କୁମାରୀ ସା ଚ ସମ୍ଭୂତା ଜଗାମ ଶଙ୍କରାଲଯମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ସମ୍ପୂଜ୍ଯ କୈଲାସେ ତୁଷ୍ଟାଵ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରମ୍
ସେ କୁମାରୀ ଦେବୀ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ; ଭକ୍ତି ସହିତ କୈଳାସରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତଂ ସିଷେଵେ ଚ ମୁନେଃ ସୁତା । ଆଶୁତୋଷୋ ମହେଶଶ୍ଚ ତାଂ ଚ ତୁଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ହ
ମୁନିଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ; ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ମହାଜ୍ଞାନଂ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ପାଠଯାମାସ ସାମ ଚ । କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ରଂ କଲ୍ପତରୁଂ ଦଦାଵଷ୍ଟାକ୍ଷରଂ ମୁନେ
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ମହାଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ସାମବେଦ ପଢ଼ାଇଲେ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ଯାହା କାମନା ପୂରଣ କରେ, ଦାନ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀମାଯାକାମବୀଜଂ ଙେଽନ୍ତଂ କୃଷ୍ଣପଦଂ ତତଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଙ୍ଗଲଂ ନାମ କଵଚଂ ପୂଜନକ୍ରମମ୍
ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମାୟା ଓ କାମ ବୀଜ, 'ଙେ' ଅକ୍ଷର, କୃଷ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର, 'ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ' ନାମକ କବଚ ଏବଂ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଲେ।
ପୁରଶ୍ଚର୍ଯାକ୍ରମଂ ଚାପି ଵେଦୋକ୍ତଂ ସର୍ଵସମ୍ମତମ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ସା ସତୀ ଚ ମୁନେଃ ସୁତା
ପୁରଶ୍ଚରଣ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଦେଲେ; ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ କନ୍ୟା ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର ଲାଭ କଲେ।
ଜଗାମ ତପସେ ସାଧ୍ଵୀ ପୁଷ୍କରଂ ଶଙ୍କରାଜ୍ଞଯା । ତ୍ରିଯୁଗଂ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେ ସତୀ ପୁଷ୍କରକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ; ତିନି ଯୁଗ ଧରି ପରମାତ୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ତପ କଲେ—
ସିଦ୍ଧା ବଭୂଵ ସା ଦେଵୀ ଦଦର୍ଶ ପୁରତଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଶାଙ୍ଗୀଂ ବାଲାଂ ଚ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ
—ସେ ଦେବୀ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଏବଂ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ କୁମାରୀ ଦେଖି, ଦୟାର ସାଗର ଭଗବାନ ଦୟାବିଭୋର ହେଲେ।
ପୂଜାଂ ଚ କାରଯାମାସ ଚକାର ଚ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ । ଵରଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ପୂଜିତା ତ୍ଵଂ ଭଵେ ଭଵ
ହରି ନିଜେ ତାଙ୍କର ପୂଜା କରାଇଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ପୂଜା କଲେ; ପୂଜିତ ହେବା ପରେ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ସଦା ପୂଜିତ ହେଉ।'
ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ କଲ୍ଯାଣ୍ଯୈ ତତଶ୍ଚାନ୍ତର୍ଦଧେ ହରିଃ । ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତା ସା ଚ କୃଷ୍ଣେନ ପରମାତ୍ମନା
କଳ୍ୟାଣୀକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ହରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ପ୍ରଥମେ, ସେ କୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ଶଙ୍କରେଣୈଵ କଶ୍ଯପେନ ସୁରେଣ ଚ । ମୁନିନା ମନୁନା ଚୈଵ ନାଗେନ ମାନଵାଦିଭିଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର, ସେ ଶଙ୍କର, ଦେବତା କଶ୍ୟପ, ମୁନି ମନୁ, ନାଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ।
ବଭୂଵ ପୂଜିତା ସା ଚ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସୁଵ୍ରତା । ଜରତ୍କାରୁମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଯ କଶ୍ଯପସ୍ତାଂ ଦଦୌ ପୁରା
ସେ ସୁବ୍ରତା ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହେଲେ; ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ଜରତ୍କାରୁ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଯାଚିତୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜଗ୍ରାହ ବ୍ରାହ୍ମଣାଜ୍ଞଯା । କୃତ୍ଵୋଦ୍ଵାହଂ ମହାଯୋଗୀ ଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ତପସା ଚିରମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁରୋଧ ବିନା ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ବିବାହ କରି, ମହାଯୋଗୀ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରୁ ବିଶ୍ରାମ ନେଲେ।
ସୁଷ୍ଵାପ ଦେଵ୍ଯା ଜଘନେ ଵଟମୂଲେ ଚ ପୁଷ୍କରେ । ନିଦ୍ରାଂ ଜଗାମ ସ ମୁନିଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ନିଦ୍ରେଶମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେ ମୁନି ଦେବୀଙ୍କ ଜଘନରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି, ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ପଦ୍ମରେ ସୁଇ ପଡ଼ିଲେ । ନିଦ୍ରାର ଦେବତାଙ୍କୁ ମନେ କରି, ସେ ମୁନି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଜଗାମାସ୍ତଂ ଦିନକରଃ ସାଯଙ୍କାଲ ଉପସ୍ଥିତେ । ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ସାଧ୍ଵୀ ମନସା ସା ପତିଵ୍ରତା
ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲାପରେ, ସେ ସତୀ ନାରୀ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ।
ଧର୍ମଲୋପଭଯେନୈଵ ଚକାରାଲୋଚନଂ ସତୀ । ଅକୃତ୍ଵା ପଶ୍ଚିମାଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ନିତ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍
ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟରେ ସେ ସତୀ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ । ସେ ପଛିମ ସନ୍ଧ୍ୟା ବା ଦ୍ୱିଜମାନେ କରୁଥିବା ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି କଲେ ନାହିଁ ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ଲଭିଷ୍ଯତି ପତିର୍ମମ । ନୋପତିଷ୍ଠତି ଯଃ ପୂର୍ଵାଂ ନୋପାସ୍ତେ ଯସ୍ତୁ ପଶ୍ଚିମାମ୍
ମୋର ପତି ପୂର୍ବ ବା ପଛିମ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିନଥିଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ।
ସ ସର୍ଵତ୍ରାଶୁଚିର୍ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ଲଭେତ୍ । ଵେଦୋକ୍ତମିତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ବୋଧଯାମାସ ସୁନ୍ଦରୀ
ସେ ସବୁଠାରେ ସଦା ଅଶୁଚି ହେବେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ପାଇବେ । ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ବେଦର କଥା ମନେ ପକାଇ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ସ ଚ ବୁଦ୍ଧୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତାଂ ଚୁକୋପ ଭୃଶଂ ମୁନେ । ମୁନିରୁଵାଚ କଥଂ ମେ ସୁଖିନଃ ସାଧ୍ଵି ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗଃ କୃତସ୍ତ୍ଵଯା
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ମୁନି ଜାଗି ଭୟଙ୍କର ରାଗିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ: 'ହେ ସତୀ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଅଥିବାବେଳେ ତୁମେ କିପରି ମୋର ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ କଲେ?'
ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଵ୍ରତାଦିକଂ ତସ୍ଯା ଯା ଭର୍ତୁଶ୍ଚାପକାରିଣୀ । ତପଶ୍ଚାନଶନଂ ଚୈଵ ଵ୍ରତଂ ଦାନାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଜନାନୀ ପତିଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାମ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ, ତପ, ଉପବାସ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ ।
ଭର୍ତୁରପ୍ରିଯକାରିଣ୍ଯାଃ ସର୍ଵଂ ଭଵତି ନିଷ୍କଲମ୍ । ଯଯା ପ୍ରିଯଃ ପୂଜିତଶ୍ଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ପୂଜିତସ୍ତଯା
ଯେଉଁ ଜଣେ ପତିଙ୍କ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଯିଏ ପତିଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରି ପୂଜା କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେଠି ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି ରହିଥାଏ ।
ପତିଵ୍ରତାଵ୍ରତାର୍ଥଞ୍ଚ ପତିରୂପୋ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ସର୍ଵଦାନଂ ସର୍ଵଯଜ୍ଞଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥନିଷେଵଣମ୍
ପତିବ୍ରତା ବ୍ରତର ମୂଳ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପତିଙ୍କୁ ହରି ଭାବେ ପୂଜା କରିବା । ସମସ୍ତ ଦାନ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ—
ସର୍ଵଂ ଵ୍ରତଂ ତପଃ ସର୍ଵମୁପଵାସାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ସର୍ଵଧର୍ମଶ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଦେଵପ୍ରପୂଜନମ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରତ, ସମସ୍ତ ତପ, ସମସ୍ତ ଉପବାସ ଓ ଏହା ସହିତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା—
ତତ୍ସର୍ଵଂ ସ୍ଵାମିସେଵାଯାଃ କଲାଂ ନାର୍ହତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ପୁଣ୍ଯେ ଚ ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ପତିସେଵା କରୋତି ଯା
ଏହି ସବୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ପତିସେବାର ଏକ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ହୁଏନାହିଁ । ପୁଣ୍ୟ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଯିଏ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି—
ଵୈକୁଣ୍ଠେ ସ୍ଵାମିନା ସାର୍ଧଂ ସା ଯାତି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍ । ଵିପ୍ରିଯଂ କୁରୁତେ ଭର୍ତୁର୍ଵିପ୍ରିଯଂ ଵଦତି ପ୍ରିଯମ୍
ସେ ନିଜ ପତି ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଯିଏ ପତିଙ୍କ ଅପ୍ରିୟ କାମ କିମ୍ବା କଥା କରନ୍ତି—
ଅସତ୍କୁଲେ ପ୍ରସୂତା ହି ତତ୍ଫଲଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ସତି । କୁମ୍ଭୀପାକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ସା ଚ ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ
ହେ ସତୀ, ଯଦି ଅସଦ୍ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ଶୁଣ: ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକକୁ ଯାଇଥାଏ ।
ତତୋ ଭଵତି ଚାଣ୍ଡାଲୀ ପତିପୁତ୍ରଵିଵର୍ଜିତା । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବଭୂଵ ସ୍ଫୁରିତାଧରଃ
ତାପରେ ସେ ଚଣ୍ଡାଳୀ ହୋଇଯାଏ, ପତି ଓ ସନ୍ତାନ ବିହୀନ ହୁଏ । ଏଭଳି କହି, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଠୋଠ ଫଫୁଲିଗଲା ।
ଚକମ୍ପେ ତେନ ସା ସାଧ୍ଵୀ ଭଯେନୋଵାଚ ତଂ ପତିମ୍ । ସାଧ୍ଵ୍ଯୁଵାଚ ସନ୍ଧ୍ଯାଲୋପଭଯେନୈଵ ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗଃ କୃତସ୍ତଵ
ଭୟରେ ସେ ସତୀ କାପିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟରେ ମୁଁ ତୁମର ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲି ।'
କୁରୁ ଶାନ୍ତିଂ ମହାଭାଗ ଦୁଷ୍ଟାଯା ମମ ସୁଵ୍ରତ । ଶୃଙ୍ଗାରାହାରନିଦ୍ରାଣାଂ ଯଶ୍ଚ ଭଙ୍ଗଂ କରୋତି ଵୈ
'ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟବ୍ରତା ଅଛି, ମୋ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି କର । ଯିଏ ପ୍ରେମ, ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ନିଦ୍ରାର ଭଙ୍ଗ କରେ—'
ସ ଵ୍ରଜେତ୍କାଲସୂତ୍ରଂ ଵୈ ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମନସା ଦେଵୀ ସ୍ଵାମିନଶ୍ଚରଣାମ୍ବୁଜେ
'ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଳସୂତ୍ର ନରକକୁ ଯାଏ ।' ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ମନେମନେ ପତିଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ପପାତ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭୀତା ଚ ରୁରୋଦ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । କୁପିତଂ ଚ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୀସୂର୍ଯଂ ଶପ୍ତୁମୁଦ୍ଯତମ୍
ଭୟରେ ଓ ଭକ୍ତିରେ ସେ ପଡ଼ିଗଲେ, ପୁଣିପୁଣି କାନ୍ଦିଲେ । ରାଗିଥିବା ମୁନି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଦେଖିଲେ ।