ଵୈଷ୍ଣଵୀ ନାଗଭଗିନୀ ଶୈଵୀ ନାଗେଶ୍ଵରୀ ତଥା । ଜରତ୍କାରୁପ୍ରିଯାସ୍ତୀକମାତା ଵିଷହରେତି ଚ
ସେ ବୈଷ୍ଣବୀ, ନାଗମାନେଙ୍କ ଭଉଣୀ, ଶୈବୀ, ନାଗମାନେଙ୍କ ରାଣୀ, ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ମାଆ ଓ ବିଷହରୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।
ମହାଜ୍ଞାନଯୁତା ଚୈଵ ସା ଦେଵୀ ଵିଶ୍ଵପୂଜିତା । ଦ୍ଵାଦଶୈତାନି ନାମାନି ପୂଜାକାଲେ ତୁ ଯଃ ପଠେତ୍
ବଡ଼ ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ଦେବୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ପୂଜାବେଳେ ଯିଏ ଏହି ବାରଟି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ—
ତସ୍ଯ ନାଗଭଯଂ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ଵଂଶୋଦ୍ଭଵସ୍ଯ ଚ । ନାଗଭୀତେ ଚ ଶଯନେ ନାଗଗ୍ରସ୍ତେ ଚ ମନ୍ଦିରେ
ତାଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶଜମାନେଙ୍କୁ ନାଗଭୟ ନଥାଏ; ନାଗଭୟରେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଘରେ ନାଗ ଧରିଥିଲେ—
ନାଗଶୋଭେ ମହାଦୁର୍ଗେ ନାଗଵେଷ୍ଟିତଵିଗ୍ରହେ । ଇଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପଠିତ୍ଵା ତୁ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ନାଗମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବଡ଼ ବିପଦରେ କିମ୍ବା ଦେହ ନାଗରେ ବେଢ଼ାଯାଇଥିଲେ—ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ନିତ୍ଯଂ ପଠେଦ୍ଯସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗଵର୍ଗଃ ପଲାଯତେ । ଦଶଲକ୍ଷଜପେନୈଵ ସ୍ତୋତ୍ରସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେନ୍ନୃଣାମ୍
ଯିଏ ଏହାକୁ ଦିନେ ଦିନେ ପଢ଼ନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନାଗମାନେ ପଳାଇଯାନ୍ତି। ଦଶଲକ୍ଷ ଥର ପଢ଼ିଲେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
ସ୍ତୋତ୍ରସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ସ ଵିଷଂ ଭୋକ୍ତୁମୀଶ୍ଵରଃ । ନାଗୈଶ୍ଚ ଭୂଷଣଂ କୃତ୍ଵା ସ ଭଵେନ୍ନାଗଵାହନଃ
ଯାହାଁକି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ମିଳିଯାଏ, ସେ ବିଷ ଖାଇପାରିବେ; ନାଗମାନେ ଭୂଷଣ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଲେ, ସେ ନାଗରେ ଚଡ଼ିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବେ।
ନାଗାସନୋ ନାଗତଲ୍ପୋ ମହାସିଦ୍ଧୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଅନ୍ତେ ଚ ଵିଷ୍ଣୁନା ସାର୍ଧଂ କ୍ରୀଡତ୍ଯେଵ ଦିଵାନିଶମ୍
ନାଗକୁ ଆସନ କରି, ନାଗବିଛାନାରେ ଶୋଇ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ; ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଦିନ ରାତି ଖେଳିଥାଏ।
ମନସୋପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମତ୍ତଃ ପୂଜାଵିଧାନଂ ଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ । ଧ୍ଯାନଂ ଚ ସାମଵେଦୋକ୍ତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେଵୀଵିଧାନକମ୍
ମନସା ଧ୍ୟାନର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଠାରୁ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ସାମବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧ୍ୟାନ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶୁଣ।
ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭାଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍ । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାଧାନାଂ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନୀମ୍
ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠି ସେ ଧଳା ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବେ ଓ ନାଗର ଜଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବେ।
ମହାଜ୍ଞାନଯୁତାଂ ତାଂ ଚ ପ୍ରଵରଜ୍ଞାନିନାଂ ଵରାମ୍ । ସିଦ୍ଧାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀଂ ଚ ସିଦ୍ଧାଂ ସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଂ ଭଜେ
ମୁଁ ସେଉଁଠି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେଁ, ଯିଏ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜ୍ଞାନୀମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସିଦ୍ଧିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ସିଦ୍ଧା ଓ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା।
ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ତାଂ ଦେଵୀଂ ମୂଲେନୈଵ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ନୈଵେଦ୍ଯୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଧୂପୈଃ ପୁଷ୍ପଗନ୍ଧାନୁଲେପନୈଃ
ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ବିଭିନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟ, ଧୂପ, ଫୁଲ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ।
ମୂଲମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵେଦୋକ୍ତୈର୍ଭକ୍ତାନାଂ ଵାଚ୍ଛିତପ୍ରଦଃ । ମୁନେ କଲ୍ପତରୁର୍ନାମ ସୁସିଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରଃ
ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଓ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ମୁନି, ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷରରେ ଥିବା ସୁସିଦ୍ଧ 'କଳ୍ପତରୁ' ନାମକ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି।
ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ଐଂ ମନସାଦେଵ୍ଯୈ ସ୍ଵାହେତି କୀର୍ତିତଃ । ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଜପେନୈଵ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେନ୍ନୃଣାମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର: 'ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ଐଂ ମନସାଦେବ୍ୟୈ ସ୍ୱାହା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପାଞ୍ଚଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ ମନ୍ତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ସ ସିଦ୍ଧୋ ଜଗତୀତଲେ । ସୁଧାସମଂ ଵିଷଂ ତସ୍ଯ ଧନ୍ଵନ୍ତରିସମୋ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ ଅମୃତ ସମାନ ହୁଏ, ସେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତ୍ଯାଂ ଗୂଢଶାଲାସୁ ଯତ୍ନତଃ । ଆଵାହ୍ଯ ଦେଵୀମୀଶାନାଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋଽତିଭକ୍ତିତଃ
ଯିଏ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ସାବଧାନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ମା'ଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରେ—
ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ମନସା ଧ୍ଯାଯନ୍ ଦେଵ୍ଯୈ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଯୋ ବଲିମ୍ । ଧନଵାନ୍ପୁତ୍ରଵାଂଶ୍ଚୈଵ କୀର୍ତିମାନ୍ସ ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍
—ଏବଂ ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଧନୀ, ସନ୍ତାନବାନ୍, ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।
ପୂଜାଵିଧାନଂ କଥିତଂ ତଦାଖ୍ଯାନଂ ନିଶାମଯ । କଥଯାମି ମହାଭାଗ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରତଃ
ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ଏହି କଥା ଶୁଣ, ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯାହା ମୁଁ ଧର୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ସେଥିରେ କହୁଛି।
ପୁରା ନାଗଭଯାକ୍ରାନ୍ତା ବଭୂଵୁର୍ମାନଵା ଭୁଵି । ଗତାସ୍ତେ ଶରଣଂ ସର୍ଵେ କଶ୍ଯପଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଯେତେବେଳେ ମାନବମାନେ ସାପର ଭୟରେ ଭୀତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାମୁନି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ମନ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସସୃଜେ ଭୀତଃ କଶ୍ଯପୋ ବ୍ରହ୍ମଣାନ୍ଵିତଃ । ଵେଦବୀଜାନୁସାରେଣ ଚୋପଦେଶେନ ବ୍ରହ୍ମଣଃ
ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, କଶ୍ୟପ ବେଦର ବୀଜ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ର ରଚନା କଲେ।
ମନ୍ତ୍ରାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀଂ ତାଂ ମନସା ସସୃଜେ ତଥା । ତପସା ମନସା ତେନ ବଭୂଵ ମନସା ଚ ସା
ସେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ମନରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ମନୋବଳରେ, ସେ ଦେବୀ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କୁମାରୀ ସା ଚ ସମ୍ଭୂତା ଜଗାମ ଶଙ୍କରାଲଯମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ସମ୍ପୂଜ୍ଯ କୈଲାସେ ତୁଷ୍ଟାଵ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରମ୍
ସେ କୁମାରୀ ଦେବୀ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ; ଭକ୍ତି ସହିତ କୈଳାସରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତଂ ସିଷେଵେ ଚ ମୁନେଃ ସୁତା । ଆଶୁତୋଷୋ ମହେଶଶ୍ଚ ତାଂ ଚ ତୁଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ହ
ମୁନିଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ; ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ମହାଜ୍ଞାନଂ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ପାଠଯାମାସ ସାମ ଚ । କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ରଂ କଲ୍ପତରୁଂ ଦଦାଵଷ୍ଟାକ୍ଷରଂ ମୁନେ
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ମହାଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ସାମବେଦ ପଢ଼ାଇଲେ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ଯାହା କାମନା ପୂରଣ କରେ, ଦାନ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀମାଯାକାମବୀଜଂ ଙେଽନ୍ତଂ କୃଷ୍ଣପଦଂ ତତଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଙ୍ଗଲଂ ନାମ କଵଚଂ ପୂଜନକ୍ରମମ୍
ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମାୟା ଓ କାମ ବୀଜ, 'ଙେ' ଅକ୍ଷର, କୃଷ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର, 'ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ' ନାମକ କବଚ ଏବଂ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଲେ।
ପୁରଶ୍ଚର୍ଯାକ୍ରମଂ ଚାପି ଵେଦୋକ୍ତଂ ସର୍ଵସମ୍ମତମ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ସା ସତୀ ଚ ମୁନେଃ ସୁତା
ପୁରଶ୍ଚରଣ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଦେଲେ; ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ କନ୍ୟା ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର ଲାଭ କଲେ।
ଜଗାମ ତପସେ ସାଧ୍ଵୀ ପୁଷ୍କରଂ ଶଙ୍କରାଜ୍ଞଯା । ତ୍ରିଯୁଗଂ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେ ସତୀ ପୁଷ୍କରକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ; ତିନି ଯୁଗ ଧରି ପରମାତ୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ତପ କଲେ—
ସିଦ୍ଧା ବଭୂଵ ସା ଦେଵୀ ଦଦର୍ଶ ପୁରତଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଶାଙ୍ଗୀଂ ବାଲାଂ ଚ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ
—ସେ ଦେବୀ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଏବଂ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ କୁମାରୀ ଦେଖି, ଦୟାର ସାଗର ଭଗବାନ ଦୟାବିଭୋର ହେଲେ।
ପୂଜାଂ ଚ କାରଯାମାସ ଚକାର ଚ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ । ଵରଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ପୂଜିତା ତ୍ଵଂ ଭଵେ ଭଵ
ହରି ନିଜେ ତାଙ୍କର ପୂଜା କରାଇଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ପୂଜା କଲେ; ପୂଜିତ ହେବା ପରେ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ସଦା ପୂଜିତ ହେଉ।'
ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ କଲ୍ଯାଣ୍ଯୈ ତତଶ୍ଚାନ୍ତର୍ଦଧେ ହରିଃ । ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତା ସା ଚ କୃଷ୍ଣେନ ପରମାତ୍ମନା
କଳ୍ୟାଣୀକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ହରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ପ୍ରଥମେ, ସେ କୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ଶଙ୍କରେଣୈଵ କଶ୍ଯପେନ ସୁରେଣ ଚ । ମୁନିନା ମନୁନା ଚୈଵ ନାଗେନ ମାନଵାଦିଭିଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର, ସେ ଶଙ୍କର, ଦେବତା କଶ୍ୟପ, ମୁନି ମନୁ, ନାଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ।