ଵିଲୋକ୍ଯ ଲମ୍ପଟଂ ତତ୍ର ଗୋପୀନାଂ ଲକ୍ଷକୋଟଯଃ । ପୁଟାଞ୍ଜଲିଯୁତା ଭୀତା ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମକନ୍ଧରାଃ
ସେଠାରେ ଲୀଳାମୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ-କୋଟି ଗୋପୀମାନେ ହାତ ଜୋଡି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ ।
ରକ୍ଷ ରକ୍ଷେତ୍ଯୁକ୍ତଵନ୍ତ୍ଯୋ ଦେଵୀମିତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ଯଯୁର୍ଭଯେନ ଶରଣଂ ଯସ୍ଯାଶ୍ଚରଣପଙ୍କଜେ
ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର 'ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର' ବୋଲି ଦେବୀଙ୍କୁ ଡାକି, ଭୟରେ ଯାହାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଶରଣ ନେଲେ ।
ତ୍ରିଲକ୍ଷକୋଟଯୋ ଗୋପାଃ ସୁଦାମାଦଯ ଏଵ ଚ । ଯଯୁର୍ଭଯେନ ଶରଣଂ ତତ୍ପାଦାବ୍ଜେ ଚ ନାରଦ
ତିନି ଲକ୍ଷ କୋଟି ଗୋପା, ସୁଦାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭୟରେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଶରଣ ନେଲେ, ହେ ନାରଦ ।
ପଲାଯନ୍ତଂ ଚ କାନ୍ତଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ପରମେଶ୍ଵରୀ । ପଲାଯନ୍ତୀଂ ସହଚରୀଂ ସୁଶୀଲାଂ ଚ ଶଶାପ ସା
ପ୍ରେମିକାଙ୍କୁ ପଳାଇଯାଉଥିବା ଜାଣି, ପରମେଶ୍ୱରୀ ତାଙ୍କ ସହଚରୀ ସୁଶୀଳା, ଯିଏ ମଧ୍ୟ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ ।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଗୋଲୋକଂ ସା ଚେଦାଯାତି ଗୋପିକା । ସଦ୍ଯୋ ଗମନମାତ୍ରେଣ ଭସ୍ମସାଚ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆଜିଠାରୁ, ସେ ଗୋପୀ ଯଦି ଗୋଲୋକକୁ ଯାଏ, ତାହାଲେ ଯିବାମାତ୍ରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇଯିବେ ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ଦେଵଦେଵେଶ୍ଵରୀ ରୁଷା । ରାସେଶ୍ଵରୀ ରାସମଧ୍ଯେ ରାସେଶମାଜୁହାଵ ହ
ଏପରି କହି, ଦେବଦେବୀ ରାଗରେ, ରାସ ମଝିରେ ରାସେଶ୍ୱରୀ ରାସେଶଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ।
ନାଲୋକ୍ଯ ପୁରତଃ କୃଷ୍ଣଂ ରାଧା ଵିରହକାତରା । ଯୁଗକୋଟିସମଂ ମେନେ କ୍ଷଣଭେଦେନ ସୁଵ୍ରତା
ସମ୍ମୁଖରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରାଧା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଲକ୍ଷ-କୋଟି ବର୍ଷ ସମାନ ଭାବିଲେ ।
ହେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରାଣନାଥେଶାଗଚ୍ଛ ପ୍ରାଣାଧିକପ୍ରିଯ । ପ୍ରାଣାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵେଶ ପ୍ରାଣା ଯାନ୍ତି ତ୍ଵଯା ଵିନା
ହେ କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରାଣନାଥ, ଆସ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣର ଅଧିପତି, ତୁମେ ଛାଡ଼ିଲେ ପ୍ରାଣ ରହିପାରେନି ।
ସ୍ତ୍ରୀଗର୍ଵଃ ପତିସୌଭାଗ୍ଯାଦ୍ଵର୍ଧତେ ଚ ଦିନେ ଦିନେ । ସୁଖଂ ଚ ଵିପୁଲଂ ଯସ୍ମାତ୍ତଂ ସେଵେଦ୍ଧର୍ମତଃ ସଦା
ସ୍ତ୍ରୀର ଗର୍ବ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ସଉଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଏ । ଏହିଥିରେ ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ, ତେଣୁ ସେ ସଦା ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବେ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ପତିର୍ବନ୍ଧୁଃ କୁଲସ୍ତ୍ରୀଣାମଧିଦେଵଃ ସଦାଗତିଃ । ପରସମ୍ପତ୍ସ୍ଵରୂପଶ୍ଚ ମୂର୍ତିମାନ୍ ଭୋଗଦଃ ସଦା
ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ବନ୍ଧୁ, ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଦେବତା ଓ ସଦା ଆଶ୍ରୟ । ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଧନ-ସମ୍ପଦର ଦେହଧାରୀ ଓ ସଦା ଭୋଗ ଦେଇଥିବା ।
ଧର୍ମଦଃ ସୁଖଦଃ ଶଶ୍ଵତ୍ପ୍ରୀତିଦଃ ଶାନ୍ତିଦଃ ସଦା । ସମ୍ମାନୈର୍ଦୀପ୍ଯମାନଶ୍ଚ ମାନଦୋ ମାନଖଣ୍ଡନଃ
ପତି ଧର୍ମ ଦେଇଥିବା, ସୁଖ ଦେଇଥିବା, ଚିରକାଳ ପ୍ରେମ ଓ ସଦା ଶାନ୍ତି ଦେଇଥିବା । ସମ୍ମାନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେ ମାନ ଦେଇଥିବା ଓ ଅପମାନ ଦୂର କରିଥିବା ।
ସାରାତ୍ସାରତରଃ ସ୍ଵାମୀ ବନ୍ଧୂନାଂ ବନ୍ଧୁଵର୍ଧନଃ । ନ ଚ ଭର୍ତୁଃ ସମୋ ବନ୍ଧୁର୍ବନ୍ଧୋର୍ବନ୍ଧୁଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସ୍ୱାମୀ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ବଢ଼ାଇଥିବା । ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପତି ସମାନ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।
ଭରଣାଦେଵ ଭର୍ତା ଚ ପାଲନାତ୍ପତିରୁଚ୍ଯତେ । ଶରୀରେଶାଚ୍ଚ ସ ସ୍ଵାମୀ କାମଦଃ କାନ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେହেতୁ ପତି ଭରଣ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ଭର୍ତ୍ତା' କୁହାଯାଏ । ପାଳନ କରିବାରୁ 'ପତି' । ଶରୀରର ମାଲିକ ଭାବେ ସେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ତେଣୁ 'କାମଦ' ଓ 'କାନ୍ତ' କୁହାଯାନ୍ତି ।
ବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ସୁଖଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପ୍ରୀତିଦାନାତ୍ପ୍ରିଯଃ ସ୍ମୃତଃ । ଐଶ୍ଵର୍ଯଦାନାଦୀଶଶ୍ଚ ପ୍ରାଣେଶାତ୍ପ୍ରାଣନାଯକଃ
ସୁଖ ବଢ଼ିବା ଓ ପ୍ରେମ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ପତିକୁ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ । ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥିବାରୁ 'ଈଶ' ଓ ପ୍ରାଣର ମାଲିକ ଭାବେ 'ପ୍ରାଣନାୟକ' କୁହାଯାନ୍ତି ।
ରତିଦାନାଚ୍ଚ ରମଣଃ ପ୍ରିଯୋ ନାସ୍ତି ପ୍ରିଯାତ୍ପରଃ । ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସ୍ଵାମିନଃ ଶୁକ୍ରାଜ୍ଜାଯତେ ତେନ ସ ପ୍ରିଯଃ
ରତି ଦେଇଥିବାରୁ 'ରମଣ' ଓ ପ୍ରେମ ଦେଇଥିବାରୁ 'ପ୍ରିୟ' କୁହାଯାଏ; ପ୍ରିୟଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ । ପୁଅ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶୁକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ତେଣୁ ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ।
ଶତପୁତ୍ରାତ୍ପରଃ ସ୍ଵାମୀ କୁଲଜାନାଂ ପ୍ରିଯଃ ସଦା । ଅସତ୍କୁଲପ୍ରସୂତା ଯା କାନ୍ତଂ ଵିଜ୍ଞାତୁମକ୍ଷମା
ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ଶତପୁତ୍ର ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ । ଯେଉଁଠାରୁ ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ତାଙ୍କର କାନ୍ତକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ସ୍ନାନଂ ଚ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦକ୍ଷିଣା । ପ୍ରାଦକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵାଣି ଚ ତପାଂସି ଚ
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦାନ, ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା, ଓ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା—
ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ଵ୍ରତାଦୀନି ମହାଦାନାନି ଯାନି ଚ । ଉପୋଷଣାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଯାନି ଯାନି ଶ୍ରୁତାନି ଚ
ସମସ୍ତ ବ୍ରତ, ମହାଦାନ, ଉପବାସ ଓ ଯେଉଁଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ—
ଗୁରୁସେଵା ଵିପ୍ରସେଵା ଦେଵସେଵାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ସ୍ଵାମିନଃ ପାଦସେଵାଯାଃ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍
ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଏହିପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପାଦସେବାର ଏକ ଶୋଳାଂଶ ସମାନ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଗୁରୁଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରଦେଵେଷୁ ସର୍ଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପତିର୍ଗୁରୁଃ । ଵିଦ୍ଯାଦାତା ଯଥା ପୁଂସାଂ କୁଲଜାନାଂ ତଥା ପ୍ରିଯଃ
ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଧାନ ଗୁରୁ । ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ସେପରି ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ପତି ପ୍ରିୟ ।
ଗୋପୀନାଂ ଲକ୍ଷକୋଟୀନାଂ ଗୋପାନାଂ ଚ ତଥୈଵ ଚ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନାମସଂଖ୍ଯାନାଂ ତତ୍ରସ୍ଥାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଲକ୍ଷ କୋଟି ଗୋପୀ ଓ ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ସେଠି ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—
ଵିଶ୍ଵାଦିଗୋଲକାନ୍ତାନାମୀଶ୍ଵରୀ ଯତ୍ପ୍ରସାଦତଃ । ଅହଂ ନ ଜାନେ ତଂ କାନ୍ତଂ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵୋ ଦୁରତ୍ଯଯଃ
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ଗୋଲୋକର ମାଲିକାଙ୍କ କୃପାରେ, ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରିୟକୁ ଜାଣିପାରିନାହିଁ; ସ୍ତ୍ରୀର ସ୍ୱଭାବ ବଡ଼ ଦୁର୍ଲଘ୍ୟ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଧିକା କୃଷ୍ଣଂ ତତ୍ର ଦଧ୍ଯୌ ସ୍ଵଭକ୍ତିତଃ । ରୁରୋଦ ପ୍ରେମ୍ଣା ସା ରାଧା ନାଥ ନାଥେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହି ରାଧିକା ନିଜ ଭକ୍ତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ । ରାଧା ପ୍ରେମରେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ 'ନାଥ, ନାଥ' ବୋଲି କହିଲେ ।
ଦର୍ଶନଂ ଦେହି ରମଣ ଦୀନା ଵିରହଦୁଃଖିତା । ଅଥ ସା ଦକ୍ଷିଣା ଦେଵୀ ଧ୍ଵସ୍ତା ଗୋଲୋକତୋ ମୁନେ
'ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦିଅ, ରମଣ! ମୁଁ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଦୀନ ହୋଇଯାଇଛି' । ଏହାପରେ ସେଇ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବୀ ଗୋଲୋକରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ, ମୁନି ।
ସୁଚିରଂ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଵିଵେଶ କମଲାତନୌ । ଅଥ ଦେଵାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞଂ କୃତ୍ଵା ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରି ସେ କମଳଦେହୀଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅତି କଠିନ ଯଜ୍ଞ କଲେ ।
ନାଲଭଂସ୍ତେ ଫଲଂ ତେଷାଂ ଵିଷଣ୍ଣାଃ ପ୍ରଯଯୁର୍ଵିଧିମ୍ । ଵିଧିର୍ନିଵେଦନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵାଦୀନାଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ସେମାନେ ତାହାର ଫଳ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ନିରାଶ ହୋଇ ବିଧିଙ୍କୁ ଗଲେ । ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଅର୍ଜି ରଖିଲେ, ତାହା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱପତି—
ଦଧ୍ଯୌ ଚ ସୁଚିରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶମଵାପ ସଃ । ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ମହାଲକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେହତଃ
ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆଦେଶ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାପରେ ପୁଣି ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଓ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ଵିନିଷ୍କୃଷ୍ଯ ମର୍ତ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦୌ । ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ତାଂ ଯଜ୍ଞାଯ ପୂରଣାର୍ଥଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍
ସେ ମରଣଶୀଳ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ବାହାର କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସେଇଁଠି ଯଜ୍ଞର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଯଜ୍ଞଃ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ତାଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ତଦା ମୁଦା । ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଵର୍ଣାଭାଂ ଚନ୍ଦ୍ରକୋଟିସମପ୍ରଭାମ୍
ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ—ସେ ଗୋଲା ପିଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରର କୋଟି କୋଟି ଆଲୋକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।
ଅତୀଵ କମନୀଯାଂ ଚ ସୁନ୍ଦରୀଂ ସୁମନୋହରାମ୍ । କମଲାସ୍ଯାଂ କୋମଲାଙ୍ଗୀଂ କମଲାଯତଲୋଚନାମ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ସୁନ୍ଦର ଓ ମନମୋହନା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମ ପରି, ଦେହ କମଳ ଭଳି କୋମଳ, ଓ ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଆକୃତିର।