ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡୀମନସଯୋରୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ କଥିତଂ ଷଷ୍ଠ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଂ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଯଥାଽଽଗମମ୍ । ଦେଵୀ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡୀ ଚ ତଦାଖ୍ଯାନଂ ନିଶାମଯ
ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡୀ ଓ ମନସାଙ୍କର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଷଷ୍ଠୀ ଦେବୀଙ୍କର କଥା ତୁମକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କହିଲି, ଏବେ ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣ।
ତସ୍ଯାଃ ପୂଜାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରେଣ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍ । ଶ୍ରୁତିସମ୍ମତମେଵେଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିଦୁଷାମପି
ତାଙ୍କର ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା, ଧର୍ମର ମୁଖରୁ ଯାହା ଶୁଣିଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକ ବେଦରେ ମନ୍ୟତା ପାଇଛି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଦକ୍ଷା ଯା ଵର୍ତତେ ଚଣ୍ଡୀ କଲ୍ଯାଣେଷୁ ଚ ମଙ୍ଗଲା । ମଙ୍ଗଲେଷୁ ଚ ଯା ଦକ୍ଷା ସା ଚ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକା
ଯେଉଁ ଦେବୀ ଭଲ କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ହେଲେ ଚଣ୍ଡୀ; ଯେଉଁ ଦେବୀ ଭଲ କାମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ହେଲେ ମଙ୍ଗଳା; ଭଲ କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦେବୀ ହେଲେ ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡିକା।
ପୂଜ୍ଯା ଯା ଵର୍ତତେ ଚଣ୍ଡୀ ମଙ୍ଗଲୋଽପି ମହୀସୁତଃ । ମଙ୍ଗଲାଭୀଷ୍ଟଦେଵୀ ଯା ସା ଵା ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକା
ଯେଉଁ ଦେବୀ ପୂଜିତ, ସେ ହେଲେ ଚଣ୍ଡୀ; ମଙ୍ଗଳ ହେଲେ ମହୀର ପୁଅ; ଯେଉଁ ଦେବୀ ଭଲ କାମ ଆଶା କରାଯାଏ, ସେ ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡିକା।
ମଙ୍ଗଲୋ ମନୁଵଂଶ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଧରାପତିଃ । ତସ୍ଯ ପୂଜ୍ଯାଭୀଷ୍ଟଦେଵୀ ତେନ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକା
ମଙ୍ଗଳ, ମନୁ ର ଉତ୍ତରଧିକାରୀ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମିର ରାଜା; ତାଙ୍କର ପୂଜିତ ଏବଂ ଆଶା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡିକା।
ମୂର୍ତିଭେଦେନ ସା ଦୁର୍ଗା ମୂଲପ୍ରକୃତିରୀଶ୍ଵରୀ । କୃପାରୂପାତିପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷା ଯୋଷିତାମିଷ୍ଟଦେଵତା
ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ, ସେ ଦୁର୍ଗା, ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ଶ୍ୱର୍ଣ୍ଣୀ; ସେ କୃପାର ମୂର୍ତ୍ତି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ, ମହିଳାମାନେ ଆଶା କରୁଥିବା ଦେବୀ।
ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତା ସା ଚ ଶଙ୍କରେଣ ପରାତ୍ପରା । ତ୍ରିପୁରସ୍ଯ ଵଧେ ଘୋରେ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେରିତେନ ଚ
ପ୍ରଥମେ, ଶଙ୍କର ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ତ୍ରିପୁରା ନାଶର ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଦ୍ଦିପନାରେ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରହ୍ମୋପଦେଶେନ ଦୁର୍ଗତେନ ଚ ସଙ୍କଟେ । ଆକାଶାତ୍ପତିତେ ଯାନେ ଦୈତ୍ଯେନ ପାତିତେ ରୁଷା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଏବଂ ବିପଦରେ, ଦେତ୍ୟ ରୁଷ୍ୟାରେ ଆକାଶରୁ ରଥକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୂପଦିଷ୍ଟଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗାଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ଶଙ୍କରଃ । ସା ଚ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡୀ ଯା ବଭୂଵ ରୂପଭେଦତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ଶଙ୍କର ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ; ଦେବୀ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡୀ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ପୁରତଃ ଶମ୍ଭୋର୍ଭଯଂ ନାସ୍ତୀତି ତେ ପ୍ରଭୋ । ଭଗଵାନ୍ଵୃଷରୂପଶ୍ଚ ସର୍ଵେଶସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦେବୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ; ଭଗବାନ ବୃଷ ରୂପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଶ୍ୱର୍ଣ୍ଣୀ, ତୁମେ ହେବା।'
ଯୁଦ୍ଧଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପାହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ମାଯାତ୍ମନା ଚ ହରିଣା ସହାଯେନ ଵୃଷଧ୍ଵଜ
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧର ଶକ୍ତିର ଆକାର ହେବି, ବୃଷଧ୍ୱଜ, ମାୟାର ମାଲିକ ହରିଙ୍କ ସହ ତୁମର ସହଯୋଗୀ ଭାବେ।
ଜହି ଦୈତ୍ଯଂ ସ୍ଵଶତ୍ରୁଂ ଚ ସୁରାଣାଂ ପଦଘାତକମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ହିତା ଦେଵୀ ଶମ୍ଭୋଃ ଶକ୍ତିର୍ବଭୂଵ ସା
ଦେବୀ କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପଦକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଦାନବକୁ ମାର।' ଏହିପରେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଶକ୍ତି ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତେନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ଜଘାନ ତମୁମାପତିଃ । ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ପତିତେ ଦୈତ୍ଯେ ସର୍ଵେ ଦେଵା ମହର୍ଷଯଃ
ଉମାପତି ଭଗବାନ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେଇ ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ। ମୁନୀଶ୍ୱର, ଦାନବ ପଡିଯିବା ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ—
ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ଶଙ୍କରଂ ଦେଵଂ ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମକନ୍ଧରାଃ । ସଦ୍ଯଃ ଶିରସି ଶମ୍ଭୋଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିର୍ବଭୂଵ ହ
ଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଶୁଭାଶିଷମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୂପଦିଷ୍ଟଶ୍ଚ ସୁସ୍ନାତଃ ଶଙ୍କରସ୍ତଥା
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଶିବଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଶିବ ସ୍ନାନ କରି—
ପୂଜଯାମାସ ତାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵୀଂ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକାମ୍ । ପାଦ୍ଯାର୍ଘ୍ଯାଚମନୀଯୈଶ୍ଚ ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରପି
ଭକ୍ତି ସହିତ ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନୀୟ ଜଳ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନନୈଵେଦ୍ଯୈର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ନାନାଵିଧୈର୍ମୁନେ । ଛାଗୈର୍ମେଷୈଶ୍ଚ ମହିଷୈର୍ଗଵଯୈଃ ପକ୍ଷିଭିସ୍ତଥା
ମୁନି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୋଗ, ଛାଗ, ମେଷ, ମହିଷ, ଜଙ୍ଗଲୀ ବଂଶ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ଵସ୍ତ୍ରାଲଙ୍କାରମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ପାଯସୈଃ ପିଷ୍ଟକୈରପି । ମଧୁଭିଶ୍ଚ ସୁଧାଭିଶ୍ଚ ଫଲୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି
ପୋଶାକ, ଆଳଙ୍କାର, ମାଳା, ଖୀର, ପିଠା, ମଧୁ, ଅମୃତ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ସଙ୍ଗୀତୈର୍ନର୍ତକୈର୍ଵାଦ୍ଯୈରୁତ୍ସଵୈର୍ନାମକୀର୍ତନୈଃ । ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମାଧ୍ଯନ୍ଦିନୋକ୍ତେନ ଧ୍ଯାନେନ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍
ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ, ଉତ୍ସବ ଓ ନାମସଙ୍କୀର୍ତନ ସହିତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧ୍ୟାନରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଦଦୌ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ମୂଲେନ ମନ୍ତ୍ରେଣୈଵ ଚ ନାରଦ । ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ସର୍ଵପୂଜ୍ଯେ ଦେଵି ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକେ
ନାରଦ, ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦାନ କଲେ— 'ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ, ସମସ୍ତ ପୂଜ୍ୟେ, ଦେବୀ, ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡିକେ।'
ହୂଁ ହୂଁ ଫଟ୍ ସ୍ଵାହାପ୍ଯେକଵିଂଶାକ୍ଷରୋ ମନୁଃ । ପୂଜ୍ଯଃ କଲ୍ପତରୁଶ୍ଚୈଵ ଭକ୍ତାନାଂ ସର୍ଵକାମଦଃ
'ହୁଁ ହୁଁ ଫଟ୍ ସ୍ୱାହା'—ଏହି ଏକୋଇଶ ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ପୂଜ୍ୟ। ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ।
ଦଶଲକ୍ଷଜପେନୈଵ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଧ୍ଯାନଂ ଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵେଦୋକ୍ତଂ ସର୍ଵସମ୍ମତମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦଶଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଧ୍ୟାନ ଏବେ ଶୁଣ।
ଦେଵୀଂ ଷୋଡଶଵର୍ଷୀଯାଂ ଶଶ୍ଵତ୍ସୁସ୍ଥିରଯୌଵନାମ୍ । ବିମ୍ବୋଷ୍ଠୀଂ ସୁଦତୀଂ ଶୁଦ୍ଧାଂ ଶରତ୍ପଦ୍ମନିଭାନନାମ୍
ଦେବୀଙ୍କୁ ଛଉଦଶ ବର୍ଷର କୁମାରୀ, ସଦା ଯୌବନରେ ଅଚଳ, ବିମ୍ବ ଫଳ ସଦୃଶ ଠୋଠ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶରତ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ମୁହଁରେ ଧ୍ୟାନ କର।
ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭାଂ ସୁନୀଲୋତ୍ପଲଲୋଚନାମ୍ । ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଂ ଚ ଦାତ୍ରୀଂ ଚ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵସମ୍ପଦାମ୍
ଶ୍ୱେତ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ରଙ୍ଗର, ଗାଢ଼ ନୀଳ କମଳ ଦୃଷ୍ଟି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରଣକାରିଣୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା।
ସଂସାରସାଗରେ ଘୋରେ ଜ୍ଯୋତୀରୂପାଂ ସଦା ଭଜେ । ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଧ୍ଯାନମିତ୍ଯେଵଂ ସ୍ତଵନଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମୁନେ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସାଗରରେ, ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୟୋତିର ରୂପରେ ପୂଜି ଆସିଛି। ଏହା ହେଉଛି ଦେବୀଙ୍କ ଧ୍ୟାନ। ଏବେ, ମୁନି, ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଣ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ ଜଗନ୍ମାତର୍ଦେଵି ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକେ । ହାରିକେ ଵିପଦାଂ ରାଶେର୍ହର୍ଷମଙ୍ଗଲକାରିକେ
ମହାଦେବ କହିଲେ: 'ଯଗତ୍ ମାଆ, ଦେବୀ ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡିକେ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର। ଦୁଃଖର ଆଗାମି ହାରିକରି, ଆନନ୍ଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଆଣିଦେ।'
ହର୍ଷମଙ୍ଗଲଦକ୍ଷେ ଚ ହର୍ଷମଙ୍ଗଲଦାଯିକେ । ଶୁଭେ ମଙ୍ଗଲଦକ୍ଷେ ଚ ଶୁଭେ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକେ
ଆନନ୍ଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆନନ୍ଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା, ଶୁଭେ, ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୁଭେ, ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡିକେ!
ମଙ୍ଗଲେ ମଙ୍ଗଲାର୍ହେ ଚ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମଙ୍ଗଲେ । ସତାଂ ମଙ୍ଗଦେ ଦେଵି ସର୍ଵେଷାଂ ମଙ୍ଗଲାଲଯେ
ମଙ୍ଗଳରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ, ସଦ୍ଜନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା ଦେବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳର ଆଶ୍ରୟ!
ପୂଜ୍ଯେ ମଙ୍ଗଲଵାରେ ଚ ମଙ୍ଗଲାଭୀଷ୍ଟଦେଵତେ । ପୂଜ୍ଯେ ମଙ୍ଗଲଭୂପସ୍ଯ ମନୁଵଂଶସ୍ଯ ସନ୍ତତମ୍
ଶୁଭ ମଙ୍ଗଳବାରରେ ଯିଏ ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ମନୁବଂଶର ଅବିରତ ଧାରାକୁ ଅଗ୍ରଗତି ଦେଇଥିବା ମଙ୍ଗଳର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ମଙ୍ଗଲାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵି ମଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ ମଙ୍ଗଲେ । ସଂସାରମଙ୍ଗଲାଧାରେ ମୋକ୍ଷମଙ୍ଗଲଦାଯିନି
ଶୁଭତାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ, ସଂସାରର ଶୁଭତାର ଆଧାର ଓ ମୋକ୍ଷର ମଙ୍ଗଳ ଦାତ୍ରୀ ତିନି।