ସାରେ ଚ ମଙ୍ଗଲାଧାରେ ପାରେ ଚ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ । ପ୍ରତିମଙ୍ଗଲଵାରେ ଚ ପୂଜ୍ଯେ ମଙ୍ଗସୁଖପ୍ରଦେ
ମଙ୍ଗଳର ସାର ଓ ଆଧାର, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଶେଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଙ୍ଗଳବାରରେ ତୁମେ ପୂଜିତା, ଶୁଭ ସୁଖ ଦାନ କରୁଥିବା।
ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ଶମ୍ଭୁଶ୍ଚ ସ୍ତୁତ୍ଵା ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକାମ୍ । ପ୍ରତିମଙ୍ଗଲଵାରେ ଚ ପୂଜାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଗତଃ ଶିଵଃ
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବ ମଙ୍ଗଳଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଙ୍ଗଳବାରରେ ପୂଜା କରି ଶିବ ଚାଲିଗଲେ।
ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତା ଦେଵୀ ଶିଵେନ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲା । ଦ୍ଵିତୀଯେ ପୂଜିତା ସା ଚ ମଙ୍ଗଲେନ ଗ୍ରହେଣ ଚ
ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଦେବୀଙ୍କୁ ଶିବେ ପୂଜା କଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହ ମଙ୍ଗଳ ପୂଜିଲେ।
ତୃତୀତେ ପୂଜିତା ଭଦ୍ରା ମଙ୍ଗଲେନ ନୃପେଣ ଚ । ଚତୁର୍ଥେ ମଙ୍ଗଲେ ଵାରେ ସୁନ୍ଦରୀଭିଃ ପ୍ରପୂଜିତା
ତୃତୀୟରେ ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ରାଜା ମଙ୍ଗଳ ପୂଜିଲେ; ଚତୁର୍ଥ ମଙ୍ଗଳବାରରେ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ପଞ୍ଚମେ ମଙ୍ଗଲାକାଙ୍କ୍ଷିନରୈର୍ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକା । ପୂଜିତା ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ଵିଶ୍ଵେଶପୂଜିତା ସଦା
ପଞ୍ଚମ ମଙ୍ଗଳବାରରେ ମଙ୍ଗଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଙ୍ଗଳଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ସେ ସଦା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ, ବିଶ୍ୱର ନାଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତା।
ତତଃ ସର୍ଵତ୍ର ସମ୍ପୂଜ୍ଯା ବଭୂଵ ପରମେଶ୍ଵରୀ । ଦେଵୈଶ୍ଚ ମୁନିଭିଶ୍ଚୈଵ ମାନଵୈର୍ମନୁଭିର୍ମୁନେ
ତାପରେ, ସେ ପରମେଶ୍ୱରୀ ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ; ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ହେ ମନୁବଂଶୀ ମୁନି।
ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ମଙ୍ଗସ୍ତୋତ୍ରଂ ଯଃ ଶୃଣୋତି ସମାହିତଃ । ତନ୍ମଙ୍ଗଲଂ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ନ ଭଵେତ୍ତଦମଙ୍ଗଲମ୍ । ଵର୍ଧତେ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈଶ୍ଚ ମଙ୍ଗଲଂ ଚ ଦିନେ ଦିନେ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଦେବୀଙ୍କର ଏହି ମଙ୍ଗଳ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ, ଅମଙ୍ଗଳ କେବେ ହୁଏନାହିଁ; ପୁଅ ଓ ପଉତି ଦ୍ୱାରା ଦିନକୁ ଦିନ ଶୁଭତା ବଢ଼ିଯାଏ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଉକ୍ତଂ ଦ୍ଵଯୋରୁପାଖ୍ଯାନଂ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଯଥାଗମମ୍ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ମନସାଽଽଖ୍ଯାନଂ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରତଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ଦୁଇଟି କଥା ପୁରାଣ ଅନୁଯାୟୀ କହିଦେଲି; ଏବେ ଧର୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିବା ମନସାଙ୍କ କଥା ଶୁଣ।
ସା ଚ କନ୍ଯା ଭଗଵତୀ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ ମାନସୀ । ତେନୈଵ ମନସା ଦେଵୀ ମନସା ଯା ଚ ଦୀଵ୍ଯତି
ସେ ଜଣେ କନ୍ୟା, ଭଗବତୀ, କଶ୍ୟପଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ରୀ; ମନସା ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଦିବ୍ୟ।
ମନସା ଧ୍ଯାଯତେ ଯା ଚ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍ । ତେନ ସା ମନସା ଦେଵୀ ତେନ ଯୋଗେନ ଦୀଵ୍ଯତି
ଯିଏ ମନରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ମନସା ଦେବୀ, ସେଇ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଆତ୍ମାରାମା ଚ ସା ଦେଵୀ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ସିଦ୍ଧଯୋଗିନୀ । ତ୍ରିଯୁଗଂ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ସେ ଦେବୀ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତା ଓ ସିଦ୍ଧ ଯୋଗିନୀ; ତିନି ଯୁଗ ଧରି କୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଜରତ୍କାରୁଶରୀରଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯତ୍କ୍ଷୀଣମୀଶ୍ଵରଃ । ଗୋପୀପତିର୍ନାମ ଚକ୍ରେ ଜରତ୍କାରୁରିତି ପ୍ରଭୁଃ
ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖି, ଗୋପୀପତି ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ 'ଜରତ୍କାରୁ' ନାମ ଦେଲେ।
ଵାଞ୍ଛିତଂ ଚ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ । ପୂଜାଂ ଚ କାରଯାମାସ ଚକାର ଚ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ
କୃପାର ସାଗର ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ; ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ପୂଜା କରାଇଲେ ଓ କଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ଚ ନାଗଲୋକେ ଚ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକତଃ । ଭୃଶଂ ଜଗତ୍ସୁ ଗୌରୀ ସା ସୁନ୍ଦରୀ ଚ ମନୋହରା । ୪୪ ଜଗଦ୍ଗୌରୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ତେନ ସା ପୂଜିତା ସତୀ । ଶିଵଶିଷ୍ଯା ଚ ସା ଦେଵୀ ତେନ ଶୈଵୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ସ୍ୱର୍ଗରେ, ନାଗଲୋକରେ, ପୃଥିବୀରେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ, ଗୌରୀ ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ମନୋହରା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ 'ଜଗଦ୍ଗୌରୀ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଇପାଇଁ ସତୀ ଭାବେ ପୂଜିତା ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଶିଷ୍ୟା ଥିବାରୁ 'ଶୈବୀ' ଭାବେ ଖ୍ୟାତ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାତୀଵ ଶଶ୍ଵଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୀ ତେନ କୀର୍ତିତା । ନାଗାନାଂ ପ୍ରାଣରକ୍ଷିତ୍ରୀ ଯଜ୍ଞେ ପାରୀକ୍ଷିତସ୍ଯ ଚ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତି କରିଥିବାରୁ ସେ 'ବୈଷ୍ଣବୀ' ଭାବେ ଖ୍ୟାତ; ସେ ନାଗମାନେଙ୍କ ଜୀବନର ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପରୀକ୍ଷିତା।
ନାଗେଶ୍ଵରୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ସା ନାଗଭଗିନୀତି ଚ । ଵିଷଂ ସଂହର୍ତୁମୀଶା ଯା ତେନ ଵିଷହରୀ ସ୍ମୃତା
ସେ 'ନାଗେଶ୍ୱରୀ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନାଗଭଗିନୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା; ଯିଏ ବିଷ ନଶ କରିପାରନ୍ତି, ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି 'ବିଷହରୀ'।
ସିଦ୍ଧଯୋଗଂ ହରାତ୍ପ୍ରାପ ତେନ ସା ସିଦ୍ଧଯୋଗିନୀ । ମହାଜ୍ଞାନଂ ଚ ଯୋଗଂ ଚ ମୃତସଜ୍ଜୀଵନୀଂ ପରାମ୍
ସେ ହରଙ୍କ ଠାରୁ ସିଦ୍ଧିଯୋଗ ପାଇଲେ, ଏହିପରି ସେ ସିଦ୍ଧିଯୋଗିନୀ ହେଲେ। ବଡ଼ ଜ୍ଞାନ, ଯୋଗର ଦକ୍ଷତା ଓ ମୃତକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିବାର ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲା।
ମହାଜ୍ଞାନଯୁତାଂ ତାଂ ଚ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ଆସ୍ତୀକସ୍ଯ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମାତା ସାପି ତପସ୍ଵିନୀ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ଓ ମହାତ୍ମା ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ତପସ୍ୱିନୀ ମାଆ ଥିଲେ।
ଆସ୍ତୀକମାତା ଵିଜ୍ଞାତା ଜଗତ୍ଯାଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ପ୍ରିଯା ମୁନେର୍ଜରତ୍କାରୋର୍ମୁନୀନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ମାଆ ବୋଲି ଜଗତରେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନାଯାଏ, ସେ ଏହି ସଂସାରରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ମହାତ୍ମା ମୁନି ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
ଯୋଗିନୋ ଵିଶ୍ଵପୂଜ୍ଯସ୍ଯ ଜରତ୍କାରୁପ୍ରିଯା ତତଃ । ଜରତ୍କାରୁର୍ଜଗଦ୍ଗୌରୀ ମନସା ସିଦ୍ଧଯୋଗିନୀ
ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେହି ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଏହି ମନସା ସିଦ୍ଧିଯୋଗିନୀ ହେଲେ ଓ ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ମାଆ ଭାବେ ପୂଜିତ।
ଵୈଷ୍ଣଵୀ ନାଗଭଗିନୀ ଶୈଵୀ ନାଗେଶ୍ଵରୀ ତଥା । ଜରତ୍କାରୁପ୍ରିଯାସ୍ତୀକମାତା ଵିଷହରେତି ଚ
ସେ ବୈଷ୍ଣବୀ, ନାଗମାନେଙ୍କ ଭଉଣୀ, ଶୈବୀ, ନାଗମାନେଙ୍କ ରାଣୀ, ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ମାଆ ଓ ବିଷହରୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।
ମହାଜ୍ଞାନଯୁତା ଚୈଵ ସା ଦେଵୀ ଵିଶ୍ଵପୂଜିତା । ଦ୍ଵାଦଶୈତାନି ନାମାନି ପୂଜାକାଲେ ତୁ ଯଃ ପଠେତ୍
ବଡ଼ ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ଦେବୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ପୂଜାବେଳେ ଯିଏ ଏହି ବାରଟି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ—
ତସ୍ଯ ନାଗଭଯଂ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ଵଂଶୋଦ୍ଭଵସ୍ଯ ଚ । ନାଗଭୀତେ ଚ ଶଯନେ ନାଗଗ୍ରସ୍ତେ ଚ ମନ୍ଦିରେ
ତାଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶଜମାନେଙ୍କୁ ନାଗଭୟ ନଥାଏ; ନାଗଭୟରେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଘରେ ନାଗ ଧରିଥିଲେ—
ନାଗଶୋଭେ ମହାଦୁର୍ଗେ ନାଗଵେଷ୍ଟିତଵିଗ୍ରହେ । ଇଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପଠିତ୍ଵା ତୁ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ନାଗମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବଡ଼ ବିପଦରେ କିମ୍ବା ଦେହ ନାଗରେ ବେଢ଼ାଯାଇଥିଲେ—ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ନିତ୍ଯଂ ପଠେଦ୍ଯସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗଵର୍ଗଃ ପଲାଯତେ । ଦଶଲକ୍ଷଜପେନୈଵ ସ୍ତୋତ୍ରସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେନ୍ନୃଣାମ୍
ଯିଏ ଏହାକୁ ଦିନେ ଦିନେ ପଢ଼ନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନାଗମାନେ ପଳାଇଯାନ୍ତି। ଦଶଲକ୍ଷ ଥର ପଢ଼ିଲେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
ସ୍ତୋତ୍ରସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ସ ଵିଷଂ ଭୋକ୍ତୁମୀଶ୍ଵରଃ । ନାଗୈଶ୍ଚ ଭୂଷଣଂ କୃତ୍ଵା ସ ଭଵେନ୍ନାଗଵାହନଃ
ଯାହାଁକି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ମିଳିଯାଏ, ସେ ବିଷ ଖାଇପାରିବେ; ନାଗମାନେ ଭୂଷଣ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଲେ, ସେ ନାଗରେ ଚଡ଼ିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବେ।
ନାଗାସନୋ ନାଗତଲ୍ପୋ ମହାସିଦ୍ଧୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଅନ୍ତେ ଚ ଵିଷ୍ଣୁନା ସାର୍ଧଂ କ୍ରୀଡତ୍ଯେଵ ଦିଵାନିଶମ୍
ନାଗକୁ ଆସନ କରି, ନାଗବିଛାନାରେ ଶୋଇ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ; ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଦିନ ରାତି ଖେଳିଥାଏ।
ମନସୋପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମତ୍ତଃ ପୂଜାଵିଧାନଂ ଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ । ଧ୍ଯାନଂ ଚ ସାମଵେଦୋକ୍ତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେଵୀଵିଧାନକମ୍
ମନସା ଧ୍ୟାନର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଠାରୁ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ସାମବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧ୍ୟାନ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶୁଣ।
ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭାଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍ । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାଧାନାଂ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନୀମ୍
ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠି ସେ ଧଳା ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବେ ଓ ନାଗର ଜଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବେ।
ମହାଜ୍ଞାନଯୁତାଂ ତାଂ ଚ ପ୍ରଵରଜ୍ଞାନିନାଂ ଵରାମ୍ । ସିଦ୍ଧାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀଂ ଚ ସିଦ୍ଧାଂ ସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଂ ଭଜେ
ମୁଁ ସେଉଁଠି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେଁ, ଯିଏ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜ୍ଞାନୀମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସିଦ୍ଧିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ସିଦ୍ଧା ଓ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା।