ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଷଷ୍ଠାଂଶା ପ୍ରକୃତେର୍ଯା ଚ ସା ଚ ଷଷ୍ଠୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ବାଲକାନାମଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ଚ ବାଲଦା
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ପ୍ରକୃତିର ଷଷ୍ଠ ଅଂଶ ଯାହା, ସେଠିକି ଷଷ୍ଠୀ ବୋଲି ପରିଚିତ; ସେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସନ୍ତାନ ଦାତ୍ରୀ।
ମାତୃକାସୁ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଦେଵସେନାଭିଧା ଚ ଯା । ପ୍ରାଣାଧିକପ୍ରିଯା ସାଧ୍ଵୀ ସ୍କନ୍ଦଭାର୍ଯା ଚ ସୁଵ୍ରତା
ମାତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦେବସେନା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଶିଳ୍ବତୀ ଏବଂ ପତିପରାୟଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା।
ଆଯୁଃପ୍ରଦା ଚ ବାଲାନାଂ ଧାତ୍ରୀ ରକ୍ଷଣକାରିଣୀ । ସତତଂ ଶିଶୁପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥା ଯୋଗେନ ସିଦ୍ଧିଯୋଗିନୀ
ସେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଦୟାଳୁ ଓ ରକ୍ଷାକାରୀ; ସେ ସବୁବେଳେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ତସ୍ଯାଃ ପୂଜାଵିଧିଂ ବ୍ରହ୍ମନିତିହାସମିଦଂ ଶୃଣୁ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ଧର୍ମଵକ୍ଯେଣ ସୁଖଦଂ ପୁତ୍ରଦଂ ପରମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ତାଙ୍କ ପୂଜା ବିଧି ଓ ଏହି ଇତିହାସ ଶୁଣ, ଯାହା ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଣିଲେ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ମିଳେ।
ରାଜା ପ୍ରିଯଵ୍ରତଶ୍ଚାସୀତ୍ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵମନୋଃ ସୁତଃ । ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରୋ ନୋଦ୍ଵହଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ତପସ୍ଯାସୁ ରତଃ ସଦା
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ଏକ ମହାଯୋଗୀ ଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଏବଂ ବିବାହ କରିନଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞଯା ଚ ଯତ୍ନେନ କୃତଦାରୋ ବଭୂଵ ହ । ସୁଚିରଂ କୃତଦାରଶ୍ଚ ନ ଲେଭେ ତନଯଂ ମୁନେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏବଂ ଚେଷ୍ଟାରେ ସେ ବିବାହ କଲେ; ତଥାପି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭଳି ବିବାହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ହେ ମୁନି।
ପୁତ୍ରେଷ୍ଟିଯଜ୍ଞଂ ତଂ ଚାପି କାରଯାମାସ କଶ୍ଯପଃ । ମାଲିନ୍ଯଂ ତସ୍ଯ କାନ୍ତାଯୈ ମୁନିର୍ଯଜ୍ଞଚରୁଂ ଦଦୌ
କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ; ମୁନି ଯଜ୍ଞର ଚରୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତଂ ଚରୁଂ ତସ୍ଯାଃ ସଦ୍ଯୋ ଗର୍ଭୋ ବଭୂଵ ହ । ଦଧାର ତଂ ଚ ସା ଦେଵୀ ଦୈଵଂ ଦ୍ଵାଦଶଵତ୍ସରମ୍
ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଚରୁ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ ସତ୍ୱରେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ; ସେ ଦେବୀ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦିଘା ଦିବ୍ୟ ସନ୍ତାନକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଥିଲେ।
ତତଃ ସୁଷାଵ ସା ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୁମାରଂ କନକପ୍ରଭମ୍ । ସର୍ଵାଵଯଵସମ୍ପନ୍ନଂ ମୃତମୁତ୍ତାରଲୋଚନମ୍
ତାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଜଣେ ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୃତ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରୁଦୁଃ ସର୍ଵା ନାର୍ଯଶ୍ଚ ବାନ୍ଧଵସ୍ତ୍ରିଯଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛାମଵାପ ତନ୍ମାତା ପୁତ୍ରଶୋକେନ ଭୂଯସା
ସେ ପୁଅକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଜଣେ ଜଣେ ଭାଇନୀମାନେ କନ୍ଦିଲେ; ପୁଅର ଶୋକରେ ତାଙ୍କ ମାଆ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହେଲେ।
ଶ୍ମଶାନଂ ଚ ଯଯୌ ରାଜା ଗୃହୀତ୍ଵା ବାଲକଂ ମୁନେ । ରୁରୋଦ ତତ୍ର କାନ୍ତାରେ ପୁତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଵକ୍ଷସି
ରାଜା ସେଇ ପୁଅକୁ ନେଇ ଶ୍ମଶାନକୁ ଗଲେ, ହେ ମୁନି, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ବକ୍ଷରେ ଧରି କନ୍ଦିଲେ।
ନୋତ୍ସୃଜଦ୍ ବାଲକଂ ରାଜା ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ । ଜ୍ଞାନଯୋଗଂ ଵିସସ୍ମାର ପୁତ୍ରଶୋକାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍
ରାଜା ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ମନେ କଲେ; ତିବ୍ର ପୁଅ ଶୋକରେ ସେ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗକୁ ଭୁଲିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ଵିମାନଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ସଃ । ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶଂ ମଣିରାଜଵିନିର୍ମିତମ୍
ଏହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ଏକ ଦେବ ରଥ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ତିଆରି।
ତେଜସା ଜ୍ଵଲିତଂ ଶଶ୍ଵଚ୍ଛୋଭିତଂ କ୍ଷୌମଵାସସା । ନାନାଚିତ୍ରଵିଚିତ୍ରାଢ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପମାଲାଵିରାଜିତମ୍
ସେଇ ରଥ ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଜ୍ୱଳମାନ, ସୁନ୍ଦର କାପଡ଼ରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।
ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ଦେଵୀଂ ଚ କମନୀଯାଂ ମନୋହରାମ୍ । ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭାଂ ଶଶ୍ଵତ୍ସୁସ୍ଥିରଯୌଵନାମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆକର୍ଷକ, ଧଳା ଚମ୍ପା ଫୁଲର ରଙ୍ଗ ପରି, ସଦା ଯୁବତୀ ଓ ଅଚଳ ଯୌବନରେ।
ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯାଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍ । କୃପାମଯୀଂ ଯୋଗସିଦ୍ଧାଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାତରାମ୍
ତାଙ୍କ ମୁହଁ ହଲକା ହସରେ ଶାନ୍ତ ଓ ମଧୁର, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ଗହନାରେ ଶୋଭିତ; ସେ କୃପାମୟୀ, ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ପୁରତୋ ରାଜା ତୁଷ୍ଟାଵ ପରମାଦରାତ୍ । ଚକାର ପୂଜନଂ ତସ୍ଯା ଵିହାଯ ବାଲକଂ ଭୁଵି
ସେଠାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି ରାଜା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କଲେ, ପୁଅକୁ ଭୂମିରେ ରଖି ତାଙ୍କର ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ରାଜା ତାଂ ତୁଷ୍ଟାଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମସୂର୍ଯସମପ୍ରଭାମ୍ । ତେଜସା ଜ୍ଵଲିତାଂ ଶାନ୍ତାଂ କାନ୍ତାଂ ସ୍କନ୍ଦସ୍ଯ ନାରଦ
ତାପରେ ରାଜା ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଶାନ୍ତ ଓ ମନୋହର, ହେ ନାରଦ, ଯେପରି ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ।
ରାଜୋଵାଚ କା ତ୍ଵଂ ସୁଶୋଭନେ କାନ୍ତେ କସ୍ଯ କାନ୍ତାସି ସୁଵ୍ରତେ । କସ୍ଯ କନ୍ଯା ଵରାରୋହେ ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯା ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ହେ ଶୋଭାମୟୀ, ହେ ଆକର୍ଷକ, ଆପଣ କିଏ? ହେ ସୁନୀତି, କାହାର ପ୍ରିୟା? ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଓ ସମ୍ମାନିତା ମହିଳା, କାହାର କନ୍ୟା?
ନୃପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗନ୍ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକା । ଉଵାଚ ଦେଵସେନା ସା ଦେଵାନାଂ ରଣକାରିଣୀ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଚଣ୍ଡିକା କହିଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ସେନା ଦେବସେନା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦେଵାନାଂ ଦୈତ୍ଯଗ୍ରସ୍ତାନାଂ ପୁରା ସେନା ବଭୂଵ ସା । ଜଯଂ ଦଦୌ ସା ତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦେଵସେନା ଚ ତେନ ସା
ପୂର୍ବେ, ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେବାବେଳେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନା ହେଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେଲେ, ଏହି କାରଣରେ ତାଙ୍କୁ ଦେବସେନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ରୀଦେଵସେନୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସୀ କନ୍ଯା ଦେଵସେନାହମୀଶ୍ଵରୀ । ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ମନସା ଧାତା ଦଦୌ ସ୍କନ୍ଦାଯ ଭୂମିପ
ଦେବସେନା କହିଲେ: ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କନ୍ୟା, ଦେବସେନା ଏବଂ ସ୍ୱାମିନୀ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମୋତେ ମନରେ ତିଆରି କରି ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ମାତୃକାସୁ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ସ୍କନ୍ଦଭାର୍ଯା ଚ ସୁଵ୍ରତା । ଵିଶ୍ଵେ ଷଷ୍ଠୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ଷଷ୍ଠାଂଶା ପ୍ରକୃତେଃ ପରା
ମୋତେ ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତି ମିଳିଛି, ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଷଷ୍ଠୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, ପ୍ରକୃତିର ଷଷ୍ଠ ଅଂଶ ଓ ସେଠାରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ।
ଅପୁତ୍ରାଯ ପୁତ୍ରଦାହଂ ପ୍ରିଯାଦାତ୍ରୀ ପ୍ରିଯାଯ ଚ । ଧନଦାହଂ ଦରିଦ୍ରେଭ୍ଯଃ କର୍ମିଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ଵକର୍ମଦା
ଯେଉଁମାନେ ପୁଅ ନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ପୁଅ ଦେଉଛି; ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ପ୍ରେମ ଦେଉଛି; ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଧନ ଦେଉଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ଦେଉଛି।
ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ ଶୋକୋ ହର୍ଷୋ ମଙ୍ଗଲମେଵ ଚ । ସମ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ ଵିପତ୍ତିଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ ଭଵତି କର୍ମଣା
ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ଶୋକ, ଆନନ୍ଦ, ମଙ୍ଗଳ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିପଦ—ସବୁ କିଛି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
କର୍ମଣା ବହୁପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଵଂଶହୀନଃ ସ୍ଵକର୍ମଣା । କର୍ମଣା ମୃତପୁତ୍ରଶ୍ଚ କର୍ମଣା ଚିରଜୀଵନଃ
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେହି ଅଧିକ ପୁଅ ପାଏ, କିମ୍ବା ବଂଶ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ; କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ମିଳେ।
କର୍ମଣା ଗୁଣଵାଂଶ୍ଚୈଵ କର୍ମଣା ଚାଙ୍ଗହୀନକଃ । କର୍ମଣା ବହୁଭାର୍ଯଶ୍ଚ ଭାର୍ଯାହୀନଶ୍ଚ କର୍ମଣା
କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ କେହି ନୀତିବାନ୍ ହୁଏ, କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ କେହି ଅଙ୍ଗହୀନ ହୁଏ; କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ କେହି ବହୁ ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଥାଏ, କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ କେହି ସ୍ତ୍ରୀହୀନ ହୁଏ।
କର୍ମଣା ରୂପଵାନ୍ଧର୍ମୀ ରୋଗୀ ଶଶ୍ଵତ୍ସ୍ଵକର୍ମଣା । କର୍ମଣା ଚ ଭଵେଦ୍ଵ୍ଯାଧିଃ କର୍ମଣାଽଽରୋଗ୍ଯମେଵ ଚ
କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ କେହି ସୁନ୍ଦର ଓ ଧର୍ମିକ ହୁଏ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେହି ରୋଗୀ ହୁଏ; କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ରୋଗ ଆସେ, କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ଆରୋଗ୍ୟ ମିଳେ।
ତସ୍ମାତ୍କର୍ମ ପରଂ ରାଜନ୍ ସର୍ଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଦେଵୀ ଗୃହୀତ୍ଵା ବାଲକଂ ମୁନେ
ସେଇପରି, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଣାଯାଇଛି ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏପରି କହି, ସେ ଦେବୀ ବାଳକୁ ଧରିଲେ, ମୁନି।
ମହାଜ୍ଞାନେନ ସା ଦେଵୀ ଜୀଵଯାମାସ ଲୀଲଯା । ରାଜା ଦଦର୍ଶ ତଂ ବାଲଂ ସସ୍ମିତଂ କନକପ୍ରଭମ୍
ବଡ଼ ଜ୍ଞାନରେ, ସେ ଦେବୀ ଖେଳରେ ବାଳକୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଲେ; ରାଜା ଦେଖିଲେ, ସେ ବାଳକ ହସୁଥିବା, ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।