ଗୋପୀ ସୁଶୀଲା ଗୋଲୋକେ ପୁରାଽଽସୀତ୍ପ୍ରେଯସୀ ହରେଃ । ରାଧା ପ୍ରଧାନା ସଧ୍ରୀଚୀ ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯା ମନୋହରା
ଗୋଲୋକରେ ଏକ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଗୋପୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ହରିଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଥିଲେ । ସେଠାରେ ରାଧା ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଣୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସମାନ, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ମନୋହରା ।
ଅତୀଵ ସୁନ୍ଦରୀ ରାମା ସୁଭଗା ସୁଦତୀ ସତୀ । ଵିଦ୍ଯାଵତୀ ଗୁଣଵତୀ ଚାତିରୂପଵତୀ ସତୀ
ସେ ବହୁତ ସୁନ୍ଦରୀ, ଆକର୍ଷକ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଥିବା, ପବିତ୍ର, ଶିକ୍ଷିତ, ଗୁଣବତୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ ଥିଲେ । ସେ ସତୀ ଥିଲେ ।
କଲାଵତୀ କୋମଲାଙ୍ଗୀ କାନ୍ତା କମଲଲୋଚନା । ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସୁସ୍ତନୀ ଶ୍ଯାମା ନ୍ଯଗ୍ରୋଧପରିମଣ୍ଡିତା
ସେ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୋମଳ ଦେହ, ଆକର୍ଷକ, ପଦ୍ମନୟନୀ, ସୁନ୍ଦର କଟି, ମନୋହର ସ୍ତନ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ବଟବୃକ୍ଷ ପରି ଗଢ଼ିତ ଦେହ ଥିଲେ ।
ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯା ରତ୍ନାଲଙ୍କାରଭୂଷିତା । ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭା ବିମ୍ବୋଷ୍ଠୀ ମୃଗଲୋଚନା
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ହଳୁକ ହସରେ ଖିଳିଥିଲା, ଶାନ୍ତ ଥିଲା, ରତ୍ନ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ । ସେ ଧଳା ଚମ୍ପା ଫୁଲ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବିମ୍ବ ଫଳ ପରି ଲାଲ ଠୋଠ, ମୃଗ ଚକ୍ଷୁ ପରି ନୟନ ଥିଲେ ।
କାମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ନିପୁଣା କାମିନୀ ହଂସଗାମିନୀ । ଭାଵାନୁରକ୍ତା ଭାଵଜ୍ଞା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପ୍ରିଯଭାମିନୀ
ସେ ପ୍ରେମର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆଗ୍ରହିଣୀ, ହଂସ ପରି ଚାଲିଥିବା, ଭାବରେ ଭକ୍ତ, ଭାବ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଥିଲେ ।
ରସଜ୍ଞା ରସିକା ରାସେ ରାସେଶସ୍ଯ ରସୋତ୍ସୁକା । ଉଵାସାଦକ୍ଷିଣେ କ୍ରୋଡେ ରାଧାଯାଃ ପୁରତଃ ପୁରା
ସେ ରସରେ ନିପୁଣ, ରସିକା, ନୃତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ଏବଂ ଏକଥର ରାଧାଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ ।
ସମ୍ବଭୂଵାନମ୍ରମୁଖୋ ଭଯେନ ମଧୁସୂଦନଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଧାଂ ଚ ପୁରତୋ ଗୋପୀନାଂ ପ୍ରଵରୋତ୍ତମାମ୍
ମଧୁସୂଦନ, ସମ୍ମୁଖରେ ରାଧାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ନମ୍ର ମୁହଁ ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ।
କାମିନୀଂ ରକ୍ତଵଦନାଂ ରକ୍ତପଙ୍କଜଲୋଚନାମ୍ । କୋପେନ କମ୍ପିତାଙ୍ଗୀଂ ଚ କୋପେନ ସ୍ଫୁରିତାଧରାମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ କାମିନୀ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ଲାଲ ମୁହଁ, ପଦ୍ମ ପରି ଲାଲ ଆଖି, କ୍ରୋଧରେ ଦେହ କମ୍ପିଥିବା ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଠୋଠ କମ୍ପିଥିବା ।
ଵେଗେନ ତାଂ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦନନ୍ତରମ୍ । ଵିରୋଧଭୀତୋ ଭଗଵାନନ୍ତର୍ଧାନଂ ଚକାର ସଃ
ସେ ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ପ୍ରସ୍ଥାନ ବୁଝି, ବିରୋଧର ଭୟରୁ, ଭଗବାନ୍ ସେଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ପଲାଯନ୍ତଂ ଚ କାନ୍ତଂ ଚ ଶାନ୍ତଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସୁଵିଗ୍ରହମ୍ । ଵିଲୋକ୍ଯ କମ୍ପିତା ଗୋପ୍ଯଃ ସୁଶୀଲାଦ୍ଯାସ୍ତତୋ ଭିଯା
ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ପଳାଇଯାଉଥିବା, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ ଦେଖି, ସଦ୍ଗୁଣୀ ଗୋପୀମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ଲମ୍ପଟଂ ତତ୍ର ଗୋପୀନାଂ ଲକ୍ଷକୋଟଯଃ । ପୁଟାଞ୍ଜଲିଯୁତା ଭୀତା ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମକନ୍ଧରାଃ
ସେଠାରେ ଲୀଳାମୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ-କୋଟି ଗୋପୀମାନେ ହାତ ଜୋଡି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ ।
ରକ୍ଷ ରକ୍ଷେତ୍ଯୁକ୍ତଵନ୍ତ୍ଯୋ ଦେଵୀମିତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ଯଯୁର୍ଭଯେନ ଶରଣଂ ଯସ୍ଯାଶ୍ଚରଣପଙ୍କଜେ
ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର 'ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର' ବୋଲି ଦେବୀଙ୍କୁ ଡାକି, ଭୟରେ ଯାହାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଶରଣ ନେଲେ ।
ତ୍ରିଲକ୍ଷକୋଟଯୋ ଗୋପାଃ ସୁଦାମାଦଯ ଏଵ ଚ । ଯଯୁର୍ଭଯେନ ଶରଣଂ ତତ୍ପାଦାବ୍ଜେ ଚ ନାରଦ
ତିନି ଲକ୍ଷ କୋଟି ଗୋପା, ସୁଦାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭୟରେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଶରଣ ନେଲେ, ହେ ନାରଦ ।
ପଲାଯନ୍ତଂ ଚ କାନ୍ତଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ପରମେଶ୍ଵରୀ । ପଲାଯନ୍ତୀଂ ସହଚରୀଂ ସୁଶୀଲାଂ ଚ ଶଶାପ ସା
ପ୍ରେମିକାଙ୍କୁ ପଳାଇଯାଉଥିବା ଜାଣି, ପରମେଶ୍ୱରୀ ତାଙ୍କ ସହଚରୀ ସୁଶୀଳା, ଯିଏ ମଧ୍ୟ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ ।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଗୋଲୋକଂ ସା ଚେଦାଯାତି ଗୋପିକା । ସଦ୍ଯୋ ଗମନମାତ୍ରେଣ ଭସ୍ମସାଚ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆଜିଠାରୁ, ସେ ଗୋପୀ ଯଦି ଗୋଲୋକକୁ ଯାଏ, ତାହାଲେ ଯିବାମାତ୍ରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇଯିବେ ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ଦେଵଦେଵେଶ୍ଵରୀ ରୁଷା । ରାସେଶ୍ଵରୀ ରାସମଧ୍ଯେ ରାସେଶମାଜୁହାଵ ହ
ଏପରି କହି, ଦେବଦେବୀ ରାଗରେ, ରାସ ମଝିରେ ରାସେଶ୍ୱରୀ ରାସେଶଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ।
ନାଲୋକ୍ଯ ପୁରତଃ କୃଷ୍ଣଂ ରାଧା ଵିରହକାତରା । ଯୁଗକୋଟିସମଂ ମେନେ କ୍ଷଣଭେଦେନ ସୁଵ୍ରତା
ସମ୍ମୁଖରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରାଧା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଲକ୍ଷ-କୋଟି ବର୍ଷ ସମାନ ଭାବିଲେ ।
ହେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରାଣନାଥେଶାଗଚ୍ଛ ପ୍ରାଣାଧିକପ୍ରିଯ । ପ୍ରାଣାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵେଶ ପ୍ରାଣା ଯାନ୍ତି ତ୍ଵଯା ଵିନା
ହେ କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରାଣନାଥ, ଆସ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣର ଅଧିପତି, ତୁମେ ଛାଡ଼ିଲେ ପ୍ରାଣ ରହିପାରେନି ।
ସ୍ତ୍ରୀଗର୍ଵଃ ପତିସୌଭାଗ୍ଯାଦ୍ଵର୍ଧତେ ଚ ଦିନେ ଦିନେ । ସୁଖଂ ଚ ଵିପୁଲଂ ଯସ୍ମାତ୍ତଂ ସେଵେଦ୍ଧର୍ମତଃ ସଦା
ସ୍ତ୍ରୀର ଗର୍ବ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ସଉଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଏ । ଏହିଥିରେ ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ, ତେଣୁ ସେ ସଦା ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବେ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ପତିର୍ବନ୍ଧୁଃ କୁଲସ୍ତ୍ରୀଣାମଧିଦେଵଃ ସଦାଗତିଃ । ପରସମ୍ପତ୍ସ୍ଵରୂପଶ୍ଚ ମୂର୍ତିମାନ୍ ଭୋଗଦଃ ସଦା
ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ବନ୍ଧୁ, ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଦେବତା ଓ ସଦା ଆଶ୍ରୟ । ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଧନ-ସମ୍ପଦର ଦେହଧାରୀ ଓ ସଦା ଭୋଗ ଦେଇଥିବା ।
ଧର୍ମଦଃ ସୁଖଦଃ ଶଶ୍ଵତ୍ପ୍ରୀତିଦଃ ଶାନ୍ତିଦଃ ସଦା । ସମ୍ମାନୈର୍ଦୀପ୍ଯମାନଶ୍ଚ ମାନଦୋ ମାନଖଣ୍ଡନଃ
ପତି ଧର୍ମ ଦେଇଥିବା, ସୁଖ ଦେଇଥିବା, ଚିରକାଳ ପ୍ରେମ ଓ ସଦା ଶାନ୍ତି ଦେଇଥିବା । ସମ୍ମାନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେ ମାନ ଦେଇଥିବା ଓ ଅପମାନ ଦୂର କରିଥିବା ।
ସାରାତ୍ସାରତରଃ ସ୍ଵାମୀ ବନ୍ଧୂନାଂ ବନ୍ଧୁଵର୍ଧନଃ । ନ ଚ ଭର୍ତୁଃ ସମୋ ବନ୍ଧୁର୍ବନ୍ଧୋର୍ବନ୍ଧୁଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସ୍ୱାମୀ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ବଢ଼ାଇଥିବା । ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପତି ସମାନ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।
ଭରଣାଦେଵ ଭର୍ତା ଚ ପାଲନାତ୍ପତିରୁଚ୍ଯତେ । ଶରୀରେଶାଚ୍ଚ ସ ସ୍ଵାମୀ କାମଦଃ କାନ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେହেতୁ ପତି ଭରଣ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ଭର୍ତ୍ତା' କୁହାଯାଏ । ପାଳନ କରିବାରୁ 'ପତି' । ଶରୀରର ମାଲିକ ଭାବେ ସେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ତେଣୁ 'କାମଦ' ଓ 'କାନ୍ତ' କୁହାଯାନ୍ତି ।
ବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ସୁଖଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପ୍ରୀତିଦାନାତ୍ପ୍ରିଯଃ ସ୍ମୃତଃ । ଐଶ୍ଵର୍ଯଦାନାଦୀଶଶ୍ଚ ପ୍ରାଣେଶାତ୍ପ୍ରାଣନାଯକଃ
ସୁଖ ବଢ଼ିବା ଓ ପ୍ରେମ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ପତିକୁ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ । ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥିବାରୁ 'ଈଶ' ଓ ପ୍ରାଣର ମାଲିକ ଭାବେ 'ପ୍ରାଣନାୟକ' କୁହାଯାନ୍ତି ।
ରତିଦାନାଚ୍ଚ ରମଣଃ ପ୍ରିଯୋ ନାସ୍ତି ପ୍ରିଯାତ୍ପରଃ । ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସ୍ଵାମିନଃ ଶୁକ୍ରାଜ୍ଜାଯତେ ତେନ ସ ପ୍ରିଯଃ
ରତି ଦେଇଥିବାରୁ 'ରମଣ' ଓ ପ୍ରେମ ଦେଇଥିବାରୁ 'ପ୍ରିୟ' କୁହାଯାଏ; ପ୍ରିୟଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ । ପୁଅ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶୁକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ତେଣୁ ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ।
ଶତପୁତ୍ରାତ୍ପରଃ ସ୍ଵାମୀ କୁଲଜାନାଂ ପ୍ରିଯଃ ସଦା । ଅସତ୍କୁଲପ୍ରସୂତା ଯା କାନ୍ତଂ ଵିଜ୍ଞାତୁମକ୍ଷମା
ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ଶତପୁତ୍ର ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ । ଯେଉଁଠାରୁ ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ତାଙ୍କର କାନ୍ତକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ସ୍ନାନଂ ଚ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦକ୍ଷିଣା । ପ୍ରାଦକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵାଣି ଚ ତପାଂସି ଚ
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦାନ, ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା, ଓ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା—
ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ଵ୍ରତାଦୀନି ମହାଦାନାନି ଯାନି ଚ । ଉପୋଷଣାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଯାନି ଯାନି ଶ୍ରୁତାନି ଚ
ସମସ୍ତ ବ୍ରତ, ମହାଦାନ, ଉପବାସ ଓ ଯେଉଁଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ—
ଗୁରୁସେଵା ଵିପ୍ରସେଵା ଦେଵସେଵାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ସ୍ଵାମିନଃ ପାଦସେଵାଯାଃ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍
ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଏହିପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପାଦସେବାର ଏକ ଶୋଳାଂଶ ସମାନ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଗୁରୁଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରଦେଵେଷୁ ସର୍ଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପତିର୍ଗୁରୁଃ । ଵିଦ୍ଯାଦାତା ଯଥା ପୁଂସାଂ କୁଲଜାନାଂ ତଥା ପ୍ରିଯଃ
ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଧାନ ଗୁରୁ । ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ସେପରି ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ପତି ପ୍ରିୟ ।