ତତ୍ରାଜଗାମ ଭଗଵାନ୍ସନ୍ଧ୍ଯଯା ସହ ନାରଦ । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ମୁନିଂ ସମ୍ଯଗୁଵାଚ ଭାସ୍କରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସେଠାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ନାରଦଙ୍କ ସହିତ ଆସିଲେ। ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ନିଜେ ମୁନିଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ କହିଲେ।
ଵିନଯେନ ଚ ଭୀତଶ୍ଚ ତଯା ସହ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଭାସ୍କର ଉଵାଚ ସୂର୍ଯାସ୍ତସମଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାଧ୍ଵୀ ଧର୍ମଭଯେନ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ନମ୍ରତା ଓ ଭୟ ସହିତ, ସେ ଜଣେ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟ ଦେଖି, ସେ ଧର୍ମଭୟରେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ବୋଧଯାମାସ ତ୍ଵାଂ ଵିପ୍ର ଶରଣଂ ତ୍ଵାମହଂ ଗତଃ । କ୍ଷମସ୍ଵ ଭଗଵନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମାଂ ଶପ୍ତୁଂ ନୋଚିତଂ ମୁନେ
ସେ ତୁମକୁ ଜଗାଇଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି। ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର, ହେ ପ୍ରଭୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୋତେ ଶାପ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ମୁନି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ହୃଦଯଂ ନଵନୀତସମଂ ସଦା । ତେଷାଂ କ୍ଷଣାର୍ଧଂ କ୍ରୋଧଶ୍ଚ ତତୋ ଭସ୍ମ ଭଵେଜ୍ଜଗତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ସଦା ତରଳ ମଖନ ଭଳି ମୃଦୁ। ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ସେଇ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ।
ପୁନଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦ୍ଵିଜଃ ଶକ୍ତୋ ନ ତେଜସ୍ଵୀ ଦ୍ଵିଜାତ୍ପରଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଂଶଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ପୁଣି, ସୃଷ୍ଟିକୁ ପୁନଃ ତିଆରିବାରେ କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିମାନ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି କେହି ତେଜସ୍ୱୀ ନାହାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଂଶର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଂ ଭାଵଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଯୋତିଃ ସନାତନମ୍ । ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ହ
ସେ ସଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ୟୋତିକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ସୂର୍ଯୋ ଜଗାମ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶିଷମ୍ । ତତ୍ଯାଜ ମନସାଂ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାପାଲନାଯ ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ ପାଇଁ ମନରେ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
ରୁଦତୀଂ ଶୋକସଂଯୁକ୍ତାଂ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା । ସା ସସ୍ମାର ଗୁରୁଂ ଶମ୍ଭୁମିଷ୍ଟଦେଵଂ ଵିଧିଂ ହରିମ୍
ସେ, କନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ଶୋକରେ ଭାଗ୍ନ ହୃଦୟ ସହିତ, ନିଜ ଗୁରୁ ଶମ୍ଭୁ, ଇଷ୍ଟଦେବ, ବିଧି ଓ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
କଶ୍ଯପଂ ଜନ୍ମଦାତାରଂ ଵିପତ୍ତୌ ଭଯକର୍ଶିତା । ତତ୍ରାଜଗାମ ଗୋପୀଶୋ ଭଗଵାଚ୍ଛମ୍ଭୁରେଵ ଚ
ବିପଦ ଓ ଭୟରେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ, ସେ ନିଜ ଜନ୍ମଦାତା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେଠାକୁ ଗୋପୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ପବିତ୍ର ଶମ୍ଭୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ଵିଧିଶ୍ଚ କଶ୍ଯପଶ୍ଚୈଵ ମନସା ପରିଚିନ୍ତିତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପ୍ରୋଽଭୀଷ୍ଟଦେଵଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍
ବିଧି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଦେବତା, ଗୁଣରହିତ ଓ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଥିବା ଠାକୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନି—
ତୁଷ୍ଟାଵ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣନାମ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ନମଶ୍ଚକାର ଶମ୍ଭୁଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କଶ୍ଯପଂ ତଥା
ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ ଓ ପୁନିପୁନି ଶିର ନମାଇଲେ। ଶମ୍ଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
କଥମାଗମନଂ ଦେଵା ଇତି ପ୍ରଶ୍ନଂ ଚକାର ସଃ । ବ୍ରହ୍ମା ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହସା ସମଯୋଚିତମ୍
ସେ ପଚାରିଲେ, 'ଦେବତାମାନେ କିପରି ଆସିଲେ?' ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ହୃଷୀକେଶପଦାମ୍ବୁଜମ୍ । ଯଦି ତ୍ଯକ୍ତା ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଧର୍ମିଷ୍ଠା ମନସା ସତୀ
ବ୍ରହ୍ମା ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଚରଣକମଳକୁ ନମସ୍କାର କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଯଦି ଧର୍ମପତ୍ନୀ ତ୍ୟାଗିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ରହନ୍ତି—'
କୁରୁଷ୍ଵାସ୍ଯାଂ ସୁତୋତ୍ପତ୍ତିଂ ସ୍ଵଧର୍ମପାଲନାଯ ଵୈ । ଜାଯାଯାଂ ଚ ସୁତୋତ୍ପତ୍ତିଂ କୃତ୍ଵା ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଯଜେନ୍ମୁନେ
'ତେବେ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୁଅ ହେବାକୁ ଦିଅ। ଜାୟା ମାନେ ପୁଅ ହେଲାପରେ, ମୁନି, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ।'
ଅକୃତ୍ଵା ତୁ ସୁତୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିରାଗୀ ଯସ୍ତ୍ଯଜେତ୍ପ୍ରିଯାମ୍ । ସ୍ରଵତେ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ଚାଲନ୍ଯାଂ ଚ ଯଥା ଜଲମ୍
'ଯଦି ପୁଅ ହେବା ଛାଡି ଅନୁରାଗ ତ୍ୟାଗରେ ଜଣେ ପ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଜଳ ଭଳି ଅନ୍ୟଠାରେ ବହିଯାଏ।'
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜରତ୍କାରୁର୍ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ଚକାର ନାଭିସଂସ୍ପର୍ଶଂ ଯୋଗେନ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଵକମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଜରତ୍କାରୁ ମୁନି ଯୋଗ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ନାଭି ସ୍ପର୍ଶ କରି ପୂଜା କଲେ।
ମନସାଯା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଵାଚ ତାମ୍ । ଜରତ୍କାରୁରୁଵାଚ ଗର୍ଭେଣାନେନ ମନସେ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମନରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଜରତ୍କାରୁ କହିଲେ, 'ଏହି ମନୋଯୋଗରେ ତୁମର ଗର୍ଭରେ ପୁଅ ହେବ।'
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପ୍ରଵରୋ ଧାର୍ମିକୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଗ୍ରଣୀଃ । ତେଜସ୍ଵୀ ଚ ତପସ୍ଵୀ ଚ ଯଶସ୍ଵୀ ଚ ଗୁଣାନ୍ଵିତଃ
ସେ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଧର୍ମିକ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେଜସ୍ୱୀ, ତପସ୍ୱୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଗୁଣମୟ ହେବ।
ଵରୋ ଵେଦଵିଦାଂ ଚୈଵ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଯୋଗିନାଂ ତଥା । ସ ଚ ପୁତ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୋ ଧାର୍ମିକଃ କୁଲମୁଦ୍ଧରେତ୍
ଯିଏ ବେଦ ଜାଣିଥାଏ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଧର୍ମିକ ପୁଅ, ସେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ନୃତ୍ଯନ୍ତି ପିତରଃ ସର୍ଵେ ଜନ୍ମମାତ୍ରେଣ ଵୈ ମୁଦା । ପତିଵ୍ରତା ସୁଶୀଲା ଯା ସା ପ୍ରିଯା ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ
ଏମିତି ଜଣେ ସତୀ, ଶୀଳବତୀ, ପତିପ୍ରେମିକା ଓ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଧର୍ମିଷ୍ଠା ପୁତ୍ରମାତା ଚ କୁଲସ୍ତ୍ରୀ କୁଲପାଲିକା । ହରିଭକ୍ତିପ୍ରଦୋ ବନ୍ଧୁର୍ନ ଚାଭୀଷ୍ଟସୁଖପ୍ରଦଃ
ଯିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ, ପୁଅମାଆ, ଉତ୍ତମ ଗୃହଣୀ ଓ ପରିବାରର ରକ୍ଷିକା, ଏବଂ ହରିଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ—ସେ ପରିଜନ କେବଳ ଇଚ୍ଛିତ ସୁଖ ଦେଇ ରହେ ନାହିଁ।
ଯୋ ବନ୍ଧୁଶ୍ଚେତ୍ସ ଚ ପିତା ହରିଵର୍ତ୍ମପ୍ରଦର୍ଶକଃ । ସା ଗର୍ଭଧାରିଣୀ ଯା ଚ ଗର୍ଭାଵାସଵିମୋଚନୀ
ଏମିତି ପରିଜନ ଯଦି ପିତା ହୁଏ, ସେ ହରିଙ୍କ ପଥ ଦେଖାଏ। ଯିଏ ଗର୍ଭଧାରଣ କରି ଗର୍ଭରୁ ଶିଶୁକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି, ସେଠାରେ ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ମାଆ।
ଦଯାରୂପା ଚ ଭଗିନୀ ଯମଭୀତିଵିମୋଚନୀ । ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ରପ୍ରଦାତା ଚ ସ ଗୁରୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଦଃ
ଯିଏ ଦୟାର ମୂର୍ତ୍ତି ଭଉଣୀ, ଯମଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିବା, ଏବଂ ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ର ଦେଉଛି—ସେ ଗୁରୁ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଗୁରୁଶ୍ଚ ଜ୍ଞାନଦୋ ଯୋ ହି ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ କୃଷ୍ଣଭାଵନମ୍ । ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତଂ ତତୋ ଵିଶ୍ଵଂ ଚରାଚରମ୍
ଯିଏ ଗୁରୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି, ଯାହାର ଜ୍ଞାନ କୃଷ୍ଣଭାବନା, ସେ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱକୁ ବୁଝିହେବାକୁ ମିଳେ।
ଆଵିର୍ଭୂତଂ ତିରୋଭୂତଂ କିଂ ଵା ଜ୍ଞାନଂ ତଦନ୍ଯତଃ । ଵେଦଜଂ ଯଜ୍ଞଜଂ ଯଦ୍ଯତ୍ତତ୍ସାରଂ ହରିସେଵନମ୍
ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଯାହା ପ୍ରକଟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରକଟ, ବେଦ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞରୁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ସେ ସବୁର ସାର ହେଉଛି ହରିଙ୍କ ସେବା।
ତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ସାରଭୂତଂ ଚ ହରେରନ୍ଯଦ୍ଵିଡମ୍ବନମ୍ । ଦତ୍ତଂ ଜ୍ଞାନଂ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ସ ସ୍ଵାମୀ ଜ୍ଞାନଦୋ ହି ଯଃ
ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ସାର ହେଉଛନ୍ତି ହରି; ତାହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ସବୁ ମାତ୍ର ଅନୁକରଣ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛି—ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଦେଉଥିବା ସେଇ ନିଜେ ପ୍ରଭୁ।
ଜ୍ଞାନାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ବନ୍ଧାତ୍ସ ରିପୁର୍ଯୋ ହି ବନ୍ଧଦଃ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଯୁତଂ ଜ୍ଞାନଂ ନୋ ଦଦାତି ଚ ଯୋ ଗୁରୁଃ
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଯିଏ ବନ୍ଧନ କରାଏ, ସେ ଶତ୍ରୁ। ଯିଏ ଗୁରୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହିତ ଜ୍ଞାନ ଦେଉନାହିଁ—
ସ ରିପୁଃ ଶିଷ୍ଯଘାତୀ ଚ ଯତୋ ବନ୍ଧାନ୍ନ ମୋଚଯେତ୍ । ଜନନୀଂ ଗର୍ଭଜକ୍ଲେଶାଦ୍ଯମଯାତନଯା ତଥା
ସେ ଶତ୍ରୁ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ନାଶକାରୀ, କାରଣ ସେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉନାହିଁ। ଯେପରି ଜନନୀ ଗର୍ଭର କଷ୍ଟରୁ ଶିଶୁକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉନାହିଁ—
ନ ମୋଚଯେଦ୍ଯଃ ସ କଥଂ ଗୁରୁସ୍ତାତୋ ହି ବାନ୍ଧଵଃ । ପରମାନନ୍ଦରୂପଂ ଚ କୃଷ୍ଣମାର୍ଗମନଶ୍ଵରମ୍
ଯିଏ ମୁକ୍ତି ଦେଉନାହିଁ, ସେ କିପରି ଗୁରୁ, ପିତା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ ହେବ? କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅମର ପଥଟିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦର ରୂପ।
ନ ଦର୍ଶଯେଦ୍ଯଃ ସତତଂ କୀଦୃଶୋ ବାନ୍ଧଵୋ ନୃଣାମ୍ । ଭଜ ସାଧ୍ଵି ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଚ୍ଯୁତଂ କୃଷ୍ଣଂ ଚ ନିର୍ଗୁଣମ୍
ଯିଏ ସେଇ ପଥ ସଦା ଦେଖାଏ ନାହିଁ—ସେ କିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧୁ? ହେ ସାଧ୍ବୀ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମ, ଅଚ୍ୟୁତ, ନିର୍ଗୁଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଜ।