ଇଦଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାସ୍ତୋତ୍ରଂ ଯଜ୍ଞକାଲେ ଚ ଯଃ ପଠେତ୍ । ଫଲଂ ଚ ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଏହି ଦକ୍ଷିଣା ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଠି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ରାଜସୂଯେ ଵାଜପେଯେ ଗୋମେଧେ ନରମେଧକେ । ଅଶ୍ଵମେଧେ ଲାଙ୍ଗଲେ ଚ ଵିଷ୍ଣୁଯଜ୍ଞେ ଯଶସ୍କରେ
ରାଜସୂୟ, ବାଜପେୟ, ଗୋମେଧ, ନରମେଧ, ଅଶ୍ୱମେଧ, ଲାଙ୍ଗଳ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଯଜ୍ଞ ଭଳି ଯଶସ୍ବୀ ଯଜ୍ଞମାନେ,
ଧନଦେ ଭୂମିଦେ ପୂର୍ତେ ଫଲଦେ ଗଜମେଧକେ । ଲୋହଯଜ୍ଞେ ସ୍ଵର୍ଣଯଜ୍ଞେ ରତ୍ନଯଜ୍ଞେଽଥ ତାମ୍ରକେ
ଧନଦ, ଭୂମିଦ, ପୂର୍ତ୍ତ, ଫଳଦ, ଗଜମେଧ, ଲୋହ ଯଜ୍ଞ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ, ରତ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ତାମ୍ର ଯଜ୍ଞରେ,
ଶିଵଯଜ୍ଞେ ରୁଦ୍ରଯଜ୍ଞେ ଶକ୍ରଯଜ୍ଞେ ଚ ବନ୍ଧୁକେ । ଵୃଷ୍ଟୌ ଵରୁଣଯାଗେ ଚ କଣ୍ଡକେ ଵୈରିମର୍ଦନେ
ଶିବ ଯଜ୍ଞ, ରୁଦ୍ର ଯଜ୍ଞ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞ, ବନ୍ଧୁ ଯଜ୍ଞ, ବର୍ଷା ଓ ବରୁଣ ପୂଜା, କଣ୍ଡକ ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶରେ,
ଶୁଚିଯଜ୍ଞେ ଧର୍ମଯଜ୍ଞେଽଧ୍ଵରେ ଚ ପାପମୋଚନେ । ବ୍ରହ୍ମାଣୀକର୍ମଯାଗେ ଚ ଯୋନିଯାଗେ ଚ ଭଦ୍ରକେ
ଶୁଚି ଯଜ୍ଞ, ଧର୍ମ ଯଜ୍ଞ, ପାପ ମୋଚନ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଯୋନି ପୂଜାରେ,
ଏତେଷାଂ ଚ ସମାରମ୍ଭେ ଇଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଚ ଯଃ ପଠେତ୍ । ନିର୍ଵିଘ୍ନେନ ଚ ତତ୍କର୍ମ ସର୍ଵଂ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁଠି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଠି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଘ୍ନ ବିନା ସଫଳ ହୁଏ।
ଇଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଚ କଥିତଂ ଧ୍ଯାନଂ ପୂଜାଵିଧିଂ ଶୃଣୁ । ଶାଲଗ୍ରାମେ ଘଟେ ଵାପି ଦକ୍ଷିଣାଂ ପୂଜଯେତ୍ସୁଧୀଃ
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ଶୁଣ। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପଥର କିମ୍ବା ଘଟରେ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଦକ୍ଷାଂସସମ୍ଭୂତାଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ କମଲାକଲାମ୍ । ସର୍ଵକର୍ମସୁଦକ୍ଷାଂ ଚ ଫଲଦାଂ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେଁ, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, କମଳାଙ୍କ ଅଂଶ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପାଂ ଚ ପୂଜିତାଂ ଵନ୍ଦିତାଂ ଶୁଭାମ୍ । ଶୁଦ୍ଧିଦାଂ ଶୁଦ୍ଧିରୂପାଂ ଚ ସୁଶୀଲାଂ ଶୁଭଦାଂ ଭଜେ
ମୁଁ ଶୁଭାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେଁ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି, ପୂଜିତ ଓ ବନ୍ଦିତ, ଶୁଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା, ଶୁଦ୍ଧିର ରୂପ, ସୁଶୀଳ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଧ୍ଯାତ୍ଵାନେନୈଵ ଵରଦାଂ ମୂଲେନ ପୂଜଯେତ୍ସୁଧୀଃ । ଦତ୍ତ୍ଵା ପାଦ୍ଯାଦିକଂ ଦେଵ୍ଯୈ ଵେଦୋକ୍ତେନୈଵ ନାରଦ
ଏହି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବରଦାୟିନୀ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବେଦ ନୁସାରେ ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ହେ ନାରଦ।
ଓଁ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ହ୍ରୀଂ ଦକ୍ଷିଣାଯୈ ସ୍ଵାହେତି ଚ ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିଵଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣାଂ ସର୍ଵପୂଜିତାମ୍
ଯେଉଁଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏବଂ ନିୟମ ମାନି ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ 'ଓଁ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ହ୍ରୀଂ ଦକ୍ଷିଣାୟୈ ସ୍ୱାହା' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦକ୍ଷିଣାଖ୍ଯାନମେଵ ଚ । ସୁଖଦଂ ପ୍ରୀତିଦଂ ଚୈଵ ଫଲଦଂ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହିପରି ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କ ବିବରଣୀ କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ।
ଇଦଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଖ୍ଯାନଂ ଯଃ ଶୃଣୋତି ସମାହିତଃ । ଅଙ୍ଗହୀନଂ ଚ ତତ୍କର୍ମ ନ ଭଵେଦ୍ଭାରତେ ଭୁଵି
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଏହି ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କ କଥାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଏ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବ ନାହିଁ।
ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରଂ ନିଶ୍ଚିତଂ ଚ ଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ । ଭାର୍ଯାହୀନୋ ଲଭେଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ସୁଶୀଲାଂ ସୁନ୍ଦରୀଂ ପରାମ୍
ଯିଏ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଗୁଣବାନ୍ ପୁଅ ପାଇବେ; ଯିଏ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନାହିଁ, ସେ ଶିଳ୍ବତୀ, ସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇବେ।
ଵରାରୋହାଂ ପୁତ୍ରଵତୀଂ ଵିନୀତାଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀମ୍ । ପତିଵ୍ରତାଂ ଚ ଶୁଦ୍ଧାଂ ଚ କୁଲଜାଂ ଚ ଵଧୂଂ ଵରାମ୍
ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବେ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସନ୍ତାନବତୀ, ନମ୍ର, ମିଠା କଥା କହୁଥିବା, ପତିପରାୟଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍ତମ କୁଳର; ସେ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବଧୁ ହେବେ।
ଵିଦ୍ଯାହୀନୋ ଲଭେଦ୍ଵିଦ୍ଯାଂ ଧନହୀନୋ ଲଭେଦ୍ଧନମ୍ । ଭୂମିହୀନୋ ଲଭେଦ୍ଭୂମିଂ ପ୍ରଜାହୀନୋ ଲଭେତ୍ପ୍ରଜାମ୍
ଯିଏ ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ, ସେ ଶିକ୍ଷା ପାଇବେ; ଯିଏ ଧନ ନାହିଁ, ସେ ଧନ ଲଭିବେ; ଯିଏ ଜମି ନାହିଁ, ସେ ଜମି ଲଭିବେ; ଯିଏ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ସେ ସନ୍ତାନ ଲଭିବେ।
ସଙ୍କଟେ ବନ୍ଧୁଵିଚ୍ଛେଦେ ଵିପତ୍ତୌ ବନ୍ଧନେ ତଥା । ମାସମେକମିଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ବିପଦ, ବନ୍ଧୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ବନ୍ଧନରେ ଥିଲେ, ଏହି କଥାକୁ ଏକ ମାସ ଧରି ଶୁଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଷଷ୍ଠ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଅନେକାନାଂ ଚ ଦେଵୀନାଂ ଶ୍ରୁତମାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଅନ୍ଯାସାଂ ଚରିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର
ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ବହୁ ଦେବୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣିଛି; ହେ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନଙ୍କ କଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସର୍ଵାସାଂ ଚରିତଂ ଵିପ୍ର ଵେଦେଷୁ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ପୂର୍ଵୋକ୍ତାନାଂ ଚ ଦେଵୀନାଂ କାସାଂ ଶ୍ରୋତୁମିହେଚ୍ଛସି
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା ବେଦରେ ଅଲଗା ଭାବେ ଲିଖାଯାଇଛି; ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ନାରଦ ଉଵାଚ ଷଷ୍ଠୀ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡୀ ଚ ମନସା ପ୍ରକୃତେଃ କଲା । ଉତ୍ପତ୍ତିମାସାଂ ଚରିତଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ଷଷ୍ଠୀ, ମଙ୍ଗଳା ଏବଂ ଚଣ୍ଡୀ — ଏହେଁମାନେ ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ; ମୁଁ ଏମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଷଷ୍ଠାଂଶା ପ୍ରକୃତେର୍ଯା ଚ ସା ଚ ଷଷ୍ଠୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ବାଲକାନାମଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ଚ ବାଲଦା
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ପ୍ରକୃତିର ଷଷ୍ଠ ଅଂଶ ଯାହା, ସେଠିକି ଷଷ୍ଠୀ ବୋଲି ପରିଚିତ; ସେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସନ୍ତାନ ଦାତ୍ରୀ।
ମାତୃକାସୁ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଦେଵସେନାଭିଧା ଚ ଯା । ପ୍ରାଣାଧିକପ୍ରିଯା ସାଧ୍ଵୀ ସ୍କନ୍ଦଭାର୍ଯା ଚ ସୁଵ୍ରତା
ମାତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦେବସେନା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଶିଳ୍ବତୀ ଏବଂ ପତିପରାୟଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା।
ଆଯୁଃପ୍ରଦା ଚ ବାଲାନାଂ ଧାତ୍ରୀ ରକ୍ଷଣକାରିଣୀ । ସତତଂ ଶିଶୁପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥା ଯୋଗେନ ସିଦ୍ଧିଯୋଗିନୀ
ସେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଦୟାଳୁ ଓ ରକ୍ଷାକାରୀ; ସେ ସବୁବେଳେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ତସ୍ଯାଃ ପୂଜାଵିଧିଂ ବ୍ରହ୍ମନିତିହାସମିଦଂ ଶୃଣୁ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ଧର୍ମଵକ୍ଯେଣ ସୁଖଦଂ ପୁତ୍ରଦଂ ପରମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ତାଙ୍କ ପୂଜା ବିଧି ଓ ଏହି ଇତିହାସ ଶୁଣ, ଯାହା ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଣିଲେ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ମିଳେ।
ରାଜା ପ୍ରିଯଵ୍ରତଶ୍ଚାସୀତ୍ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵମନୋଃ ସୁତଃ । ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରୋ ନୋଦ୍ଵହଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ତପସ୍ଯାସୁ ରତଃ ସଦା
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ଏକ ମହାଯୋଗୀ ଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଏବଂ ବିବାହ କରିନଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞଯା ଚ ଯତ୍ନେନ କୃତଦାରୋ ବଭୂଵ ହ । ସୁଚିରଂ କୃତଦାରଶ୍ଚ ନ ଲେଭେ ତନଯଂ ମୁନେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏବଂ ଚେଷ୍ଟାରେ ସେ ବିବାହ କଲେ; ତଥାପି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭଳି ବିବାହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ହେ ମୁନି।
ପୁତ୍ରେଷ୍ଟିଯଜ୍ଞଂ ତଂ ଚାପି କାରଯାମାସ କଶ୍ଯପଃ । ମାଲିନ୍ଯଂ ତସ୍ଯ କାନ୍ତାଯୈ ମୁନିର୍ଯଜ୍ଞଚରୁଂ ଦଦୌ
କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ; ମୁନି ଯଜ୍ଞର ଚରୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତଂ ଚରୁଂ ତସ୍ଯାଃ ସଦ୍ଯୋ ଗର୍ଭୋ ବଭୂଵ ହ । ଦଧାର ତଂ ଚ ସା ଦେଵୀ ଦୈଵଂ ଦ୍ଵାଦଶଵତ୍ସରମ୍
ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଚରୁ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ ସତ୍ୱରେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ; ସେ ଦେବୀ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦିଘା ଦିବ୍ୟ ସନ୍ତାନକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଥିଲେ।
ତତଃ ସୁଷାଵ ସା ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୁମାରଂ କନକପ୍ରଭମ୍ । ସର୍ଵାଵଯଵସମ୍ପନ୍ନଂ ମୃତମୁତ୍ତାରଲୋଚନମ୍
ତାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଜଣେ ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୃତ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରୁଦୁଃ ସର୍ଵା ନାର୍ଯଶ୍ଚ ବାନ୍ଧଵସ୍ତ୍ରିଯଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛାମଵାପ ତନ୍ମାତା ପୁତ୍ରଶୋକେନ ଭୂଯସା
ସେ ପୁଅକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଜଣେ ଜଣେ ଭାଇନୀମାନେ କନ୍ଦିଲେ; ପୁଅର ଶୋକରେ ତାଙ୍କ ମାଆ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହେଲେ।