ଯସ୍ଯାସ୍ତେନ ଚ ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ବଭୂଵାସ୍ତୀକ ଏଵ ଚ । ଜଗାମ ତପସେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୁଷ୍କରଂ ଶଙ୍କରାଜ୍ଞଯା
ତାଙ୍କଠାରୁ ସେ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଅସ୍ତୀକ ଥିଲେ। ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଚ ମହାମନ୍ତ୍ରଂ ତତଶ୍ଚ ପରମାତ୍ମନଃ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷତ୍ରିଲକ୍ଷଂ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ତପୋଧନଃ
ସେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ମହାମନ୍ତ୍ର ପାଇଲେ, ଏବଂ ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଆଜଗାମ ମହାଯୋଗୀ ନମସ୍କର୍ତୁଂ ଶିଵଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ଶଙ୍କରଂ ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ବାଲକଃ
ସେ ମହାଯୋଗୀ ଶିବ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଶିଶୁ ସେଠାରେ ରହିଗଲେ।
ସା ଚାଜଗାମ ମନସା କଶ୍ଯପସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପିତୁଃ । ତାଂ ସପୁତ୍ରାଂ ସୁତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେ ମନରେ ତାଙ୍କ ପିତା କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ପୁଅ ସହିତ ଝିଅକୁ ଦେଖି ପ୍ରଜାପତି ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
ଶତଲକ୍ଷଂ ଚ ରତ୍ନାନାଂ ବାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦୌ ମୁନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯାମାସ ସୋଽସଂଖ୍ଯାନ୍ ଶ୍ରେଯସେ ଶିଶୋଃ
ସେ ମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶିଶୁର ଭଲ ପାଇଁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।
ଅଦିତିଶ୍ଚ ଦିତିଶ୍ଚାନ୍ଯା ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ପରନ୍ତପ । ସା ସପୁତ୍ରା ଚ ସୁଚିରଂ ତସ୍ଥୌ ତାତାଲଯେ ସଦା
ଏହିପରି ଦିତି ଓ ଅଦିତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ଖୁସିରେ ଭରିଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜଣେ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ।
ତଦୀଯଂ ପୁନରାଖ୍ଯାନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତନ୍ନିଶାମଯ । ଅଥାଭିମନ୍ଯୁତନଯେ ବ୍ରହ୍ମଶାପଃ ପରୀକ୍ଷିତେ
ମୁଁ ଏବେ ସେମାନଙ୍କ କଥା କହିବି, ଶୁଣ। ପରେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ଲାଗିଲା।
ବଭୂଵ ସହସା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦୈଵଦୋଷେଣ କର୍ମଣା । ସପ୍ତାହେ ସମତୀତେ ତୁ ତକ୍ଷକସ୍ତ୍ଵାଂ ଚ ଧକ୍ଷ୍ଯତି
ହଠାତ୍ ଦେବତାଙ୍କ କ୍ରିୟାର ଦୋଷରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସାତ ଦିନ ପରେ ତକ୍ଷକ ତୁମକୁ ଦହିଦେବ।
ଶଶାପ ଶୃଙ୍ଗୀ ତତ୍ରୈଵ କୌଶିକ୍ଯାଶ୍ଚ ଜଲେନ ଵୈ । ରାଜା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ନିର୍ଵାତସ୍ଥାନମାଗତଃ
ଶୃଙ୍ଗୀ ସେଠାରେ କୌଶିକୀ ନଦୀର ପାଣି ନେଇ ଶାପ ଦେଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି ରାଜା ଏକ ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ଚ ସପ୍ତାହଂ ଦେହରକ୍ଷଣତତ୍ପରଃ । ସପ୍ତାହେ ସମତୀତେ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ତକ୍ଷକଂ ପଥି
ସେଠାରେ ସେ ସାତ ଦିନ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିରହିଲେ। ସାତ ଦିନ ପରେ ତକ୍ଷକ ପଥରେ ଯାଉଥିବା ଦେଖାଗଲା।
ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ନୃପଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ଦଦର୍ଶ ଗାମୁକଃ ପଥି । ତଯୋର୍ବଭୂଵ ସଂଵାଦଃ ସୁପ୍ରୀତିଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଖାଇବାକୁ ଚାହିଁ ରାଜାଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଲା ଏବଂ ଦୁହେଁ ଖୁସି ହେଲେ।
ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ମଣିଂ ପ୍ରାପ ତକ୍ଷକଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଦଦୌ । ସ ଯଯୌ ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ
ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଏକ ମଣି ପାଇଲେ; ତକ୍ଷକ ଏହା ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଦେଲେ। ଏହା ନେଇ ସେ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତକ୍ଷକୋ ଭକ୍ଷଯାମାସ ନୃପଂ ତଂ ମଞ୍ଚକେ ସ୍ଥିତମ୍ । ରାଜା ଜଗାମ ତରସା ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପରତ୍ର ଚ
ତକ୍ଷକ ମଞ୍ଚରେ ଶୋଇଥିବା ରାଜାକୁ ଖାଇଦେଲେ। ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସଂସ୍କାରଂ କାରଯାମାସ ପିତୁର୍ଵୈ ଜନମେଜଯଃ । ରାଜା ଚକାର ଯଜ୍ଞଂ ଚ ସର୍ପସତ୍ରଂ ତତୋ ମୁନେ
ଜନମେଯୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଇଲେ। ଏହା ପରେ ରାଜା ସର୍ପସତ୍ର ଯଜ୍ଞ କଲେ, ମୁନି।
ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତ୍ଯାଜ ସର୍ପାଣାଂ ସମୂହୋ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା । ସ ତକ୍ଷକୋ ଵୈ ଭୀତସ୍ତୁ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଶରଣଂ ଯଯୌ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସର୍ପମାନେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତକ୍ଷକ ଭୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ସେନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ତକ୍ଷକଂ ହନ୍ତୁଂ ଵିପ୍ରଵର୍ଗଃ ସମୁଦ୍ଯତଃ । ଅଥ ଦେଵାଶ୍ଚ ସେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ସଞ୍ଜଗ୍ମୁର୍ମନସାନ୍ତିକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏବେ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମନରେ ଏସିଥିଲେ।
ତାଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଭଯକାତରଵିହ୍ଵଲଃ । ତତ ଆସ୍ତୀକ ଆଗତ୍ଯ ଯଜ୍ଞଂ ଚ ମାତୁରାଜ୍ଞଯା
ମହେନ୍ଦ୍ର ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ ଆସ୍ତୀକ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରତକ୍ଷକପ୍ରାଣାନ୍ଯଯାଚେ ଭୂମିପଂ ପରମ୍ । ଦଦୌ ଵରଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୃପଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଜ୍ଞଯା
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାଜା ଦୟା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ବର ଦେଲେ।
ଯଜ୍ଞଂ ସମାପ୍ଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ଦଦୌ ମୁଦା । ଵିପ୍ରାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଦେଵା ଗତ୍ଵା ଚ ମନସାନ୍ତିକମ୍
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କରି ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁନି ଓ ଦେବତାମାନେ ମନରେ ଯାଇଲେ।
ମନସାଂ ପୂଜଯାମାସୁସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଶ୍ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ । ଶକ୍ରଃ ସମ୍ଭୃତସମ୍ଭାରୋ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତଃ ସଦା ଶୁଚିଃ
ସେମାନେ ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଶକ୍ର ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଚାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ମନସାଂ ପୂଜଯାମାସ ତୁଷ୍ଟାଵ ପରମାଦରାତ୍ । ନତ୍ଵା ଷୋଡଶୋପଚାରଂ ବଲିଂ ଚ ତତ୍ପ୍ରିଯଂ ତଦା
ସେ ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଶିର ନମାଇ ଷୋଡ଼ଶ ଉପଚାର ଓ ପ୍ରିୟ ବଳି ଦେଲେ।
ପ୍ରଦଦୌ ପରିତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଜ୍ଞଯା । ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ମନସାଂ ଦେଵୀଂ ପ୍ରଯଯୁଃ ସ୍ଵାଲଯଂ ଚ ତେ
ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦାନ କଲେ। ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜି ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି । ନାରଦ ଉଵାଚ କେନ ସ୍ତୋତ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟାଵ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ମନସାଂ ସତୀମ୍
ଏପରି ଭାବେ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ? ନାରଦ କହିଲେ: କେଉଁ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମହେନ୍ଦ୍ର ଶୁଦ୍ଧମନା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ?
ପୂଜାଵିଧିକ୍ରମଂ ତସ୍ଯାଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସୁସ୍ନାତଃ ଶୁଚିରାଚାନ୍ତୋ ଧୃତ୍ଵା ଧୌତେ ଚ ଵାସସୀ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଆଚମନ କରି, ଧୋଇଦିଆ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି—
ରତ୍ନସିଂହାସନେ ଦେଵୀଂ ଵାସଯାମାସ ଭକ୍ତିତଃ । ସ୍ଵର୍ଗଙ୍ଗାଯା ଜଲେନୈଵ ରତ୍ନକୁମ୍ଭସ୍ଥିତେନ ଚ
ମଣିମୟ ସିଂହାସନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ବସାଇଲେ; ସ୍ୱର୍ଗ ନଦୀର ଜଳ ମଣିମୟ କଳଶରେ ରଖି—
ସ୍ନାପଯାମାସ ମନସାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଵେଦମନ୍ତ୍ରତଃ । ଵାସସୀ ଵାସଯାମାସ ଵହ୍ମିଶୁଦ୍ଧେ ମନୋହରେ
ମହେନ୍ଦ୍ର ମନରେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ; ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ମନୋହର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ସର୍ଵାଙ୍ଗେ ଚନ୍ଦନଂ କୃତ୍ଵା ପାଦାର୍ଘ୍ଯଂ ଭକ୍ତିସଂଯୁତଃ । ଗଣେଶଂ ଚ ଦିନେଶଂ ଚ ଵହ୍ନିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶିଵଂ ଶିଵାମ୍
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଭକ୍ତିସହିତ ପାଦଧୋଇ ଜଳ ଦେଲେ; ଗଣେଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସମ୍ପୂଜ୍ଯାଦୌ ଦେଵଷଟ୍କଂ ପୂଜଯାମାସ ତାଂ ସତୀମ୍ । ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ମନସାଦେଵ୍ଯୈ ସ୍ଵାହେତ୍ଯେଵଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରତଃ
ପ୍ରଥମେ ଏହି ଛଅ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; 'ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ମନସାଦେବ୍ୟାଇ ସ୍ୱାହା' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଦଶାକ୍ଷରେଣ ମୂଲେନ ଦଦୌ ସର୍ଵଂ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଷୋଡଶୋପଚାରାନ୍ଦୁର୍ଲଭାନ୍ଦେଵନାଯକଃ
ଦଶଅକ୍ଷର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦାନ କଲେ; ଛଉଦଶ ଦୁର୍ଲଭ ପୂଜାସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ପୂଜଯାମାସ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେରିତୋ ମୁଦା । ଵାଦ୍ଯଂ ନାନାପ୍ରକାରଂ ଚ ଵାଦଯାମାସ ତତ୍ର ଵୈ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ; ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସଙ୍ଗୀତ ବଜିଲା।