ବଭୂଵ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ନଭସୋ ମନସୋପରି । ଦେଵପ୍ରିଯାଜ୍ଞଯା ତତ୍ର ବହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଜ୍ଞଯା
ସଭା ଉପରେ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଦେବମାନ୍ୟାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ—
ତୁଷ୍ଟାଵ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରଶ୍ଚ ପୁଲକାଙ୍କିତଵିଗ୍ରହଃ । ପୁରନ୍ଦର ଉଵାଚ ଦେଵି ତ୍ଵାଂ ସ୍ତୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସାଧ୍ଵୀନାଂ ପ୍ରଵରାଂ ଵରାମ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା; ପୁରନ୍ଦର କହିଲେ: ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସାଧ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ପରାତ୍ପରାଂ ଚ ପରମାଂ ନ ହି ସ୍ତୋତୁଂ କ୍ଷମୋଽଧୁନା । ସ୍ତୋତ୍ରାଣାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଵେଦେ ସ୍ଵଭାଵାଖ୍ଯାନତତ୍ପରମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ତଥାପି ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବି ନାହିଁ; ବେଦର ସ୍ତୁତିମାନେ ତୁମ ମୂଳ ସ୍ୱରୂପକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।
ନ କ୍ଷମଃ ପ୍ରକୃତେ ଵକ୍ତୁଂ ଗୁଣାନାଂ ଗଣନାଂ ତଵ । ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵସ୍ଵରୂପା ତ୍ଵଂ କୋପହିଂସାଦିଵର୍ଜିତା
ମୋ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ଗଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ, କ୍ରୋଧ, ହିଂସା ଓ ଏହାଦିରୁ ମୁକ୍ତ।
ନ ଚ ଶକ୍ତୋ ମୁନିସ୍ତେନ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଯାଞ୍ଚା କୃତା ଯତଃ । ତ୍ଵଂ ମଯା ପୂଜିତା ସାଧ୍ଵୀ ଜନନୀ ମେ ଯଥାଦିତିଃ
କୌଣସି ମୁନି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଚାହିଦା ଛାଡ଼ିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଯେପରି ଭକ୍ତି କରେ, ସେପରି ପୂଜିଛି।
ଦଯାରୂପା ଚ ଭଗିନୀ କ୍ଷମାରୂପା ଯଥା ପ୍ରସୂଃ । ତ୍ଵଯା ମେ ରକ୍ଷିତାଃ ପ୍ରାଣାଃ ପୁତ୍ରଦାରାଃ ସୁରେଶ୍ଵରି
ତୁମେ ଦୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଭଉଣୀ ପରି; କ୍ଷମାର ମୂର୍ତ୍ତି, ମାଆ ପରି; ମୋ ପ୍ରାଣ, ପୁଅ, ଝିଅ ଓ ଜୀବନକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଛ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଣୀ।
ଅହଂ କରୋମି ତ୍ଵତ୍ପୂଜାଂ ପ୍ରୀତିଶ୍ଚ ଵର୍ଧତାଂ ସଦା । ନିତ୍ଯା ଯଦ୍ଯପି ପୂଜ୍ଯା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵତ୍ର ଜଗଦମ୍ବିକେ
ମୁଁ ତୁମ ପୂଜା କରେ, ମୋର ପ୍ରେମ ସଦା ବଢ଼ୁ; ହେ ଜଗତ୍ଜନନୀ, ତୁମେ ସବୁଠାରେ ନିତ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—
ତଥାପି ତଵ ପୂଜାଂ ଚ ଵର୍ଧଯାମି ସୁରେଶ୍ଵରି । ଯେ ତ୍ଵାମାଷାଢସଙ୍କ୍ରାନ୍ତ୍ଯାଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଭକ୍ତିତଃ
ତଥାପି ମୁଁ ତୁମ ପୂଜାକୁ ବଢ଼ାଏ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଣୀ; ଯେମାନେ ଆଷାଢ଼ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଭକ୍ତିସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ—
ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ମନସାଖ୍ଯାଯାଂ ମାସାନ୍ତେ ଵା ଦିନେ ଦିନେ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦଯସ୍ତେଷାଂ ଵର୍ଧନ୍ତେ ଚ ଧନାନି ଵୈ
ମନସା ନାମକ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ, ମାସ ଶେଷରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଦିନ—ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ବଢ଼ିବ।
ଯଶସ୍ଵିନଃ କୀର୍ତିମନ୍ତୋ ଵିଦ୍ଯାଵନ୍ତୋ ଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ । ଯେ ତ୍ଵାଂ ନ ପୂଜଯିଷ୍ଯନ୍ତି ନିନ୍ଦନ୍ତ୍ଯଜ୍ଞାନତୋ ଜନାଃ
ସେମାନେ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଶଂସିତ, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଗୁଣବାନ ହେବେ; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ, ଅଜ୍ଞାନରେ ନିନ୍ଦା କରିବେ—
ଲକ୍ଷ୍ମୀହୀନା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତେଷାଂ ନାଗଭଯଂ ସଦା । ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଯଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠେ କମଲାଲଯା
ଯେଉଁମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେମାନେ ସଦା ସର୍ପଭୟରେ ରହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ହେଉଛ, ତୁମେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ, ପଦ୍ମର ନିବାସରେ ବସିଛ।
ନାରାଯଣାଂଶୋ ଭଗଵାଞ୍ଜରତ୍କାରୁର୍ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ତପସା ତେଜସା ତ୍ଵାଂ ଚ ମନସା ସସୃଜେ ପିତା
ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ମହାମୁନି ଜରତ୍କାରୁ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା, ତେଜ ଓ ମନରେ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ମାଆ।
ଅସ୍ମାକଂ ରକ୍ଷଣାଯୈଵ ତେନ ତ୍ଵଂ ମନସାଭିଧା । ମନସାଦେଵି ଶକ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାତ୍ମନା ସିଦ୍ଧଯୋଗିନୀ
ଆମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେ ମନରେ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ; ମନର ଶକ୍ତିରେ, ମାଆ, ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ ସିଦ୍ଧ ଯୋଗିନୀ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଉଛ।
ତେନ ତ୍ଵଂ ମନସାଦେଵୀ ପୂଜିତା ଵନ୍ଦିତା ଭଵ । ଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ମନସାଂ ଦେଵାଃ ପୂଜଯନ୍ତ୍ଯନିଶଂ ଭୃଶମ୍
ସେଠାରୁ, ମାଆ, ତୁମେ ମନରେ ପୂଜିତ ଓ ବନ୍ଦିତ ହେଉଛ; ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମନରେ ତୁମକୁ ସଦା ପୂଜନ୍ତି—
ତେନ ତ୍ଵାଂ ମନସାଂ ଦେଵୀଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ସତ୍ଯସ୍ଵରୂପା ଦେଵି ତ୍ଵଂ ଶଶ୍ଵତ୍ସତ୍ଯନିଷେଵଣାତ୍
ତେଣୁ, ମନୀଷୀମାନେ ତୁମକୁ 'ମନସା ଦେବୀ' ବୋଲି କହନ୍ତି; ମାଆ, ତୁମେ ସତ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ, ସଦା ଶାଶ୍ୱତ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛ।
ଯୋ ହି ତ୍ଵାଂ ଭାଵଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତତ୍ପରଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ମନସାଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଗୃହୀତ୍ଵା ଭଗିନୀଵରମ୍
ଯିଏ ତୁମକୁ ସଦା ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ପାଏ, ହେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମନରେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରି, ବୋନ୍ଧୁଣୀ ଭାବରେ ଦାନ ପାଇଥିଲେ—
ପ୍ରଜଗାମ ସ୍ଵଭଵନଂ ଭୂଷଯା ସପରିଚ୍ଛଦମ୍ । ପୁତ୍ରେଣ ସାର୍ଧଂ ସା ଦେଵୀ ଚିରଂ ତସ୍ଥୌ ପିତୁର୍ଗୃହେ
ସେ ତାଙ୍କର ଘରକୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷା ଓ ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ଫେରିଗଲେ; ଏବଂ ସେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ।
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ପୂଜିତା ଶଶ୍ଵନ୍ମାନ୍ଯା ଵନ୍ଦ୍ଯା ଚ ସର୍ଵତଃ । ଗୋଲୋକାତ୍ସୁରଭିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ସୁପୂଜିତାମ୍
ଭାଇମାନେ ସେଉଁଠି ସଦା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତଠାରେ ମାନ୍ୟ ଓ ବନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ; ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସୁରଭି ଗୋଲୋକରୁ ଆସି ସେଠାରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ତାଂ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା କ୍ଷୀରେଣ ପୂଜଯାମାସ ସାଦରମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଚ କଥଯାମାସ ଗୋପ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ ଖୋଲିଦେଲେ।
ତଯା ଦେଵୈଃ ପୂଜିତା ସା ସ୍ଵର୍ଲୋକଂ ଚ ପୁନର୍ଯଯୌ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତୋତ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯବୀଜଂ ମନସାଂ ପୂଜଯେତ୍ପଠେତ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର, ମନସା ଷ୍ଟୋତ୍ରର ପୁଣ୍ୟ ବୀଜ, ପୂଜା କରିବା ଓ ପଢିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ନାଗଭଯଂ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ଵଂଶୋଦ୍ଭଵସ୍ଯ ଚ । ଵିଷଂ ଭଵେତ୍ସୁଧାତୁଲ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧସ୍ତୋତ୍ରୋ ଯଦା ଭଵେତ୍
ତାଙ୍କୁ ସର୍ପଭୟ ନଥାଏ, ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ନଥାଏ; ସ୍ତୋତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ବିଷ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତ ସମାନ ହୋଇଯାଏ।
ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଜପେନୈଵ ସିଦ୍ଧସ୍ତୋତ୍ରୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ସର୍ପଶାଯୀ ଭଵେତ୍ସୋଽପି ନିଶ୍ଚିତଂ ସର୍ପଵାହନଃ
ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସର୍ପ ଉପରେ ଶୋଇବା ବା ସର୍ପ ଉପରେ ଚଡ଼ିବାର ଶକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
ସୁରଭ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ କା ଵା ସା ସୁରଭିର୍ଦେଵୀ ଗୋଲୋକାଦାଗତା ଚ ଯା । ତଜ୍ଜନ୍ମଚରିତଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯତ୍ନତଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ସୁରଭି ଦେବୀ କିଏ, ଯିଏ ଗୋଲୋକରୁ ଆସିଥିଲେ? ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣାଯ ଉଵାଚ ଗଵାମଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ଗଵାମାଦ୍ଯା ଗଵାଂ ପ୍ରସୂଃ । ଗଵାଂ ପ୍ରଧାନା ସୁରଭିର୍ଗୋଲୋକେ ସା ସମୁଦ୍ଭଵା
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସେ ଗୋମାନେଙ୍କ ଅଧିପତି ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଗୋମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଗୋମାନେଙ୍କ ମାଆ; ସୁରଭି, ଗୋମାନେଙ୍କ ମୁଖ୍ୟା, ଗୋଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ସର୍ଵାଦିସୃଷ୍ଟେଶ୍ଚରିତଂ କଥଯାମି ନିଶାମଯ । ବଭୂଵ ତେନ ତଜ୍ଜନ୍ମ ପୁରା ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଵନେ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କଥା କହିବି, ଶୁଣ; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା।
ଏକଦା ରାଧିକାନାଥୋ ରାଧଯା ସହ କୌତୁକୀ । ଗୋପାଙ୍ଗନାପରିଵୃତଃ ପୁଣ୍ଯଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଯଯୌ
ଏକଦିନ, ରାଧିକାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ରାଧା ସହିତ, ଗୋପୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ଆନନ୍ଦରେ ପୁଣ୍ୟ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ।
ସହସା ତତ୍ର ରହସି ଵିଜହାର ସ କୌତୁକାତ୍ । ବଭୂଵ କ୍ଷୀରପାନେଚ୍ଛା ତସ୍ଯ ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯସ୍ଯ ଚ
ସେଠାରେ, ଏକାନ୍ତରେ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରିଲେ; ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ହଠାତ୍ ଦୁଧ ପିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ସସୃଜେ ସୁରଭିଂ ଦେଵୀଂ ଲୀଲଯା ଵାମପାର୍ଶ୍ଵତଃ । ଵତ୍ସଯୁକ୍ତାଂ ଦୁଗ୍ଧଵତୀଂ ଵତ୍ସୋ ନାମ ମନୋରଥଃ
ତାଙ୍କ ଲୀଳାରେ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ସୁରଭି ଦେବୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏକ ଛୁଆଁ ସହିତ, ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଛୁଆଁର ନାମ ଥିଲା ମନୋରଥ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଵତ୍ସାଂ ଶ୍ରୀଦାମା ନଵଭାଣ୍ଡେ ଦୁଦୋହ ଚ । କ୍ଷୀରଂ ସୁଧାତିରିକ୍ତଂ ଚ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାହରମ୍
ଶ୍ରୀଦାମା ଗାଈର ବଛଡ଼ାକୁ ଦେଖି, ଏକ ନୂଆ ପାତ୍ରରେ ଦୁଧ ଦୋହିଲେ। ସେଇ ଦୁଧ ଏତେ ମିଠା ଓ ଅମୃତ ଠାରୁ ଅଧିକ ଥିଲା, ଯାହା ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଦୂର କରିଦେଉଥିଲା।
ତଦୁତ୍ଥଂ ଚ ପଯଃ ସ୍ଵାଦୁ ପପୌ ଗୋପୀପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ସରୋ ବଭୂଵ ପଯସାଂ ଭାଣ୍ଡଵିସ୍ରଂସନେନ ଚ
ସେଇ ମିଠା ଦୁଧ ଉଠିଲାପରେ, ଗୋପମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ନିଜେ ତାହା ପିଇଲେ। ପାତ୍ର ଉଲ୍ଟିଯିବାରୁ ଦୁଧ ଭରି ଏକ ବଡ଼ ଝିଲିକ ତିଆରି ହେଲା।