ଶତପତ୍ରାଦିକାନି ଚ
ବହୁ ପ୍ରକାର ଫୁଲମାଳା, ତୁଳସୀ ମଞ୍ଜରୀ ସହିତ, ପାରିଜାତ ଓ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଦେବା ଉଚିତ।
ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ପଵିତ୍ରଂ ତତ୍ପରିଵାରାର୍ଚନଂ ଵିଭୋଃ । ଅଗ୍ନୀଶାସୁରଵାଯଵ୍ଯମଧ୍ଯେ ଦିକ୍ଷ୍ଵଙ୍ଗପୂଜନମ୍
ତାପରେ ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ର କରି, ପରିବାର ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଅଗ୍ନି, ଭୂତନାଥ, ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗରେ ଅଙ୍ଗପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।