ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ନୃପଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ଦଦର୍ଶ ଗାମୁକଃ ପଥି । ତଯୋର୍ବଭୂଵ ସଂଵାଦଃ ସୁପ୍ରୀତିଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଖାଇବାକୁ ଚାହିଁ ରାଜାଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଲା ଏବଂ ଦୁହେଁ ଖୁସି ହେଲେ।
ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ମଣିଂ ପ୍ରାପ ତକ୍ଷକଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଦଦୌ । ସ ଯଯୌ ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ
ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଏକ ମଣି ପାଇଲେ; ତକ୍ଷକ ଏହା ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଦେଲେ। ଏହା ନେଇ ସେ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତକ୍ଷକୋ ଭକ୍ଷଯାମାସ ନୃପଂ ତଂ ମଞ୍ଚକେ ସ୍ଥିତମ୍ । ରାଜା ଜଗାମ ତରସା ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପରତ୍ର ଚ
ତକ୍ଷକ ମଞ୍ଚରେ ଶୋଇଥିବା ରାଜାକୁ ଖାଇଦେଲେ। ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସଂସ୍କାରଂ କାରଯାମାସ ପିତୁର୍ଵୈ ଜନମେଜଯଃ । ରାଜା ଚକାର ଯଜ୍ଞଂ ଚ ସର୍ପସତ୍ରଂ ତତୋ ମୁନେ
ଜନମେଯୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଇଲେ। ଏହା ପରେ ରାଜା ସର୍ପସତ୍ର ଯଜ୍ଞ କଲେ, ମୁନି।
ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତ୍ଯାଜ ସର୍ପାଣାଂ ସମୂହୋ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା । ସ ତକ୍ଷକୋ ଵୈ ଭୀତସ୍ତୁ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଶରଣଂ ଯଯୌ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସର୍ପମାନେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତକ୍ଷକ ଭୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ସେନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ତକ୍ଷକଂ ହନ୍ତୁଂ ଵିପ୍ରଵର୍ଗଃ ସମୁଦ୍ଯତଃ । ଅଥ ଦେଵାଶ୍ଚ ସେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ସଞ୍ଜଗ୍ମୁର୍ମନସାନ୍ତିକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏବେ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମନରେ ଏସିଥିଲେ।
ତାଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଭଯକାତରଵିହ୍ଵଲଃ । ତତ ଆସ୍ତୀକ ଆଗତ୍ଯ ଯଜ୍ଞଂ ଚ ମାତୁରାଜ୍ଞଯା
ମହେନ୍ଦ୍ର ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ ଆସ୍ତୀକ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରତକ୍ଷକପ୍ରାଣାନ୍ଯଯାଚେ ଭୂମିପଂ ପରମ୍ । ଦଦୌ ଵରଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୃପଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଜ୍ଞଯା
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାଜା ଦୟା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ବର ଦେଲେ।
ଯଜ୍ଞଂ ସମାପ୍ଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ଦଦୌ ମୁଦା । ଵିପ୍ରାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଦେଵା ଗତ୍ଵା ଚ ମନସାନ୍ତିକମ୍
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କରି ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁନି ଓ ଦେବତାମାନେ ମନରେ ଯାଇଲେ।
ମନସାଂ ପୂଜଯାମାସୁସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଶ୍ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ । ଶକ୍ରଃ ସମ୍ଭୃତସମ୍ଭାରୋ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତଃ ସଦା ଶୁଚିଃ
ସେମାନେ ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଶକ୍ର ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଚାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ମନସାଂ ପୂଜଯାମାସ ତୁଷ୍ଟାଵ ପରମାଦରାତ୍ । ନତ୍ଵା ଷୋଡଶୋପଚାରଂ ବଲିଂ ଚ ତତ୍ପ୍ରିଯଂ ତଦା
ସେ ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଶିର ନମାଇ ଷୋଡ଼ଶ ଉପଚାର ଓ ପ୍ରିୟ ବଳି ଦେଲେ।
ପ୍ରଦଦୌ ପରିତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଜ୍ଞଯା । ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ମନସାଂ ଦେଵୀଂ ପ୍ରଯଯୁଃ ସ୍ଵାଲଯଂ ଚ ତେ
ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦାନ କଲେ। ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜି ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି । ନାରଦ ଉଵାଚ କେନ ସ୍ତୋତ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟାଵ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ମନସାଂ ସତୀମ୍
ଏପରି ଭାବେ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ? ନାରଦ କହିଲେ: କେଉଁ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମହେନ୍ଦ୍ର ଶୁଦ୍ଧମନା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ?
ପୂଜାଵିଧିକ୍ରମଂ ତସ୍ଯାଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସୁସ୍ନାତଃ ଶୁଚିରାଚାନ୍ତୋ ଧୃତ୍ଵା ଧୌତେ ଚ ଵାସସୀ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଆଚମନ କରି, ଧୋଇଦିଆ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି—
ରତ୍ନସିଂହାସନେ ଦେଵୀଂ ଵାସଯାମାସ ଭକ୍ତିତଃ । ସ୍ଵର୍ଗଙ୍ଗାଯା ଜଲେନୈଵ ରତ୍ନକୁମ୍ଭସ୍ଥିତେନ ଚ
ମଣିମୟ ସିଂହାସନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ବସାଇଲେ; ସ୍ୱର୍ଗ ନଦୀର ଜଳ ମଣିମୟ କଳଶରେ ରଖି—
ସ୍ନାପଯାମାସ ମନସାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଵେଦମନ୍ତ୍ରତଃ । ଵାସସୀ ଵାସଯାମାସ ଵହ୍ମିଶୁଦ୍ଧେ ମନୋହରେ
ମହେନ୍ଦ୍ର ମନରେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ; ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ମନୋହର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ସର୍ଵାଙ୍ଗେ ଚନ୍ଦନଂ କୃତ୍ଵା ପାଦାର୍ଘ୍ଯଂ ଭକ୍ତିସଂଯୁତଃ । ଗଣେଶଂ ଚ ଦିନେଶଂ ଚ ଵହ୍ନିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶିଵଂ ଶିଵାମ୍
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଭକ୍ତିସହିତ ପାଦଧୋଇ ଜଳ ଦେଲେ; ଗଣେଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସମ୍ପୂଜ୍ଯାଦୌ ଦେଵଷଟ୍କଂ ପୂଜଯାମାସ ତାଂ ସତୀମ୍ । ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ମନସାଦେଵ୍ଯୈ ସ୍ଵାହେତ୍ଯେଵଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରତଃ
ପ୍ରଥମେ ଏହି ଛଅ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; 'ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ମନସାଦେବ୍ୟାଇ ସ୍ୱାହା' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଦଶାକ୍ଷରେଣ ମୂଲେନ ଦଦୌ ସର୍ଵଂ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଷୋଡଶୋପଚାରାନ୍ଦୁର୍ଲଭାନ୍ଦେଵନାଯକଃ
ଦଶଅକ୍ଷର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦାନ କଲେ; ଛଉଦଶ ଦୁର୍ଲଭ ପୂଜାସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ପୂଜଯାମାସ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେରିତୋ ମୁଦା । ଵାଦ୍ଯଂ ନାନାପ୍ରକାରଂ ଚ ଵାଦଯାମାସ ତତ୍ର ଵୈ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ; ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସଙ୍ଗୀତ ବଜିଲା।
ବଭୂଵ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ନଭସୋ ମନସୋପରି । ଦେଵପ୍ରିଯାଜ୍ଞଯା ତତ୍ର ବହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଜ୍ଞଯା
ସଭା ଉପରେ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଦେବମାନ୍ୟାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ—
ତୁଷ୍ଟାଵ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରଶ୍ଚ ପୁଲକାଙ୍କିତଵିଗ୍ରହଃ । ପୁରନ୍ଦର ଉଵାଚ ଦେଵି ତ୍ଵାଂ ସ୍ତୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସାଧ୍ଵୀନାଂ ପ୍ରଵରାଂ ଵରାମ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା; ପୁରନ୍ଦର କହିଲେ: ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସାଧ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ପରାତ୍ପରାଂ ଚ ପରମାଂ ନ ହି ସ୍ତୋତୁଂ କ୍ଷମୋଽଧୁନା । ସ୍ତୋତ୍ରାଣାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଵେଦେ ସ୍ଵଭାଵାଖ୍ଯାନତତ୍ପରମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ତଥାପି ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବି ନାହିଁ; ବେଦର ସ୍ତୁତିମାନେ ତୁମ ମୂଳ ସ୍ୱରୂପକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।
ନ କ୍ଷମଃ ପ୍ରକୃତେ ଵକ୍ତୁଂ ଗୁଣାନାଂ ଗଣନାଂ ତଵ । ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵସ୍ଵରୂପା ତ୍ଵଂ କୋପହିଂସାଦିଵର୍ଜିତା
ମୋ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ଗଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ, କ୍ରୋଧ, ହିଂସା ଓ ଏହାଦିରୁ ମୁକ୍ତ।
ନ ଚ ଶକ୍ତୋ ମୁନିସ୍ତେନ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଯାଞ୍ଚା କୃତା ଯତଃ । ତ୍ଵଂ ମଯା ପୂଜିତା ସାଧ୍ଵୀ ଜନନୀ ମେ ଯଥାଦିତିଃ
କୌଣସି ମୁନି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଚାହିଦା ଛାଡ଼ିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଯେପରି ଭକ୍ତି କରେ, ସେପରି ପୂଜିଛି।
ଦଯାରୂପା ଚ ଭଗିନୀ କ୍ଷମାରୂପା ଯଥା ପ୍ରସୂଃ । ତ୍ଵଯା ମେ ରକ୍ଷିତାଃ ପ୍ରାଣାଃ ପୁତ୍ରଦାରାଃ ସୁରେଶ୍ଵରି
ତୁମେ ଦୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଭଉଣୀ ପରି; କ୍ଷମାର ମୂର୍ତ୍ତି, ମାଆ ପରି; ମୋ ପ୍ରାଣ, ପୁଅ, ଝିଅ ଓ ଜୀବନକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଛ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଣୀ।
ଅହଂ କରୋମି ତ୍ଵତ୍ପୂଜାଂ ପ୍ରୀତିଶ୍ଚ ଵର୍ଧତାଂ ସଦା । ନିତ୍ଯା ଯଦ୍ଯପି ପୂଜ୍ଯା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵତ୍ର ଜଗଦମ୍ବିକେ
ମୁଁ ତୁମ ପୂଜା କରେ, ମୋର ପ୍ରେମ ସଦା ବଢ଼ୁ; ହେ ଜଗତ୍ଜନନୀ, ତୁମେ ସବୁଠାରେ ନିତ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—
ତଥାପି ତଵ ପୂଜାଂ ଚ ଵର୍ଧଯାମି ସୁରେଶ୍ଵରି । ଯେ ତ୍ଵାମାଷାଢସଙ୍କ୍ରାନ୍ତ୍ଯାଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଭକ୍ତିତଃ
ତଥାପି ମୁଁ ତୁମ ପୂଜାକୁ ବଢ଼ାଏ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଣୀ; ଯେମାନେ ଆଷାଢ଼ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଭକ୍ତିସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ—
ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ମନସାଖ୍ଯାଯାଂ ମାସାନ୍ତେ ଵା ଦିନେ ଦିନେ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦଯସ୍ତେଷାଂ ଵର୍ଧନ୍ତେ ଚ ଧନାନି ଵୈ
ମନସା ନାମକ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ, ମାସ ଶେଷରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଦିନ—ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ବଢ଼ିବ।
ଯଶସ୍ଵିନଃ କୀର୍ତିମନ୍ତୋ ଵିଦ୍ଯାଵନ୍ତୋ ଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ । ଯେ ତ୍ଵାଂ ନ ପୂଜଯିଷ୍ଯନ୍ତି ନିନ୍ଦନ୍ତ୍ଯଜ୍ଞାନତୋ ଜନାଃ
ସେମାନେ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଶଂସିତ, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଗୁଣବାନ ହେବେ; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ, ଅଜ୍ଞାନରେ ନିନ୍ଦା କରିବେ—