ବିଭର୍ତି ଶେଷୋ ଵିଶ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମଃ ସାକ୍ଷୀ ଚ ଧର୍ମିଣାମ୍ । ସର୍ଵାଦ୍ଯପୂଜ୍ଯୋ ଦେଵାନାଂ ଗଣେଷୁ ଚ ଗଣେଶ୍ଵରଃ
ଶେଷ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଧର୍ମ ହେଉଛନ୍ତି ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ । ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ, ଏବଂ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣପତି ।
ପ୍ରକୃତିଃ ସର୍ଵସମ୍ପୂଜ୍ଯା ଯତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପୁରାଭଵତ୍ । ଋଷଯୋ ମୁନଯଶ୍ଚୈଵ ପୂଜିତା ଯନ୍ନିଷେଵଯା
ପ୍ରକୃତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ । ତାଙ୍କର କୃପାରେ ପୁରୁଣା କାଳରେ ଋଷି ଏବଂ ମୁନିମାନେ ସେବା କରି ସମ୍ମାନିତ ହେଇଥିଲେ ।
ତତ୍ପାଦପଦ୍ମଂ ନିଯତଂ ଭାଵେନ ଚିନ୍ତଯାମ୍ଯହମ୍ । ପଦ୍ମାସ୍ଯା ପାଦ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପଦ୍ମନାଭାନୁସାରତଃ
ମୁଁ ସଦା ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରେ । "ପଦ୍ମମୁଖୀଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇବି," ବୋଲି କହି, ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରେ ।
ଜଗାମ ତପସେ ଦେଵୀ ଧ୍ଯାତ୍ଵା କୃଷ୍ଣଂ ନିରାମଯମ୍ । ତପସ୍ତେପେ ଵର୍ଷଲକ୍ଷମେକପାଦେନ ପଦ୍ମଜା
ଦେବୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିରୋଗ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ । ପଦ୍ମଜା ଏକ ପାଏଁ ଦଢ଼ି ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ ।
ତଦା ଦଦର୍ଶ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ । ଅତୀଵ କମନୀଯଂ ଚ ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ରୂପିଣୀ
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଗୁଣରୁ ତୀର୍ଥ, ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଉପରେ । ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଦେଖି, ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ ।
ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସମ୍ପ୍ରାପ କାଲେନ କାମେଶସ୍ଯ ଚ କାମୁକୀ । ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦଭିପ୍ରାଯଂ ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତାମୁଵାଚ ହ
କିଛି ସମୟ ପରେ, କାମେଶଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ । ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା ତାଙ୍କ ଭାବନା ବୁଝି, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।
ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ତାଂ କ୍ରୋଡେ କ୍ଷୀଣାଙ୍ଗୀଂ ତପସା ଚିରମ୍ । ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଵାରାହେ ଵୈ ତ୍ଵମଂଶେନ ମମ ପତ୍ନୀ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଦେଖି, ଶ୍ରୀଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଆଂକୁରେ ଉଠାଇ କହିଲେ, "ବରାହ ଅବତାରରେ ତୁମେ ମୋର ଅଂଶରେ ପତ୍ନୀ ହେବ ।"
ନାମ୍ନା ନାଗ୍ନଜିତୀ କନ୍ଯା କାନ୍ତେ ନଗ୍ନଜିତସ୍ଯ ଚ । ଅଧୁନାଗ୍ନେର୍ଦାହିକା ତ୍ଵଂ ଭଵ ପତ୍ନୀ ଚ ଭାମିନୀ
"ନାଗ୍ନଜିତଙ୍କ କନ୍ୟା ନାଗ୍ନଜିତୀ ନାମେ ଜଣାପଡିବ । ଏବେ ତୁମେ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଦାହିକା, ଭାମିନୀ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଉଛ ।"
ମନ୍ତ୍ରାଙ୍ଗରୂପା ପୂଜ୍ଯା ଚ ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯସି । ଵହ୍ନିସ୍ତ୍ଵାଂ ଭକ୍ତିଭାଵେନ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଚ ଗୃହେଶ୍ଵରୀମ୍
"ମୋର କୃପାରେ ମନ୍ତ୍ରର ଅଂଶରୂପେ ପୂଜିତ ହେବ । ଅଗ୍ନି ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁମକୁ ଗୃହର ମାଲିକା ଭାବେ ପୂଜିବେ ।"
ରମିଷ୍ଯତି ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ରାମଯା ରମଣୀଯଯା । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ଦେଵୋ ଦେଵୀଂ ସମ୍ଭାଷ୍ଯ ନାରଦ
"ସେ ରାମାଙ୍କ ସହିତ ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରିବେ ।" ଏଭଳି କହି, ପ୍ରଭୁ ଦେବୀ ସହ କଥା ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ନାରଦ ।
ତତ୍ରାଜଗାମ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ଵହ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମନିଦେଶତଃ । ସାମଵେଦୋକ୍ତଧ୍ଯାନେନ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତାଂ ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆସିଲେ । ସାମବେଦର ଧ୍ୟାନରେ ଜଗଦମ୍ବାକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ।
ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ପରିତୁଷ୍ଟାଵ ପାଣିଂ ଜଗ୍ରାହ ମନ୍ତ୍ରତଃ । ତଦା ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷଶତଂ ସ ରେମେ ରାମଯା ସହ
ସେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସ୍ତୁତି କଲେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହାତ ଧରିଲେ । ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଏକ ଶତବର୍ଷ ଧରି ସେ ରାମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ ।
ଅତୀଵ ନିର୍ଜନେ ଦେଶେ ସମ୍ଭୋଗସୁଖଦେ ସଦା । ବଭୂଵ ଗର୍ଭସ୍ତସ୍ଯାଂ ଚ ହୁତାଶସ୍ଯ ଚ ତେଜସା
ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ସେମାନେ ସଦା ସଂଯୋଗର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ । ହୁତାଶଙ୍କ ତେଜରେ ସେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ ।
ତଂ ଦଧାର ଚ ସା ଦେଵୀ ଦିଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵାଦଶଵତ୍ସରମ୍ । ତତଃ ସୁଷାଵ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ରମଣୀଯାନ୍ମନୋହରାନ୍
ସେ ଦେବୀ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ବାରୋ ବର୍ଷ ଧରି ଗର୍ଭରେ ଧରିଥିଲେ । ତାପରେ ସେ ରମଣୀୟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିଗାର୍ହପତ୍ଯାହଵନୀଯାନ୍ କ୍ରମେଣ ଚ । ଋଷଯୋ ମୁନଯଶ୍ଚୈଵ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଦଯଃ
କ୍ରମକ୍ରମେ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି, ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଏବଂ ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଋଷି, ମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ।
ସ୍ଵାହାନ୍ତଂ ମନ୍ତ୍ରମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ହଵିର୍ଦାନଂ ଚ ଚକ୍ରିରେ । ସ୍ଵାହାଯୁକ୍ତଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ଯୋ ଗୃହ୍ଣାତି ପ୍ରଶସ୍ତକମ୍
‘ସ୍ୱାହା’ ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେମାନେ ହବି ଦାନ କଲେ । ଯିଏ ‘ସ୍ୱାହା’ ଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ ।
ସର୍ଵସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରଗ୍ରହଣମାତ୍ରତଃ । ଵିଷହୀନୋ ଯଥା ସର୍ପୋ ଵେଦହୀନୋ ଯଥା ଦ୍ଵିଜଃ
ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବାମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳିଯାଏ, ଯେପରି ଅବିଷ ନଥିବା ସାପ କିମ୍ବା ବେଦ ନଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ।
ପତିସେଵାଵିହୀନା ସ୍ତ୍ରୀ ଵିଦ୍ଯାହୀନୋ ଯଥା ପୁମାନ୍ । ଫଲଶାଖାଵିହୀନଶ୍ଚ ଯଥା ଵୃକ୍ଷୋ ହି ନିନ୍ଦିତଃ
ଯେପରି ପତିସେବା ବିହୀନା ଜନାନୀ, ଶିକ୍ଷା ନଥିବା ପୁରୁଷ, କିମ୍ବା ଫଳ ଓ ଶାଖା ବିହୀନ ଗଛ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ,
ସ୍ଵାହାହୀନସ୍ତଥା ମନ୍ତ୍ରୋ ନ ହୁତଃ ଫଲଦାଯକଃ । ପରିତୁଷ୍ଟା ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସମ୍ପ୍ରାପୁରାହୁତୀଃ
ସେପରି 'ସ୍ୱାହା' ବିନା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋମ କଲେ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵାହାନ୍ତେନୈଵ ମନ୍ତ୍ରେଣ ସଫଲଂ ସର୍ଵମେଵ ଚ । ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵାହୋପାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍
'ସ୍ୱାହା' ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମିଳେ; ଏଭଳି ଉତ୍ତମ 'ସ୍ୱାହା' ଉପାଖ୍ୟାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହାଯାଇଛି।
ସୁଖଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ସାରଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି । ନାରଦ ଉଵାଚ ସ୍ଵାହାପୂଜାଵିଧାନଂ ଚ ଧ୍ଯାନଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମୁନୀଶ୍ଵର
ଏହା ହେଉଛି ସୁଖ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ସାର; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ନାରଦ କହିଲେ: ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, 'ସ୍ୱାହା'ଙ୍କ ପୂଜା ବିଧି, ଧ୍ୟାନ ଓ ସ୍ତୋତ୍ର କଥା କହନ୍ତୁ।
ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵହ୍ନିସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ଯେନ ତଦ୍ଵଦ ମେ ପ୍ରଭୋ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଧ୍ଯାନଂ ଚ ସାମଵେଦୋକ୍ତଂ ସ୍ତୋତ୍ରପୂଜାଵିଧାନକମ୍
ଯେଉଁ ବିଧିରେ ଅଗ୍ନିଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ସେଥିରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସାମବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧ୍ୟାନ, ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ପୂଜା ବିଧି—
ଵଦାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସାଵଧାନୋ ମୁନୀଶ୍ଵର । ସର୍ଵଯଜ୍ଞାରମ୍ଭକାଲେ ଶାଲଗ୍ରାମେ ଘଟେଽଥଵା
ମୁଁ କହୁଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ; ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭରେ, ଶାଳଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଘଟରେ,
ସ୍ଵାହାଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ଯଜ୍ଞଂ କୁର୍ଯାତ୍କଲାପ୍ତଯେ । ସ୍ଵାହାଂ ମନ୍ତ୍ରାଙ୍ଗଯୁକ୍ତାଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧିସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍
'ସ୍ୱାହା'ଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ମନ୍ତ୍ର ଅଙ୍ଗ ସହିତ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧିର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସଫଳତା ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।
ସିଦ୍ଧାଂ ଚ ସିଦ୍ଧିଦାଂ ନୄଣାଂ କର୍ମଣାଂ ଫଲଦାଂ ଶୁଭାମ୍ । ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ମୂଲେନ ଦତ୍ତ୍ଵା ପାଦ୍ଯାଦିକଂ ନରଃ
ତାଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ, କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳଦାତ୍ରୀ ଓ ଶୁଭା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଂ ଲଭେତ୍ସ୍ତୁତ୍ଵା ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ମୁନେ ଶୃଣୁ । ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ଵହ୍ନିଜାଯାଯୈ ଦେଵ୍ଯୈ ସ୍ଵାହେତ୍ଯନେନ ଚ
ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରିଲେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳିଯାଏ। ମୁନି, ଶୁଣ: 'ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ଅଗ୍ନିଜାୟା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା'—
ଯଃ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ତାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସର୍ଵେଷ୍ଟଂ ସମ୍ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଵହ୍ନିରୁଵାଚ ସ୍ଵାହା ଵହ୍ନିପ୍ରିଯା ଵହ୍ନିଜାଯା ସନ୍ତୋଷକାରିଣୀ
ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହୁଏ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ସ୍ୱାହା ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥିବା,
ଶକ୍ତିଃ କ୍ରିଯା କାଲଦାତ୍ରୀ ପରିପାକକରୀ ଧ୍ରୁଵା । ଗତିଃ ସଦା ନରାଣାଂ ଚ ଦାହିକା ଦହନକ୍ଷମା
ଶକ୍ତି, କ୍ରିୟା, ସମୟ ଦାତ୍ରୀ, ପକ୍ୱତା ଦେଇଥିବା, ଚିରସ୍ଥାୟୀ; ସଦା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଗତି, ଦାହକାରିଣୀ, ସମସ୍ତ କୁଝାଡ଼ିବାରେ ସମର୍ଥ।
ସଂସାରସାରରୂପା ଚ ଘୋରସଂସାରତାରିଣୀ । ଦେଵଜୀଵନରୂପା ଚ ଦେଵପୋଷଣକାରିଣୀ
ସେ ସଂସାରର ସାର, ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ରୁ ଉଦ୍ଧାରକାରିଣୀ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ଜୀବନ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିଥିବା।
ଷୋଡଶୈତାନି ନାମାନି ଯଃ ପଠେଦ୍ଭକ୍ତିସଂଯୁତଃ । ସର୍ଵସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ଯେଉଁଠି ଏହି ଷୋଡ଼ଶ ନାମକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳିଯାଏ।