କମଲାସନପୂଜ୍ଯାଂ ଚ କମଲାଙ୍ଗସମୁଦ୍ଭଵାମ୍ । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାଧାନାଂ ବିମ୍ବୋଷ୍ଠୀଂ ସୁଦତୀଂ ସତୀମ୍
ସେ ପଦ୍ମାସନ ପୂଜିତ, କମଳ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିତ, ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ବିମ୍ବ ଫଳ ପରି ଠୋଠ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ।
ବିଭ୍ରତୀଂ କବରୀଭାରଂ ମାଲତୀମାଲ୍ଯସଂଯୁତମ୍ । ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯାଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍
ତାଙ୍କର ଘନ କେଶ ମାଲତୀ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୁହଁରେ ହାଲୁକା ହସ ଓ ଶାନ୍ତି ରହିଥିଲା, ରତ୍ନ ଗହନାରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
ସୁଵେଷାଢ୍ଯାଂ ଚ ସୁସ୍ନାତାଂ ମୁନିମାନସମୋହିନୀମ୍ । କସ୍ତୂରୀବିନ୍ଦୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସୁଗନ୍ଧିଚନ୍ଦନେନ୍ଦୁଭିଃ
ସେ ଅତି ଭବ୍ୟ ଭୂଷା ଓ ନୂତନ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ମୁନିମାନଙ୍କର ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ କସ୍ତୂରୀ ଚିହ୍ନ, ସୁଗନ୍ଧି ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ରହିଥିଲା।
ସିନ୍ଦୂରବିନ୍ଦୁନାଲ୍ପେନାପ୍ଯଲକାଧଃସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍ । ସୁପ୍ରଶସ୍ତନିତମ୍ବାଢ୍ଯାଂ ବୃହଚ୍ଛ୍ରୋଣିପଯୋଧରାମ୍
କେଶର ତଳେ ଅଳ୍ପ ସିନ୍ଦୂର ଚିହ୍ନ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ତାଙ୍କର କଟି ଅତି ଆକର୍ଷକ, ଚଉଡ଼ା ଜଂଘା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ ଥିଲେ।
କାମଦେଵାଧାରରୂପାଂ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତାମ୍ । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରମଣୀଯାଂ ଚ ଯଜ୍ଞୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାମଵାପ ହ
ସେ କାମଦେବଙ୍କ ଆଧାର ଭାବରେ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସିତ ହୋଇଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଏପରି ସୁନ୍ଦର ଦେଖି, ଯଜ୍ଞ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ।
ପତ୍ନୀଂ ତାମେଵ ଜଗ୍ରାହ ଵିଧିବୋଧିତପୂର୍ଵକମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଚୈଵ ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ନିର୍ଜନେ
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଦିବ୍ୟ ଏକଶତ ବର୍ଷ ନିର୍ଜନରେ ବାସ କଲେ।
ଯଜ୍ଞୋ ରେମେ ମୁଦା ଯୁକ୍ତୋ ରାମେଶୋ ରମଯା ସହ । ଗର୍ଭଂ ଦଧାର ସା ଦେଵୀ ଦିଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷକମ୍
ଯଜ୍ଞ ଆନନ୍ଦରେ ରମା ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ; ସେ ଦେବୀ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦିବ୍ୟ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ।
ତତଃ ସୁଷାଵ ପୁତ୍ରଂ ଚ ଫଲଂ ଵୈ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ । ପରିପୂର୍ଣେ କର୍ମଣି ଚ ତତ୍ପୁତ୍ରଃ ଫଲଦାଯକଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭାବେ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ସେ ପୁଅ ଫଳଦାତା ହେଲେ।
ଯଜ୍ଞୋ ଦକ୍ଷିଣଯା ସାର୍ଧଂ ପୁତ୍ରେଣ ଚ ଫଲେନ ଚ । କର୍ମିଣାଂ ଫଲଦାତା ଚେତ୍ଯେଵଂ ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯଜ୍ଞ, ଦକ୍ଷିଣା ଓ ପୁଅ ଫଳ ସହିତ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କର୍ମର ଫଳଦାତା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ଚ ଫଲଦାଯକମ୍ । ଫଲଂ ଦଦୌ ଚ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ କର୍ମଣାଂ ଚୈଵ ନାରଦ
ଯଜ୍ଞ ଦକ୍ଷିଣା ଓ ଫଳଦାୟକ ପୁଅ ପାଇଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କର୍ମର ଫଳ ଦେଲେ, ହେ ନାରଦ।
ତଦା ଦେଵାଦଯସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ପରିପୂର୍ଣମନୋରଥାଃ । ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ତେ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରାଦିଦଂ ଶ୍ରୁତମ୍
ତେବେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ଧର୍ମଙ୍କର ମୁଖରୁ ଏହା ଶୁଣି, ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
କୃତ୍ଵା କର୍ମ ଚ କର୍ତା ଚ ତୂର୍ଣଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ତତ୍କ୍ଷଣଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ଵେଦୈରୁକ୍ତମିଦଂ ମୁନେ
କର୍ମ କରିବା ପରେ କର୍ତ୍ତା ତୁରନ୍ତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ; ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଫଳ ମିଳେ—ଏହିପରି ବେଦରେ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ମୁନି।
କର୍ମୀ କର୍ମଣି ପୂର୍ଣେ ଚ ତତ୍କ୍ଷଣେ ଯଦି ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ନ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦୈଵେନାଜ୍ଞାନତୋଽଥଵା
ଯଦି କର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସମୟରେ କର୍ତ୍ତା ଦକ୍ଷିଣା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେଇନଥିବେ, ଚାହେଁ ଭାଗ୍ୟବଶତ, କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରୁ—
ମୁହୂର୍ତେ ସମତୀତେ ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣା ସା ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଏକରାତ୍ରେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ଭଵେଚ୍ଛତଗୁଣା ଚ ସା
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ଦକ୍ଷିଣା ନିଶ୍ଚିତ ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ; ଏକ ରାତି ବିତିଗଲେ ଏହା ଶତଗୁଣା ହୁଏ।
ତ୍ରିରାତ୍ରେ ତଚ୍ଛତଗୁଣା ସପ୍ତାହେ ଦ୍ଵିଗୁଣା ତତଃ । ମାସେ ଲକ୍ଷଗୁଣା ପ୍ରୋକ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଵର୍ଧତେ
ତିନି ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ ବଢେ, ସାତ ଦିନରେ ତାହା ଦୁଇଗୁଣ ହୁଏ, ଏବଂ ଏକ ମାସରେ ଏହା ଲକ୍ଷଗୁଣ ବଢିଯାଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆଉ ଅଧିକ ବଢେ ।
ସଂଵତ୍ସରେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ସା ତ୍ରିକୋଟିଗୁଣା ଭଵେତ୍ । କର୍ମ ତଦ୍ଯଜମାନାନାଂ ସର୍ଵଂ ଵୈ ନିଷ୍ଫଲଂ ଭଵେତ୍
ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ତିନି କୋଟି ଗୁଣ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୋଇଯାଏ ।
ସ ଚ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହାରୀ ଚ ନ କର୍ମାର୍ହୋଽଶୁଚିର୍ନରଃ । ଦରିଦ୍ରୋ ଵ୍ଯାଧିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତେନ ପାପେନ ପାତକୀ
ଯେଉଁ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଇଥାଏ, ସେ କୌଣସି କର୍ମ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅପବିତ୍ର, ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ । ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭୟଙ୍କର ପାପୀ ହୁଏ ।
ତଦ୍ଗୃହାଦ୍ଯାତି ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ଶାପଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ । ପିତରୋ ନୈଵ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ତଦ୍ଦତ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧତର୍ପଣମ୍
ଏପରି ଘରରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି । ଏଠାରେ ପିତୃମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତର୍ପଣ ବା ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଏଵଂ ସୁରାଶ୍ଚ ତତ୍ପୂଜାଂ ତଦ୍ଦତ୍ତାମଗ୍ନିରାହୁତିମ୍ । ଦତ୍ତଂ ନ ଦୀଯତେ ଦାନଂ ଗ୍ରହୀତା ନୈଵ ଯାଚତେ
ଏହିପରି ଘରରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା ବା ଅଗ୍ନିକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦାନ ହୁଏ ନାହିଁ, ଗ୍ରହଣକାରୀ ମଧ୍ୟ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ ।
ଉଭୌ ତୌ ନରକେ ଯାତଶ୍ଛିନ୍ନରଜ୍ଜୌ ଯଥା ଘଟଃ । ନାର୍ପଯେଦ୍ଯଜମାନଶ୍ଚେଦ୍ଯାଚିତଶ୍ଚାପି ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଯଦି ଯଜମାନ ଅନୁରୋଧ କରାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଦାତା ଓ ଗ୍ରହଣକାରୀ ଦୁହେଁ ଛିନ୍ନ ରସି ଘଡ଼ା ପରି ନରକକୁ ଯାନ୍ତି ।
ଭଵେଦ୍ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵାପହାରୀ କୁମ୍ଭୀପାକଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଵର୍ଷଲକ୍ଷଂ ଵସେତ୍ତତ୍ର ଯମଦୂତେନ ତାଡିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ଚୋରି ହୁଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକକୁ ଯାଏ । ସେଠାରେ ଯମର ଦୂତମାନେ ତାକୁ ପିଟିବା ସହ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ରହିବାକୁ ପଡ଼େ ।
ତତୋ ଭଵେତ୍ସ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ଵ୍ଯାଧିଯୁକ୍ତୋ ଦରିଦ୍ରକଃ । ପାତଯେତ୍ପୁରୁଷାନ୍ସପ୍ତ ପୂର୍ଵାଂଶ୍ଚ ସପ୍ତ ଜନ୍ମତଃ
ତାପରେ ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ରୋଗ ଓ ଦରିଦ୍ରତାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜ ଓ ପରଜନ୍ମର ସାତ ପିଢ଼ିକୁ ଅଧୋପତନ କରାଏ ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ଵିପ୍ର କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି । ନାରଦ ଉଵାଚ ଯତ୍କର୍ମ ଦକ୍ଷିଣାହୀନଂ କୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ତତ୍ଫଲଂ ମୁନେ
ଏଭଳି ଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ । ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ ? ନାରଦ କହିଲେ: ମୁନି, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ବିନା କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ କିଏ ଭୋଗ କରେ ?
ପୂଜାଵିଧିଂ ଦକ୍ଷିଣାଯାଃ ପୁରା ଯଜ୍ଞକୃତଂ ଵଦ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ କର୍ମଣୋଽଦକ୍ଷିଣସ୍ଯୈଵ କୁତ ଏଵ ଫଲଂ ମୁନେ
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ଦକ୍ଷିଣା ଓ ପୂଜା ବିଧି ହୁଏ, ତାହା ବିଷୟରେ କହ । ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ମୁନି, ଦକ୍ଷିଣା ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର କିଛି ଫଳ ହୁଏ କି ?
ସଦକ୍ଷିଣେ କର୍ମଣି ଚ ଫଲମେଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଅଦକ୍ଷିଣଂ ଚ ଯତ୍କର୍ମ ତଦ୍ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଚ ବଲିର୍ମୁନେ
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ କରାଯାଏ, ସେଠି ଫଳ ମିଳେ । ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ବିନା କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ବଳି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ମୁନି ।
ବଲଯେ ତତ୍ପ୍ରଦତ୍ତଂ ଚ ଵାମନେନ ପୁରା ମୁନେ । ଅଶ୍ରୋତ୍ରିଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦ୍ରଵ୍ଯମଶ୍ରଦ୍ଧାଦାନମେଵ ଚ
ପୂର୍ବରୁ ବାମନ ଯେଉଁ ଦିନ ବଳିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ । ଅଶ୍ରୋତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ଅଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ମଧ୍ୟ ।
ଵୃଷଲୀପତିଵିପ୍ରାଣାଂ ପୂଜାଦ୍ରଵ୍ଯାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ଅସଦ୍ଦ୍ଵିଜୈଃ କୃତଂ ଯଜ୍ଞମଶୁଚେଃ ପୂଜନଂ ଚ ଯତ୍
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଣ୍ଡାଳୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପୂଜା ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ, ଅପବିତ୍ର ଦ୍ୱିଜମାନେ କରିଥିବା ଯଜ୍ଞ ବା ଅପବିତ୍ର ଲୋକ କରିଥିବା ପୂଜା ।
ଗୁରାଵଭକ୍ତସ୍ଯ କର୍ମ ବଲିର୍ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ଦକ୍ଷିଣାଯାଶ୍ଚ ଯଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପୂଜାଵିଧିକ୍ରମମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ଗୁରୁ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବଳି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଦକ୍ଷିଣା ବିଷୟରେ ଧ୍ୟାନ, ସ୍ତୋତ୍ର, ପୂଜା ବିଧି ଯେଉଁଠି ଅଛି ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ କଣ୍ଵଶାଖୋକ୍ତଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିଶାମଯ । ପୁରା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ଯଜ୍ଞଃ କର୍ମଦକ୍ଷାଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଏସବୁ କାଣ୍ବ ଶାଖାରେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ଶୁଣ । ପୂର୍ବରୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ।
ମୁମୋହାସ୍ଯାଃ ସ୍ଵରୂପେଣ ତୁଷ୍ଟାଵ କାମକାତରଃ । ଯଜ୍ଞ ଉଵାଚ ପୁରା ଗୋଲୋକଗୋପୀ ତ୍ଵଂ ଗୋପୀନାଂ ପ୍ରଵରା ଵରା
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପରେ ମୁହଁ ହୋଇ, କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଯଜ୍ଞ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଗୋଲୋକରେ ଗୋପୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।