ମହେନ୍ଦ୍ରାଯ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵାଞ୍ଛିତଂ ଚାପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଜଗାମ ସା ଚ ଗୋଲୋକଂ ଯଯୁର୍ଦେଵାଦଯୋ ଗୃହମ୍
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେଇ, ସେ ଗୋଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ବଭୂଵ ଵିଶ୍ଵଂ ସହସା ଦୁଗ୍ଧପୂର୍ଣଂ ଚ ନାରଦ । ଦୁଗ୍ଧଂ ଘୃତଂ ତତୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତତଃ ପ୍ରୀତିଃ ସୁରସ୍ଯ ଚ
ହେ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ହଠାତ୍ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସେଇ ଦୁଧରୁ ଘିଅ ହେଲା, ତାପରେ ଯଜ୍ଞ, ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ହେଲା।
ଇଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଯଃ ପଠେତ୍ । ସ ଗୋମାନ୍ ଧନଵାଂଶ୍ଚୈଵ କୀର୍ତିମାନ୍ପୁତ୍ରଵାଂସ୍ତଥା
ଯିଏ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼େ, ସେ ଗାଈ, ଧନ, କୀର୍ତି ଓ ପୁଅ ପାଇଥାଏ।
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷିତଃ । ଇହ ଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତ୍ଯନ୍ତେ କୃଷ୍ଣମନ୍ଦିରେ
ସେ ମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦିକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବା ପରି ହୁଏ; ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ।
ସୁଚିରଂ ନିଵସେତ୍ତତ୍ର କରୋତି କୃଷ୍ଣସେଵନମ୍ । ନ ପୁନର୍ଭଵନଂ ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋ ଭଵେତ୍ତତଃ
ସେ ଶେଖାନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେବା କରେ; ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେଵୀଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେଽଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ନଵମସ୍କନ୍ଧେ ସୁରଭ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନଂ ନାମେକୋନପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଅଷ୍ଟାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ମହାପୁରାଣ ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀଭାଗବତର ନବମ ସ୍କନ୍ଧରେ 'ସୁରଭି ଉପାଖ୍ୟାନ ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ଉନଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଦେଵ୍ଯା ଆଵରଣପୂଜାଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵମୁପାଖ୍ଯାନଂ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଯଥାତଥମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ଜନ୍ମସଂସାରବନ୍ଧନାତ୍
ଦେବୀଙ୍କ ଆବରଣ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣ। ନାରଦ କହିଲେ: ପ୍ରକୃତିମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ଏହା ଶୁଣିଲେ, ଯେକୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ଓ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ରହସ୍ଯଂ ଵେଦଗୋପିତମ୍ । ରାଧାଯାଶ୍ଚୈଵ ଦୁର୍ଗାଯା ଵିଧାନଂ ଶ୍ରୁତିଚୋଦିତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଚାହେଁ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ବେଦରେ ଲୁଚିଥିବା ରହସ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ; ରାଧା ଓ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ତାହା ମୋତେ କହ।
ମହିମା ଵର୍ଣିତୋଽତୀଵ ଭଵତା ପରଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ତଦ୍ଗତଂ ଚେତୋ ନ କସ୍ଯ ସ୍ଯାନ୍ମୁନୀଶ୍ଵର
ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମହିମା ବଡ଼ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିଛ; ଏହା ଶୁଣି, କାହାର ମନ ତାଙ୍କୁ ନ ଲାଗିବ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ଯଯୋରଂଶୋ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଯନ୍ନିଯମ୍ଯଂ ଚରାଚରମ୍ । ଯଯୋର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଭଵେନ୍ମୁକ୍ତିସ୍ତଦ୍ଵିଧାନଂ ଵଦାଧୁନା
ଯାଙ୍କ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଯାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ସେହି ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବେ କହ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରହସ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିଚୋଦିତମ୍ । ଯନ୍ନ କସ୍ଯାପି ଚାଖ୍ଯାତଂ ସାରାତ୍ସାରଂ ପରାତ୍ପରମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ରହସ୍ୟ କହିବି, ଯାହା କାହାକୁ କହାଯାଇନାହିଁ, ସମସ୍ତ ରହସ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରସ୍ମୈ ନୋ ଵାଚ୍ଯଂ ଯତୋଽତୀଵ ରହସ୍ଯକମ୍ । ମୂଲପ୍ରକୃତିରୂପିଣ୍ଯାଃ ସଂଵିଦୋ ଜଗଦୁଦ୍ଭଵେ
ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ବହୁତ ଗୁପ୍ତ; ଏହା ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ରୂପ ଜ୍ଞାନ ଓ ଜଗତ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ଶକ୍ତିଯୁଗ୍ମଂ ପ୍ରାଣବୁଦ୍ଧ୍ଯଧିଦୈଵତମ୍ । ଜୀଵାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ନିଯନ୍ତୃପ୍ରେରକଂ ସଦା
ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରାଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଦେବତା ଭାବରେ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସଦା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପ୍ରେରଣ କରନ୍ତି।
ତଦଧୀନଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵିରାଡାଦିଚରାଚରମ୍ । ଯାଵତ୍ତଯୋଃ ପ୍ରସାଦୋ ନ ତାଵନ୍ମୋକ୍ଷୋ ହି ଦୁର୍ଲଭଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତ, ବଡ଼ ଥିବା ବା ଛୋଟ, ଚରାଚର ସବୁ ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର କୃପା ମିଳେନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ।
ତତସ୍ତଯୋଃ ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ନିତ୍ଯଂ ସେଵେତ ତଦ୍ଦ୍ଵଯମ୍ । ତତ୍ରାଦୌ ରାଧିକାମନ୍ତ୍ରଂ ଶୃଣୁ ନାରଦ ଭକ୍ତିତଃ
ସେମାନଙ୍କର କୃପା ପାଇଁ, ସଦା ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବେ, ନାରଦ, ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରଥମେ ରାଧିକାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦିଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ସେଵିତୋ ଯଃ ପରାତ୍ପରଃ । ଶ୍ରୀରାଧେତି ଚତୁର୍ଥ୍ଯନ୍ତଂ ଵହ୍ନେର୍ଜାଯା ତତଃ ପରମ୍
ଯେଉଁ ପରମ ମନ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସଦା ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେହି ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି 'ଶ୍ରୀରାଧେ' (ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିରେ), ଯିଏ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ସହଧର୍ମିଣୀ।
ଷଡକ୍ଷରୋ ମହାମନ୍ତ୍ରୋ ଧର୍ମାଦ୍ଯର୍ଥପ୍ରକାଶକଃ । ମାଯାବୀଜାଦିକଶ୍ଚାଯଂ ଵାଞ୍ଛାଚିନ୍ତାମଣିଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଛଅ ଅକ୍ଷରର ମହାମନ୍ତ୍ର ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ; ଏହାରେ ମାୟାର ବୀଜ ଅଛି ଓ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ମଣି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଵକ୍ତ୍ରକୋଟିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଜିହ୍ଵାକୋଟିଶତୈରପି । ଏତନ୍ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵର୍ଣିତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ଯତେ
କୋଟି କୋଟି ମୁହଁ ଓ ଶତ କୋଟି ଜିହ୍ବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ମହିମାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ଜଗ୍ରାହ ପ୍ରଥମଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋ ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ । ଉପଦେଶାନ୍ମୂଲଦେଵ୍ଯା ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ୍ଡଲେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ମୂଳଦେବୀଙ୍କଠାରୁ ଗୋଲୋକର ରାସମଣ୍ଡଳରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତେନୋପଦିଷ୍ଟସ୍ତୁ ତେନ ବ୍ରହ୍ମା ଵିରାଟ୍ ତଥା । ତେନ ଧର୍ମସ୍ତେନ ଚାହମିତ୍ଯେଷା ହି ପରମ୍ପରା
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶିଖ୍ୟା ମିଳିଲା, ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ବିରାଟ୍ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଧର୍ମ, ଏବଂ ଧର୍ମଠାରୁ ମୁଁ; ଏହି ହେଉଛି ପରମ୍ପରା।
ଅହଂ ଜପାମି ତଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ତେନାହମୃଷିରୀଡିତଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସକଲା ଦେଵା ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ତାଂ ମୁଦା
ମୁଁ ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ତେଣୁ ମୋତେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସେମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣାର୍ଚାଯାଂ ନାଧିକାରୋ ଯତୋ ରାଧାର୍ଚନଂ ଵିନା । ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ ସକଲୈସ୍ତସ୍ମାତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ରାଧିକାର୍ଚନମ୍
ରାଧାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ବିନା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୂଜାର ଅଧିକାର ନାହିଁ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଧିକାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିଦେଵୀ ସା ତଦଧୀନୋ ଵିଭୁର୍ଯତଃ । ରାସେଶ୍ଵରୀ ତସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ତଯା ହୀନୋ ନ ତିଷ୍ଠତି
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ସେ ରାସର ରାଣୀ, ତାଙ୍କ ବିନା କୃଷ୍ଣ କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ରାଧ୍ନୋତି ସକଲାନ୍କାମାଂସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରାଧେତି କୀର୍ତିତା । ଅତ୍ରୋକ୍ତାନାଂ ମନୂନାଂ ଚ ଋଷିରସ୍ମ୍ଯହମେଵ ଚ
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ରାଧା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ଏହାର ଋଷି।
ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵୀ ଗାଯତ୍ରୀ ଦେଵତାତ୍ର ଚ ରାଧିକା । ତାରୋ ବୀଜଂ ଶକ୍ତିବୀଜଂ ଶକ୍ତିସ୍ତୁ ପରିକୀର୍ତିତା
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ହେଉଛି ରାଧିକା; ବୀଜ ହେଉଛି ତାରା, ଶକ୍ତି ବୀଜ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ମୂଲାଵୃତ୍ତ୍ଯା ଷଡଙ୍ଗାନି କର୍ତଵ୍ଯାନୀତରତ୍ର ଚ । ଅଥ ଧ୍ଯାଯେନ୍ମହାଦେଵୀଂ ରାଧିକାଂ ରାସନାଯିକାମ୍
ମୂଳ ଜପ ସହିତ ଛଅ ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରେ ମହାଦେବୀ ରାଧିକା, ଯିଏ ରାସର ନାୟିକା, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୂର୍ଵୋକ୍ତରୀତ୍ଯା ତୁ ମୁନେ ସାମଵେଦେ ଵିଗୀତଯା । ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭାଂ ଶରଦିନ୍ଦୁସମାନନାମ୍
ହେ ମୁନି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି ଓ ସାମବେଦରେ ଯେପରି ଗୀତ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ଧ୍ୟାନ କର ଯେ, ସେ ଶ୍ୱେତ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଭଳି ଧଳା ଦେହର ଅଭା, ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁହଁ।
କୋଟିଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶାଂ ଶରଦମ୍ଭୋଜଲୋଚନାମ୍ । ବିମ୍ବାଧରାଂ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣୀଂ କାଞ୍ଚୀଯୁତନିତମ୍ବିନୀମ୍
ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କୋଟି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଶରତ୍ ପଦ୍ମ ଭଳି, ତାଙ୍କର ଓଠ ବିମ୍ବା ଫଳ ଭଳି, ପିଣ୍ଡି ଚଉଡ଼ା, କମରେ କଞ୍ଚନ ବନ୍ଧା।
କୁନ୍ଦପଙ୍କ୍ତିସମାନାଭଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିଵିରାଜିତାମ୍ । କ୍ଷୌମାମ୍ବରପରୀଧାନାଂ ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାନ୍ଵିତାମ୍
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦଳ ଦଳ କୁନ୍ଦ ମାଳା ପରି ଚମକେ, ତିନି କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯାଂ କରିକୁମ୍ଭଯୁଗସ୍ତନୀମ୍ । ସଦା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷୀଯାଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ହଲକା ହସରେ ଖିଳିଥାଏ, ଅନ୍ନଦା ହାତୀର ଦୁଇ ଗଜ ଭଳି ଅନ୍ନ, ସେ ସଦା ବାରହ ବର୍ଷର କୁମାରୀ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।