ଭଗ୍ନଦର୍ପୋ ଦିଵ୍ଯନଗୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍ । ଏଵଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରିଃ ଖଂ ସ୍ପୃଶନ୍ ଵଵୃଧେ ଭୁଜୈଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଭାବିଲେ, 'ଏହି ଗର୍ବିତ ଦେବ ନାଗଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦମନ କରିବି।' ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହାତ ଆକାଶକୁ ଛୁଅଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ହେଉଥିଲେ।
ମହୋନ୍ନତୈଃ ଶୃଙ୍ଗଵରୈଃ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । କଦୋଦେଷ୍ଯତି ଭାସ୍ଵାଂସ୍ତଂ ରୋଧଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କଦା
ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ଭାବିଲେ, 'କେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବେ? କେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇବି?'
ଏଵଂ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାନସ୍ଯ ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ଶର୍ଵରୀ । ପ୍ରଭାତଂ ଵିମଲଂ ଜଜ୍ଞେ ଦିଶୋ ଵିତିମିରାଃ କରୈଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ ରାତି କଟିଗଲା; ଏକ ପବିତ୍ର ସକାଳ ଆସିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।
କୁର୍ଵନ୍ସ ନିର୍ଗତୋ ଭାନୁରୁଦଯାଯୋଦଯେ ଗିରୌ । ପ୍ରକାଶତେ ସ୍ମ ଵିମଲଂ ନଭୋ ଭାନୁକରୈଃ ଶୁଭୈଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାହାଡ଼ରୁ ଉଦୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର କିରଣରେ ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଵିକାସଂ ନଲିନୀ ଭେଜେ ମୀଲନଂ ଚ କୁମୁଦ୍ଵତୀ । ସ୍ଵାନି କାର୍ଯାଣି ସର୍ଵେ ଚ ଲୋକାଃ ସମୁପତସ୍ଥିରେ
ପଦ୍ମ ଫୁଲିଗଲା, କୁମୁଦି ମୁଁଦିଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ-ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଗଲେ।
ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂ ଭୂତବଲିଂ ଦେଵାନାଂ ଚ ପ୍ରଵର୍ଧଯନ୍ । ପ୍ରାହ୍ଣାପରାହ୍ଣମଧ୍ଯାହ୍ନଵିଭାଗେନ ତ୍ଵିଷାଂ ପତିଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ସକାଳ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଏବଂ ଅପରାହ୍ନ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ହବି, କବ୍ୟ ଓ ଭୂତବଳି ବଢ଼ାଇଲେ, ଦେବମାନେର ମଂଗଳ ହେଲା।
ଏଵଂ ପ୍ରାଚୀଂ ତଥାଗ୍ନେଯୀଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଵିଯୋଗିନୀମ୍ । ଜ୍ଵଲନ୍ତୀଂ ଚିରକାଲୀନଵିରହାଦିଵ କାମିନୀମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଓ ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରରେ ଥିବା ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ଜଳୁଥିବା ପ୍ରେମିକୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଭାସ୍କରୋଽଥ କୃଶାନୋଶ୍ଚ ଦିଶଂ ନୂନଂ ଵିହାଯ ଚ । ଯାମ୍ଯାଂ ଗନ୍ତୁଂ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରତସ୍ଥେ କମଲାକରଃ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନ ଶଶାକାଗ୍ରତୋ ଗନ୍ତୁଂ ତତୋଽନୂରୁର୍ଵ୍ଯଜିଜ୍ଞପତ୍ । ଅନୂରୁରୁଵାଚ ଭାନୋ ମାନୋନ୍ନତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନିରୁଧ୍ଯ ଗଗନଂ ସ୍ଥିତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗକୁ ଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ; ତେବେ ଅନୂରୁ ଖବର ଦେଲେ: 'ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଗର୍ବରେ ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି।'
ସ୍ପର୍ଧତେ ମେରୁଣା ପ୍ରେପ୍ସୁସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦତ୍ତାଂ ଚ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ ଅନୂରୁଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ସଵିତା ହ୍ଯାସ ଚିନ୍ତଯନ୍
'ସେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ସହ ଏକାଠି ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତୁମେ ଦେଇଥିବା ପରିକ୍ରମା ଆଶା କରୁଛନ୍ତି।' କଥାକାହାଣୀକାର କହିଲେ: ଅନୂରୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅହୋ ଗଗନମାର୍ଗୋଽପି ରୁଧ୍ଯତେ ଚାତିଵିସ୍ମଯଃ । ପ୍ରାଯଃ ଶୂରୋ ନ କିଂ କୁର୍ଯାଦୁତ୍ପଥେ ଵର୍ତ୍ମନି ସ୍ଥିତଃ
'ହାଁ, ଆକାଶର ପଥ ମଧ୍ୟ ଅଟକିଗଲା—କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଏକ ଶୂରବୀର ଅନୁଚିତ ପଥରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ କଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ?'
ନିରୁଦ୍ଧୋ ନୋ ଵାଜିମାର୍ଗୋ ଦୈଵଂ ହି ବଲଵତ୍ତରମ୍ । ରାହୁବାହୁଗ୍ରହଵ୍ଯଗ୍ରୋ ଯଃ କ୍ଷଣଂ ନାଵତିଷ୍ଠତେ
'ମୋର ଘୋଡ଼ା ଚାଲିବା ପଥ ଅଟକିଗଲା; ଭାଗ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ରାହୁ ମଧ୍ୟ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହିପାରେ ନାହିଁ।'
ସ ଚିରଂ ରୁଦ୍ଧମାର୍ଗୋଽପି କିଂ କରୋତି ଵିଧିର୍ବଲୀ । ଏଵଂ ଚ ମାର୍ଗେ ସଂରୁଦ୍ଧେ ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ଚ ସେଶ୍ଵରାଃ
'ପଥ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଟକି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଗ୍ୟ କଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ?' ଏଭଳି ମାନେ, ପଥ ଅଟକି ରହିଲାବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ଦେବତାମାନେ—
ନାନ୍ଵଵିନ୍ଦନ୍ତ ଶରଣଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନାନ୍ଵପଦ୍ଯତ । ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତାଦଯଃ ସର୍ଵେ କାଲଂ ଜାନନ୍ତି ସୂର୍ଯତଃ
—କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ କିମ୍ବା କରଣୀୟ ଉପାୟ ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମୟକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜାଣନ୍ତି।
ସଂରୁଦ୍ଧୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଗିରିଣା ଅହୋ ଦୈଵଵିପର୍ଯଯଃ । ଯଦା ନିରୁଦ୍ଧଃ ସଵିତା ଗିରିଣା ସ୍ପର୍ଧଯା ତଦା
'ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଅଟକିଗଲା—ଏହା କେତେ ଭାଗ୍ୟର ବିପର୍ୟୟ! ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଈର୍ଷ୍ୟାରେ ଅଟକିଗଲେ—'
ନଷ୍ଟଃ ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାକାରୋ ନଷ୍ଟପ୍ରାଯମଭୂଜ୍ଜଗତ୍ । ଏଵଂ ଚ ପାଶ୍ଚିମା ଲୋକା ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
'ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା ଉଚ୍ଚାରଣ ହରାଇଗଲା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରାୟ ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ—'
ନିଦ୍ରାମୀଲିତଚକ୍ଷୁଷ୍କା ନିଶାମେଵ ପ୍ରପେଦିରେ । ପ୍ରାଞ୍ଚସ୍ତଥୋତ୍ତରାହାଶ୍ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣତାପପ୍ରତାପିତାଃ
—'ନିଦ୍ରାରେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ରାତିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଯେଉଁବେଳେ ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗ ତୀବ୍ର ତାପରେ ଦହିଗଲା।'
ମୃତା ନଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଭଗ୍ନାଶ୍ଚ ଵିନାଶମଭଜନ୍ ପ୍ରଜାଃ । ହାହାଭୂତଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସ୍ଵଧାକଵ୍ଯଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନାଃ କିଂ କୁର୍ମ ଇତିଵାଦିନଃ
'ପ୍ରାଣୀମାନେ ମରିଗଲେ, ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ହାହାକାରରେ ଭରିଗଲା, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ନିବେଦନ ବନ୍ଦ ହେଲା। ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ହେଇ, 'ଏବେ କଣ କରିବୁ?' ବୋଲି କହିଲେ।'
ରୁଦ୍ରପ୍ରାର୍ଥନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ତତଃ ସର୍ଵେ ସୁରଗଣା ମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖାସ୍ତଦା । ପଦ୍ମଯୋନିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ରୁଦ୍ରଂ ଶରଣମନ୍ଵଯୁଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶରଣ ପାଇବାକୁ ଗଲେ।
ଉପତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରଣତିଭିଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଶ୍ଚାରୁଵିଭୂତିଭିଃ । ଦେଵଦେଵଂ ଗିରିଶଯଂ ଶଶିଲୋଲିତଶେଖରମ୍
ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରିଥିବା ଗିରିଶଙ୍କୁ, ଶିର ନମାଇ, ସ୍ତୁତି ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଶଂସା ସହିତ ପୂଜା କଲେ।
ଦେଵଵା ଊଚୁଃ ଜଯ ଦେଵ ଗଣାଧ୍ଯକ୍ଷ ଉମାଲାଲିତପଙ୍କଜ । ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧିଵିଭୂତୀନାଂ ଦାତ୍ରେ ଭକ୍ତଜନାଯ ତେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ବିଜୟ ହେଉ, ହେ ଦେବ, ଗଣମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କ ଅଳିତ ପଦ୍ମକୁ ଉମା ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ତୁମେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଏବଂ ମହିମା ଦେଉଛ।
ମହାମାଯାଵିଲସିତସ୍ଥାନାଯ ପରମାତ୍ମନେ । ଵୃଷାଙ୍କାଯାମରେଶାଯ କୈଲାସସ୍ଥିତିଶାଲିନେ
ମହାମାୟାଙ୍କ ଖେଳରେ ବିହାର କରୁଥିବା, ପରମାତ୍ମା, ବୃଷ ଚିହ୍ନଧାରୀ ଅମରମାନେଙ୍କ ନାୟକ, କୈଳାସ ଶିଖରରେ ବସିଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ଯାଯ ମାନ୍ଯାଯ ମନଵେ ମାନଦାଯିନେ । ଅଜାଯ ବହୁରୂପାଯ ସ୍ଵାତ୍ମାରାମାଯ ଶମ୍ଭଵେ
ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ସମ୍ମାନିତ, ମନୁଙ୍କୁ ମାନ ଦେଇଥିବା, ଅଜନ୍ମା, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଗଣନାଥାଯ ଦେଵାଯ ଗିରିଶାଯ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । ମହାଵିଭୂତିଦାତ୍ରେ ତେ ମହାଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁତାଯ ଚ
ଗଣମାନେଙ୍କ ନାଥ, ଦେବ, ପାହାଡ଼ର ଶ୍ୱାମୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମହାଶକ୍ତି ଦାତା, ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଵିଷ୍ଣୁହୃତ୍କଞ୍ଜଵାସାଯ ମହାଯୋଗରତାଯ ଚ । ଯୋଗଗମ୍ଯାଯ ଯୋଗାଯ ଯୋଗିନାଂ ପତଯେ ନମଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା, ମହାଯୋଗରେ ଲୀନ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ, ଯୋଗର ସ୍ୱରୂପ, ଯୋଗୀମାନେଙ୍କ ନାଥ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଯୋଗୀଶାଯ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଯୋଗାନାଂ ଫଲଦାଯିନେ । ଦୀନଦାନପରାଯାପି ଦଯାସାଗରମୂର୍ତଯେ
ଯୋଗୀମାନେଙ୍କ ନାୟକ, ଯୋଗର ଫଳ ଦେଇଥିବା, ଦୁଃଖୀମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବାମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଦୟାର ସାଗର ସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଆର୍ତିପ୍ରଶମନାଯୋଗ୍ରଵୀର୍ଯାଯ ଗୁଣମୂର୍ତଯେ । ଵୃଷଧ୍ଵଜାଯ କାଲାଯ କାଲକାଲାଯ ତେ ନମଃ
ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗୁଣର ମୂର୍ତ୍ତି, ବୃଷଧ୍ୱଜ, ସମୟର ସ୍ୱରୂପ ଓ ସମୟର ଶେଷକାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ତୁତଃ ସ ଦେଵେଶୋ ଯଜ୍ଞଭୁଗ୍ଭିର୍ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ । ପ୍ରାହ ଗମ୍ଭୀରଯା ଵାଚା ପ୍ରହସନ୍ଵିବୁଧର୍ଷଭାନ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇଁ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ହସି ହସି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ପ୍ରସନ୍ନୋଽହଂ ଦିଵିଷଦଃ ସ୍ତୋତ୍ରେଣୋତ୍ତମପୂରୁଷାଃ । ମନୋରଥଂ ପୂରଯାମି ସର୍ଵେଷାଂ ଦେଵତର୍ଷଭାଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ଦେବମାନେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ, ଏହି ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି; ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।
ଦେଵା ଊଚୁଃ ସର୍ଵଦେଵେଶ ଗିରିଶ ଶଶିମୌଲିଵିରାଜିତ । ଆର୍ତାନାଂ ଶଙ୍କରସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଶଂ ଵିଧେହି ମହାବଲ
ଦେବମାନେ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ପାହାଡ଼ର ଶ୍ୱାମୀ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ ମୁଣ୍ଡରେ, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଶଙ୍କର; ମହାବଳୀ, ଆମକୁ ମଙ୍ଗଳ କର।