ଦୀର୍ଘଂ ଚ ଵିସ୍ତୃତଂ ଚୈଵ ପରିତଃ ଶତଯୋଜନମ୍ । ଗୋଲୋକେଽଯଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧଶ୍ଚ ସୋଽପି କ୍ଷୀରସରୋଵରଃ
ସେଇ ଝିଲିକ ଦୀର୍ଘ ଓ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ, ଚାରିପଟେ ଶତ ଯୋଜନ ପରିମାଣ ରହିଲା। ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷୀରସରୋବର ଗୋଲୋକରେ ଅଛି।
ଗୋପିକାନାଂ ଚ ରାଧାଯାଃ କ୍ରୀଡାଵାପୀ ବଭୂଵ ସା । ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରରଚିତା ପୂର୍ଣଂ ଭୂତା ଚାପୀଶ୍ଵରେଚ୍ଛଯା
ସେଇ ଝିଲିକ ଗୋପୀମାନେ ଓ ରାଧାଙ୍କ ପାଇଁ ଖେଳିବା ପୋକରି ହେଇଗଲା। ରତ୍ନ ଓ ମଣିରେ ତିଆରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳରେ ଭରିଥିଲା, ଏହା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।
ବଭୂଵ କାମଧେନୂନାଂ ସହସା ଲକ୍ଷକୋଟଯଃ । ଯାଵନ୍ତସ୍ତତ୍ର ଗୋପାଶ୍ଚ ସୁରଭ୍ଯା ଲୋମକୂପତଃ
ହଠାତ୍ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ କାମଧେନୁ ଗାଈ ଦେଖାଦେଲା। ଯେତେ ଗୋପ ଥିଲେ, ସେତେ ଗାଈ ସୁରଭୀଙ୍କ ଚର୍ମର ରୋମକୁପରୁ ଉପଜିଲା।
ତାସାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ବହଵଃ ସମ୍ବଭୂଵୁରସଂଖ୍ଯକାଃ । କଥିତା ଚ ଗଵାଂ ସୃଷ୍ଟିସ୍ତଯା ଚ ପୂରିତଂ ଜଗତ୍
ସେମାନଙ୍କର ଅନେକ ଅସଂଖ୍ୟ ପୁଅ ଉପଜିଲେ। ଏଭଳି ଗାଈଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ସାରା ଜଗତକୁ ପୂରିଦେଲେ।
ପୂଜାଂ ଚକାର ଭଗଵାନ୍ ସୁରଭ୍ଯାଶ୍ଚ ପୁରା ମୁନେ । ତତୋ ବଭୂଵ ତତ୍ପୂଜା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦୁର୍ଲଭା
ଭଗବାନ୍ ପୂର୍ବରୁ ସୁରଭୀଙ୍କ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ମୁନି। ସେଠାରୁ ଏହି ପୂଜା ତିନି ଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଗଲା।
ଦୀପାନ୍ଵିତାପରଦିନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ହରେଃ । ବଭୂଵ ସୁରଭିଃ ପୂଜ୍ଯା ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରାଦିଦଂ ଶ୍ରୁତମ୍
ଦୀପାବଳି ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସୁରଭୀ ପୂଜ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି କଥା ଧର୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା।
ଧ୍ଯାନଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ଯଦ୍ଯତ୍ଯୂଜାଵିଧିକ୍ରମମ୍ । ଵେଦୋକ୍ତଂ ଚ ମହାଭାଗ ନିବୋଧ କଥଯାମି ତେ
ଧ୍ୟାନ, ସ୍ତୁତି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଓ ଯେଉଁ ପୂଜା ବିଧି ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ମହାଭାଗ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଓଁ ସୁରଭ୍ଯୈ ନମ ଇତି ମନ୍ତ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଃ ଷଡକ୍ଷରଃ । ସିଦ୍ଧୋ ଲକ୍ଷଜପେନୈଵ ଭକ୍ତାନାଂ କଲ୍ପପାଦପଃ
'ଓଁ ସୁରଭ୍ୟୈ ନମଃ' ଏହି ଛଅ ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର। ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଧ୍ଯାନଂ ଯଜୁର୍ଵେଦଗୀତଂ ତସ୍ଯାଃ ପୂଜା ଚ ସର୍ଵତଃ । ଋଦ୍ଧିଦା ଵୃଦ୍ଧିଦା ଚୈଵ ମୁକ୍ତିଦା ସର୍ଵକାମଦା
ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଯଜୁର୍ବେଦରେ ଗୀତିତ, ତାଙ୍କର ପୂଜା ସମସ୍ତଠାରେ ହୁଏ। ସେ ଧନ, ବୃଦ୍ଧି, ମୋକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ଵରୂପାଂ ପରମାଂ ରାଧାସହଚରୀଂ ପରାମ୍ । ଗଵାମଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀଂ ଗଵାମାଦ୍ଯାଂ ଗଵାଂ ପ୍ରସୂମ୍
ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପରମ ରୂପ, ରାଧାଙ୍କ ସହଚରୀ, ଗାଈଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଗାଈଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ, ଗାଈଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ।
ପଵିତ୍ରରୂପାଂ ପୂତାଂ ଚ ଭକ୍ତାନାଂ ସର୍ଵକାମଦାମ୍ । ଯଯା ପୂତଂ ସର୍ଵଵିଶ୍ଵଂ ତାଂ ଦେଵୀଂ ସୁରଭିଂ ଭଜେ
ମୁଁ ସେଇ ସୁରଭୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଯିଏ ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତା ଦାନ କରନ୍ତି, ଭକ୍ତଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଯାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଘଟେ ଵା ଧେନୁଶିରସି ବନ୍ଧସ୍ତମ୍ଭେ ଗଵାମପି । ଶାଲଗ୍ରାମେ ଜଲାଗ୍ନୌ ଵା ସୁରଭିଂ ପୂଜଯେଦ୍ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏକ ଘଡ଼ାରେ, ଗାଈର ମୁଣ୍ଡରେ, ବନ୍ଧନ ଦଣ୍ଡରେ, ଶାଳଗ୍ରାମରେ, ପାଣି କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜ ଲୋକେ ସୁରଭୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିପାରିବେ।
ଦୀପାନ୍ଵିତାପରଦିନେ ପୂର୍ଵାହ୍ନେ ଭକ୍ତିସଂଯୁତଃ । ଯଃ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ସୁରଭିଂ ସ ଚ ପୂଜ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଭୁଵି
ଦୀପାବଳି ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ସକାଳେ, ଯିଏ ଭକ୍ତିସହିତ ସୁରଭୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ।
ଏକଦା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵାରାହେ ଵିଷ୍ଣୁମାଯଯା । କ୍ଷୀରଂ ଜହାର ସୁରଭିଶ୍ଚିନ୍ତିତାଶ୍ଚ ସୁରାଦଯଃ
ଏକଥର ବରାହ ଅବତାର ସମୟରେ, ତିନି ଲୋକରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ, ସୁରଭୀ ଦୁଧ ଦେବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ, ଏହିଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ତେ ଗତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ତଦା । ତଦାଜ୍ଞଯା ଚ ସୁରଭିଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ପାକଶାସନଃ
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସୁରଭୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ପୁରନ୍ଦର ଉଵାଚ ନମୋ ଦେଵ୍ଯୈ ମହାଦେଵ୍ଯୈ ସୁରଭ୍ଯୈ ଚ ନମୋ ନମଃ । ଗଵାଂ ବୀଜସ୍ଵରୂପାଯୈ ନମସ୍ତେ ଜଗଦମ୍ବିକେ
ପୁରନ୍ଦର କହିଲେ: ଦେବୀ, ମହାଦେବୀ, ସୁରଭୀଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଗାଈଙ୍କ ମୂଳ ରୂପ ଓ ଜଗତ୍ଜନନୀଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ନମୋ ରାଧାପ୍ରିଯାଯୈ ଚ ପଦ୍ମାଂଶାଯୈ ନମୋ ନମଃ । ନମଃ କୃଷ୍ଣପ୍ରିଯାଯୈ ଚ ଗଵାଂ ମାତ୍ରେ ନମୋ ନମଃ
ରାଧାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶ ଥିବା ଜଣେକୁ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଏବଂ ଗାଈମାନଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ ପୁନି ପୁନି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷସ୍ଵରୂପାଯୈ ସର୍ଵେଷାଂ ସତତଂ ପରେ । କ୍ଷୀରଦାଯୈ ଧନଦାଯୈ ବୁଦ୍ଧିଦାଯୈ ନମୋ ନମଃ
ଯିଏ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସ୍ୱରୂପ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦୁଧ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠି ପୁନି ପୁନି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଶୁଭାଯୈ ଚ ସୁଭଦ୍ରାଯୈ ଗୋପ୍ରଦାଯୈ ନମୋ ନମଃ । ଯଶୋଦାଯୈ କୀର୍ତିଦାଯୈ ଧର୍ମଦାଯୈ ନମୋ ନମଃ
ଶୁଭା, ସୁଭଦ୍ରା, ଗାଈ ଦେଇଥିବା, ଯଶୋଦା, କୀର୍ତି ଦେଇଥିବା, ଧର୍ମ ଦେଇଥିବା ମାଆଙ୍କୁ ପୁନି ପୁନି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ସ୍ତୋତ୍ରଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟା ହୃଷ୍ଟା ଜଗତ୍ପ୍ରସୂଃ । ଆଵିର୍ବଭୂଵ ତତ୍ରୈଵ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ସନାତନୀ
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ ଖୁସି ହେଲେ, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ, ଚିରକାଳୀନ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରାଯ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵାଞ୍ଛିତଂ ଚାପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଜଗାମ ସା ଚ ଗୋଲୋକଂ ଯଯୁର୍ଦେଵାଦଯୋ ଗୃହମ୍
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେଇ, ସେ ଗୋଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ବଭୂଵ ଵିଶ୍ଵଂ ସହସା ଦୁଗ୍ଧପୂର୍ଣଂ ଚ ନାରଦ । ଦୁଗ୍ଧଂ ଘୃତଂ ତତୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତତଃ ପ୍ରୀତିଃ ସୁରସ୍ଯ ଚ
ହେ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ହଠାତ୍ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସେଇ ଦୁଧରୁ ଘିଅ ହେଲା, ତାପରେ ଯଜ୍ଞ, ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ହେଲା।
ଇଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଯଃ ପଠେତ୍ । ସ ଗୋମାନ୍ ଧନଵାଂଶ୍ଚୈଵ କୀର୍ତିମାନ୍ପୁତ୍ରଵାଂସ୍ତଥା
ଯିଏ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼େ, ସେ ଗାଈ, ଧନ, କୀର୍ତି ଓ ପୁଅ ପାଇଥାଏ।
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷିତଃ । ଇହ ଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତ୍ଯନ୍ତେ କୃଷ୍ଣମନ୍ଦିରେ
ସେ ମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦିକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବା ପରି ହୁଏ; ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ।
ସୁଚିରଂ ନିଵସେତ୍ତତ୍ର କରୋତି କୃଷ୍ଣସେଵନମ୍ । ନ ପୁନର୍ଭଵନଂ ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋ ଭଵେତ୍ତତଃ
ସେ ଶେଖାନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେବା କରେ; ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେଵୀଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେଽଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ନଵମସ୍କନ୍ଧେ ସୁରଭ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନଂ ନାମେକୋନପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଅଷ୍ଟାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ମହାପୁରାଣ ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀଭାଗବତର ନବମ ସ୍କନ୍ଧରେ 'ସୁରଭି ଉପାଖ୍ୟାନ ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ଉନଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଦେଵ୍ଯା ଆଵରଣପୂଜାଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵମୁପାଖ୍ଯାନଂ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଯଥାତଥମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ଜନ୍ମସଂସାରବନ୍ଧନାତ୍
ଦେବୀଙ୍କ ଆବରଣ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣ। ନାରଦ କହିଲେ: ପ୍ରକୃତିମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ଏହା ଶୁଣିଲେ, ଯେକୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ଓ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ରହସ୍ଯଂ ଵେଦଗୋପିତମ୍ । ରାଧାଯାଶ୍ଚୈଵ ଦୁର୍ଗାଯା ଵିଧାନଂ ଶ୍ରୁତିଚୋଦିତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଚାହେଁ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ବେଦରେ ଲୁଚିଥିବା ରହସ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ; ରାଧା ଓ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ତାହା ମୋତେ କହ।
ମହିମା ଵର୍ଣିତୋଽତୀଵ ଭଵତା ପରଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ତଦ୍ଗତଂ ଚେତୋ ନ କସ୍ଯ ସ୍ଯାନ୍ମୁନୀଶ୍ଵର
ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମହିମା ବଡ଼ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିଛ; ଏହା ଶୁଣି, କାହାର ମନ ତାଙ୍କୁ ନ ଲାଗିବ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ଯଯୋରଂଶୋ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଯନ୍ନିଯମ୍ଯଂ ଚରାଚରମ୍ । ଯଯୋର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଭଵେନ୍ମୁକ୍ତିସ୍ତଦ୍ଵିଧାନଂ ଵଦାଧୁନା
ଯାଙ୍କ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଯାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ସେହି ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବେ କହ।