ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ତାଂ ଦେଵୀଂ ମୂଲେନୈଵ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ନୈଵେଦ୍ଯୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଧୂପୈଃ ପୁଷ୍ପଗନ୍ଧାନୁଲେପନୈଃ
ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ବିଭିନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟ, ଧୂପ, ଫୁଲ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ।
ମୂଲମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵେଦୋକ୍ତୈର୍ଭକ୍ତାନାଂ ଵାଚ୍ଛିତପ୍ରଦଃ । ମୁନେ କଲ୍ପତରୁର୍ନାମ ସୁସିଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରଃ
ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଓ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ମୁନି, ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷରରେ ଥିବା ସୁସିଦ୍ଧ 'କଳ୍ପତରୁ' ନାମକ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି।
ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ଐଂ ମନସାଦେଵ୍ଯୈ ସ୍ଵାହେତି କୀର୍ତିତଃ । ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଜପେନୈଵ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେନ୍ନୃଣାମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର: 'ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ଐଂ ମନସାଦେବ୍ୟୈ ସ୍ୱାହା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପାଞ୍ଚଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ ମନ୍ତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ସ ସିଦ୍ଧୋ ଜଗତୀତଲେ । ସୁଧାସମଂ ଵିଷଂ ତସ୍ଯ ଧନ୍ଵନ୍ତରିସମୋ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ ଅମୃତ ସମାନ ହୁଏ, ସେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତ୍ଯାଂ ଗୂଢଶାଲାସୁ ଯତ୍ନତଃ । ଆଵାହ୍ଯ ଦେଵୀମୀଶାନାଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋଽତିଭକ୍ତିତଃ
ଯିଏ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ସାବଧାନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ମା'ଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରେ—
ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ମନସା ଧ୍ଯାଯନ୍ ଦେଵ୍ଯୈ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଯୋ ବଲିମ୍ । ଧନଵାନ୍ପୁତ୍ରଵାଂଶ୍ଚୈଵ କୀର୍ତିମାନ୍ସ ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍
—ଏବଂ ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଧନୀ, ସନ୍ତାନବାନ୍, ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।
ପୂଜାଵିଧାନଂ କଥିତଂ ତଦାଖ୍ଯାନଂ ନିଶାମଯ । କଥଯାମି ମହାଭାଗ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରତଃ
ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ଏହି କଥା ଶୁଣ, ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯାହା ମୁଁ ଧର୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ସେଥିରେ କହୁଛି।
ପୁରା ନାଗଭଯାକ୍ରାନ୍ତା ବଭୂଵୁର୍ମାନଵା ଭୁଵି । ଗତାସ୍ତେ ଶରଣଂ ସର୍ଵେ କଶ୍ଯପଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଯେତେବେଳେ ମାନବମାନେ ସାପର ଭୟରେ ଭୀତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାମୁନି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ମନ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସସୃଜେ ଭୀତଃ କଶ୍ଯପୋ ବ୍ରହ୍ମଣାନ୍ଵିତଃ । ଵେଦବୀଜାନୁସାରେଣ ଚୋପଦେଶେନ ବ୍ରହ୍ମଣଃ
ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, କଶ୍ୟପ ବେଦର ବୀଜ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ର ରଚନା କଲେ।
ମନ୍ତ୍ରାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀଂ ତାଂ ମନସା ସସୃଜେ ତଥା । ତପସା ମନସା ତେନ ବଭୂଵ ମନସା ଚ ସା
ସେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ମନରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ମନୋବଳରେ, ସେ ଦେବୀ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କୁମାରୀ ସା ଚ ସମ୍ଭୂତା ଜଗାମ ଶଙ୍କରାଲଯମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ସମ୍ପୂଜ୍ଯ କୈଲାସେ ତୁଷ୍ଟାଵ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରମ୍
ସେ କୁମାରୀ ଦେବୀ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ; ଭକ୍ତି ସହିତ କୈଳାସରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତଂ ସିଷେଵେ ଚ ମୁନେଃ ସୁତା । ଆଶୁତୋଷୋ ମହେଶଶ୍ଚ ତାଂ ଚ ତୁଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ହ
ମୁନିଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ; ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ମହାଜ୍ଞାନଂ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ପାଠଯାମାସ ସାମ ଚ । କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ରଂ କଲ୍ପତରୁଂ ଦଦାଵଷ୍ଟାକ୍ଷରଂ ମୁନେ
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ମହାଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ସାମବେଦ ପଢ଼ାଇଲେ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ଯାହା କାମନା ପୂରଣ କରେ, ଦାନ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀମାଯାକାମବୀଜଂ ଙେଽନ୍ତଂ କୃଷ୍ଣପଦଂ ତତଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଙ୍ଗଲଂ ନାମ କଵଚଂ ପୂଜନକ୍ରମମ୍
ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମାୟା ଓ କାମ ବୀଜ, 'ଙେ' ଅକ୍ଷର, କୃଷ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର, 'ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ' ନାମକ କବଚ ଏବଂ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଲେ।
ପୁରଶ୍ଚର୍ଯାକ୍ରମଂ ଚାପି ଵେଦୋକ୍ତଂ ସର୍ଵସମ୍ମତମ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ସା ସତୀ ଚ ମୁନେଃ ସୁତା
ପୁରଶ୍ଚରଣ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଦେଲେ; ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ କନ୍ୟା ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର ଲାଭ କଲେ।
ଜଗାମ ତପସେ ସାଧ୍ଵୀ ପୁଷ୍କରଂ ଶଙ୍କରାଜ୍ଞଯା । ତ୍ରିଯୁଗଂ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେ ସତୀ ପୁଷ୍କରକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ; ତିନି ଯୁଗ ଧରି ପରମାତ୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ତପ କଲେ—
ସିଦ୍ଧା ବଭୂଵ ସା ଦେଵୀ ଦଦର୍ଶ ପୁରତଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଶାଙ୍ଗୀଂ ବାଲାଂ ଚ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ
—ସେ ଦେବୀ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଏବଂ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ କୁମାରୀ ଦେଖି, ଦୟାର ସାଗର ଭଗବାନ ଦୟାବିଭୋର ହେଲେ।
ପୂଜାଂ ଚ କାରଯାମାସ ଚକାର ଚ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ । ଵରଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ପୂଜିତା ତ୍ଵଂ ଭଵେ ଭଵ
ହରି ନିଜେ ତାଙ୍କର ପୂଜା କରାଇଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ପୂଜା କଲେ; ପୂଜିତ ହେବା ପରେ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ସଦା ପୂଜିତ ହେଉ।'
ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ କଲ୍ଯାଣ୍ଯୈ ତତଶ୍ଚାନ୍ତର୍ଦଧେ ହରିଃ । ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତା ସା ଚ କୃଷ୍ଣେନ ପରମାତ୍ମନା
କଳ୍ୟାଣୀକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ହରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ପ୍ରଥମେ, ସେ କୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ଶଙ୍କରେଣୈଵ କଶ୍ଯପେନ ସୁରେଣ ଚ । ମୁନିନା ମନୁନା ଚୈଵ ନାଗେନ ମାନଵାଦିଭିଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର, ସେ ଶଙ୍କର, ଦେବତା କଶ୍ୟପ, ମୁନି ମନୁ, ନାଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ।
ବଭୂଵ ପୂଜିତା ସା ଚ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସୁଵ୍ରତା । ଜରତ୍କାରୁମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଯ କଶ୍ଯପସ୍ତାଂ ଦଦୌ ପୁରା
ସେ ସୁବ୍ରତା ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହେଲେ; ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ଜରତ୍କାରୁ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଯାଚିତୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜଗ୍ରାହ ବ୍ରାହ୍ମଣାଜ୍ଞଯା । କୃତ୍ଵୋଦ୍ଵାହଂ ମହାଯୋଗୀ ଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ତପସା ଚିରମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁରୋଧ ବିନା ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ବିବାହ କରି, ମହାଯୋଗୀ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରୁ ବିଶ୍ରାମ ନେଲେ।
ସୁଷ୍ଵାପ ଦେଵ୍ଯା ଜଘନେ ଵଟମୂଲେ ଚ ପୁଷ୍କରେ । ନିଦ୍ରାଂ ଜଗାମ ସ ମୁନିଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ନିଦ୍ରେଶମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେ ମୁନି ଦେବୀଙ୍କ ଜଘନରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି, ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ପଦ୍ମରେ ସୁଇ ପଡ଼ିଲେ । ନିଦ୍ରାର ଦେବତାଙ୍କୁ ମନେ କରି, ସେ ମୁନି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଜଗାମାସ୍ତଂ ଦିନକରଃ ସାଯଙ୍କାଲ ଉପସ୍ଥିତେ । ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ସାଧ୍ଵୀ ମନସା ସା ପତିଵ୍ରତା
ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲାପରେ, ସେ ସତୀ ନାରୀ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ।
ଧର୍ମଲୋପଭଯେନୈଵ ଚକାରାଲୋଚନଂ ସତୀ । ଅକୃତ୍ଵା ପଶ୍ଚିମାଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ନିତ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍
ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟରେ ସେ ସତୀ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ । ସେ ପଛିମ ସନ୍ଧ୍ୟା ବା ଦ୍ୱିଜମାନେ କରୁଥିବା ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି କଲେ ନାହିଁ ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ଲଭିଷ୍ଯତି ପତିର୍ମମ । ନୋପତିଷ୍ଠତି ଯଃ ପୂର୍ଵାଂ ନୋପାସ୍ତେ ଯସ୍ତୁ ପଶ୍ଚିମାମ୍
ମୋର ପତି ପୂର୍ବ ବା ପଛିମ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିନଥିଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ।
ସ ସର୍ଵତ୍ରାଶୁଚିର୍ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ଲଭେତ୍ । ଵେଦୋକ୍ତମିତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ବୋଧଯାମାସ ସୁନ୍ଦରୀ
ସେ ସବୁଠାରେ ସଦା ଅଶୁଚି ହେବେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ପାଇବେ । ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ବେଦର କଥା ମନେ ପକାଇ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ସ ଚ ବୁଦ୍ଧୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତାଂ ଚୁକୋପ ଭୃଶଂ ମୁନେ । ମୁନିରୁଵାଚ କଥଂ ମେ ସୁଖିନଃ ସାଧ୍ଵି ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗଃ କୃତସ୍ତ୍ଵଯା
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ମୁନି ଜାଗି ଭୟଙ୍କର ରାଗିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ: 'ହେ ସତୀ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଅଥିବାବେଳେ ତୁମେ କିପରି ମୋର ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ କଲେ?'
ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଵ୍ରତାଦିକଂ ତସ୍ଯା ଯା ଭର୍ତୁଶ୍ଚାପକାରିଣୀ । ତପଶ୍ଚାନଶନଂ ଚୈଵ ଵ୍ରତଂ ଦାନାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଜନାନୀ ପତିଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାମ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ, ତପ, ଉପବାସ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ ।
ଭର୍ତୁରପ୍ରିଯକାରିଣ୍ଯାଃ ସର୍ଵଂ ଭଵତି ନିଷ୍କଲମ୍ । ଯଯା ପ୍ରିଯଃ ପୂଜିତଶ୍ଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ପୂଜିତସ୍ତଯା
ଯେଉଁ ଜଣେ ପତିଙ୍କ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଯିଏ ପତିଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରି ପୂଜା କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେଠି ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି ରହିଥାଏ ।