ଗୋପୀନାଂ ଲକ୍ଷକୋଟୀନାଂ ଗୋପାନାଂ ଚ ତଥୈଵ ଚ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନାମସଂଖ୍ଯାନାଂ ତତ୍ରସ୍ଥାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଲକ୍ଷ କୋଟି ଗୋପୀ ଓ ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ସେଠି ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—
ଵିଶ୍ଵାଦିଗୋଲକାନ୍ତାନାମୀଶ୍ଵରୀ ଯତ୍ପ୍ରସାଦତଃ । ଅହଂ ନ ଜାନେ ତଂ କାନ୍ତଂ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵୋ ଦୁରତ୍ଯଯଃ
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ଗୋଲୋକର ମାଲିକାଙ୍କ କୃପାରେ, ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରିୟକୁ ଜାଣିପାରିନାହିଁ; ସ୍ତ୍ରୀର ସ୍ୱଭାବ ବଡ଼ ଦୁର୍ଲଘ୍ୟ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଧିକା କୃଷ୍ଣଂ ତତ୍ର ଦଧ୍ଯୌ ସ୍ଵଭକ୍ତିତଃ । ରୁରୋଦ ପ୍ରେମ୍ଣା ସା ରାଧା ନାଥ ନାଥେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହି ରାଧିକା ନିଜ ଭକ୍ତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ । ରାଧା ପ୍ରେମରେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ 'ନାଥ, ନାଥ' ବୋଲି କହିଲେ ।
ଦର୍ଶନଂ ଦେହି ରମଣ ଦୀନା ଵିରହଦୁଃଖିତା । ଅଥ ସା ଦକ୍ଷିଣା ଦେଵୀ ଧ୍ଵସ୍ତା ଗୋଲୋକତୋ ମୁନେ
'ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦିଅ, ରମଣ! ମୁଁ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଦୀନ ହୋଇଯାଇଛି' । ଏହାପରେ ସେଇ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବୀ ଗୋଲୋକରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ, ମୁନି ।
ସୁଚିରଂ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଵିଵେଶ କମଲାତନୌ । ଅଥ ଦେଵାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞଂ କୃତ୍ଵା ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରି ସେ କମଳଦେହୀଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅତି କଠିନ ଯଜ୍ଞ କଲେ ।
ନାଲଭଂସ୍ତେ ଫଲଂ ତେଷାଂ ଵିଷଣ୍ଣାଃ ପ୍ରଯଯୁର୍ଵିଧିମ୍ । ଵିଧିର୍ନିଵେଦନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵାଦୀନାଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ସେମାନେ ତାହାର ଫଳ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ନିରାଶ ହୋଇ ବିଧିଙ୍କୁ ଗଲେ । ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଅର୍ଜି ରଖିଲେ, ତାହା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱପତି—
ଦଧ୍ଯୌ ଚ ସୁଚିରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶମଵାପ ସଃ । ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ମହାଲକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେହତଃ
ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆଦେଶ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାପରେ ପୁଣି ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଓ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ଵିନିଷ୍କୃଷ୍ଯ ମର୍ତ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦୌ । ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ତାଂ ଯଜ୍ଞାଯ ପୂରଣାର୍ଥଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍
ସେ ମରଣଶୀଳ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ବାହାର କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସେଇଁଠି ଯଜ୍ଞର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଯଜ୍ଞଃ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ତାଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ତଦା ମୁଦା । ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଵର୍ଣାଭାଂ ଚନ୍ଦ୍ରକୋଟିସମପ୍ରଭାମ୍
ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ—ସେ ଗୋଲା ପିଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରର କୋଟି କୋଟି ଆଲୋକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।
ଅତୀଵ କମନୀଯାଂ ଚ ସୁନ୍ଦରୀଂ ସୁମନୋହରାମ୍ । କମଲାସ୍ଯାଂ କୋମଲାଙ୍ଗୀଂ କମଲାଯତଲୋଚନାମ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ସୁନ୍ଦର ଓ ମନମୋହନା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମ ପରି, ଦେହ କମଳ ଭଳି କୋମଳ, ଓ ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଆକୃତିର।
କମଲାସନପୂଜ୍ଯାଂ ଚ କମଲାଙ୍ଗସମୁଦ୍ଭଵାମ୍ । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାଧାନାଂ ବିମ୍ବୋଷ୍ଠୀଂ ସୁଦତୀଂ ସତୀମ୍
ସେ ପଦ୍ମାସନ ପୂଜିତ, କମଳ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିତ, ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ବିମ୍ବ ଫଳ ପରି ଠୋଠ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ।
ବିଭ୍ରତୀଂ କବରୀଭାରଂ ମାଲତୀମାଲ୍ଯସଂଯୁତମ୍ । ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯାଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍
ତାଙ୍କର ଘନ କେଶ ମାଲତୀ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୁହଁରେ ହାଲୁକା ହସ ଓ ଶାନ୍ତି ରହିଥିଲା, ରତ୍ନ ଗହନାରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
ସୁଵେଷାଢ୍ଯାଂ ଚ ସୁସ୍ନାତାଂ ମୁନିମାନସମୋହିନୀମ୍ । କସ୍ତୂରୀବିନ୍ଦୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସୁଗନ୍ଧିଚନ୍ଦନେନ୍ଦୁଭିଃ
ସେ ଅତି ଭବ୍ୟ ଭୂଷା ଓ ନୂତନ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ମୁନିମାନଙ୍କର ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ କସ୍ତୂରୀ ଚିହ୍ନ, ସୁଗନ୍ଧି ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ରହିଥିଲା।
ସିନ୍ଦୂରବିନ୍ଦୁନାଲ୍ପେନାପ୍ଯଲକାଧଃସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍ । ସୁପ୍ରଶସ୍ତନିତମ୍ବାଢ୍ଯାଂ ବୃହଚ୍ଛ୍ରୋଣିପଯୋଧରାମ୍
କେଶର ତଳେ ଅଳ୍ପ ସିନ୍ଦୂର ଚିହ୍ନ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ତାଙ୍କର କଟି ଅତି ଆକର୍ଷକ, ଚଉଡ଼ା ଜଂଘା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ ଥିଲେ।
କାମଦେଵାଧାରରୂପାଂ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତାମ୍ । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରମଣୀଯାଂ ଚ ଯଜ୍ଞୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାମଵାପ ହ
ସେ କାମଦେବଙ୍କ ଆଧାର ଭାବରେ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସିତ ହୋଇଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଏପରି ସୁନ୍ଦର ଦେଖି, ଯଜ୍ଞ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ।
ପତ୍ନୀଂ ତାମେଵ ଜଗ୍ରାହ ଵିଧିବୋଧିତପୂର୍ଵକମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଚୈଵ ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ନିର୍ଜନେ
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଦିବ୍ୟ ଏକଶତ ବର୍ଷ ନିର୍ଜନରେ ବାସ କଲେ।
ଯଜ୍ଞୋ ରେମେ ମୁଦା ଯୁକ୍ତୋ ରାମେଶୋ ରମଯା ସହ । ଗର୍ଭଂ ଦଧାର ସା ଦେଵୀ ଦିଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷକମ୍
ଯଜ୍ଞ ଆନନ୍ଦରେ ରମା ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ; ସେ ଦେବୀ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦିବ୍ୟ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ।
ତତଃ ସୁଷାଵ ପୁତ୍ରଂ ଚ ଫଲଂ ଵୈ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ । ପରିପୂର୍ଣେ କର୍ମଣି ଚ ତତ୍ପୁତ୍ରଃ ଫଲଦାଯକଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭାବେ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ସେ ପୁଅ ଫଳଦାତା ହେଲେ।
ଯଜ୍ଞୋ ଦକ୍ଷିଣଯା ସାର୍ଧଂ ପୁତ୍ରେଣ ଚ ଫଲେନ ଚ । କର୍ମିଣାଂ ଫଲଦାତା ଚେତ୍ଯେଵଂ ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯଜ୍ଞ, ଦକ୍ଷିଣା ଓ ପୁଅ ଫଳ ସହିତ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କର୍ମର ଫଳଦାତା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ଚ ଫଲଦାଯକମ୍ । ଫଲଂ ଦଦୌ ଚ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ କର୍ମଣାଂ ଚୈଵ ନାରଦ
ଯଜ୍ଞ ଦକ୍ଷିଣା ଓ ଫଳଦାୟକ ପୁଅ ପାଇଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କର୍ମର ଫଳ ଦେଲେ, ହେ ନାରଦ।
ତଦା ଦେଵାଦଯସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ପରିପୂର୍ଣମନୋରଥାଃ । ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ତେ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରାଦିଦଂ ଶ୍ରୁତମ୍
ତେବେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ଧର୍ମଙ୍କର ମୁଖରୁ ଏହା ଶୁଣି, ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
କୃତ୍ଵା କର୍ମ ଚ କର୍ତା ଚ ତୂର୍ଣଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ତତ୍କ୍ଷଣଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ଵେଦୈରୁକ୍ତମିଦଂ ମୁନେ
କର୍ମ କରିବା ପରେ କର୍ତ୍ତା ତୁରନ୍ତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ; ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଫଳ ମିଳେ—ଏହିପରି ବେଦରେ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ମୁନି।
କର୍ମୀ କର୍ମଣି ପୂର୍ଣେ ଚ ତତ୍କ୍ଷଣେ ଯଦି ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ନ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦୈଵେନାଜ୍ଞାନତୋଽଥଵା
ଯଦି କର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସମୟରେ କର୍ତ୍ତା ଦକ୍ଷିଣା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେଇନଥିବେ, ଚାହେଁ ଭାଗ୍ୟବଶତ, କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରୁ—
ମୁହୂର୍ତେ ସମତୀତେ ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣା ସା ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଏକରାତ୍ରେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ଭଵେଚ୍ଛତଗୁଣା ଚ ସା
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ଦକ୍ଷିଣା ନିଶ୍ଚିତ ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ; ଏକ ରାତି ବିତିଗଲେ ଏହା ଶତଗୁଣା ହୁଏ।
ତ୍ରିରାତ୍ରେ ତଚ୍ଛତଗୁଣା ସପ୍ତାହେ ଦ୍ଵିଗୁଣା ତତଃ । ମାସେ ଲକ୍ଷଗୁଣା ପ୍ରୋକ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଵର୍ଧତେ
ତିନି ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ ବଢେ, ସାତ ଦିନରେ ତାହା ଦୁଇଗୁଣ ହୁଏ, ଏବଂ ଏକ ମାସରେ ଏହା ଲକ୍ଷଗୁଣ ବଢିଯାଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆଉ ଅଧିକ ବଢେ ।
ସଂଵତ୍ସରେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ସା ତ୍ରିକୋଟିଗୁଣା ଭଵେତ୍ । କର୍ମ ତଦ୍ଯଜମାନାନାଂ ସର୍ଵଂ ଵୈ ନିଷ୍ଫଲଂ ଭଵେତ୍
ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ତିନି କୋଟି ଗୁଣ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୋଇଯାଏ ।
ସ ଚ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହାରୀ ଚ ନ କର୍ମାର୍ହୋଽଶୁଚିର୍ନରଃ । ଦରିଦ୍ରୋ ଵ୍ଯାଧିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତେନ ପାପେନ ପାତକୀ
ଯେଉଁ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଇଥାଏ, ସେ କୌଣସି କର୍ମ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅପବିତ୍ର, ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ । ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭୟଙ୍କର ପାପୀ ହୁଏ ।
ତଦ୍ଗୃହାଦ୍ଯାତି ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ଶାପଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ । ପିତରୋ ନୈଵ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ତଦ୍ଦତ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧତର୍ପଣମ୍
ଏପରି ଘରରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି । ଏଠାରେ ପିତୃମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତର୍ପଣ ବା ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଏଵଂ ସୁରାଶ୍ଚ ତତ୍ପୂଜାଂ ତଦ୍ଦତ୍ତାମଗ୍ନିରାହୁତିମ୍ । ଦତ୍ତଂ ନ ଦୀଯତେ ଦାନଂ ଗ୍ରହୀତା ନୈଵ ଯାଚତେ
ଏହିପରି ଘରରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା ବା ଅଗ୍ନିକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦାନ ହୁଏ ନାହିଁ, ଗ୍ରହଣକାରୀ ମଧ୍ୟ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ ।
ଉଭୌ ତୌ ନରକେ ଯାତଶ୍ଛିନ୍ନରଜ୍ଜୌ ଯଥା ଘଟଃ । ନାର୍ପଯେଦ୍ଯଜମାନଶ୍ଚେଦ୍ଯାଚିତଶ୍ଚାପି ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଯଦି ଯଜମାନ ଅନୁରୋଧ କରାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଦାତା ଓ ଗ୍ରହଣକାରୀ ଦୁହେଁ ଛିନ୍ନ ରସି ଘଡ଼ା ପରି ନରକକୁ ଯାନ୍ତି ।