ଵସିଷ୍ଠୋ ଜ୍ଞାତଵୃତ୍ତାଂତୋ ଗତ୍ଵା କୈଲାସପର୍ଵତମ୍ । ସଂପୂଜ୍ଯ ଶଂଭୁଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତଃ
ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ଘଟଣା ଜାଣି, କୈଳାଶ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ। ନମୋ ନମଃ ଶିଵାଯାସ୍ତୁ ଶଂକରାଯ କପର୍ଦିନେ । ଗିରିଜାର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗଦେହାଯ ନମସ୍ତେ ଚଂଦ୍ରମୌଲଯେ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: 'ଶିବଙ୍କୁ, ଶଂକରଙ୍କୁ, ଜଟାଧାରୀଙ୍କୁ, ଗିରିଜାଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗୀ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ମୋର ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।'
ମୃଡାଯ ସୁଖଦାତ୍ରେ ତେ ନମଃ କୈଲାସଵାସିନେ । ନୀଲକଣ୍ଠାଯ ଭକ୍ତାନାଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନେ
ହେ କୈଳାସରେ ବସିଥିବା, ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଶତଶଃ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଶିଵାଯ ଶିଵରୂପାଯ ପ୍ରପନ୍ନଭଯହାରିଣେ । ନମୋ ଵୃଷଭଵାହାଯ ଶରଣ୍ଯାଯ ପରାତ୍ମନେ
ହେ ଶିବ, ହେ ଶିବରୂପୀ, ଶରଣାଗତଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା, ବୃଷ ଚଢିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ପରମ ଆତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୀଶରୂପାଯ ସର୍ଗସ୍ଥିତିଲଯେଷୁ ଚ । ନମୋ ଦେଵାଧିଦେଵାଯ ଵରଦାଯ ପୁରାରଯେ
ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଦୟାଳୁ, ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଯଜ୍ଞରୂପାଯ ଯଜତାଂ ଫଲଦାତ୍ରେ ନମୋ ନମଃ । ଗଂଗାଧରାଯ ସୂର୍ଯେନ୍ଦୁଶିଖିନେତ୍ରାଯ ତେ ନମଃ
ଯଜ୍ଞର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଇଥିବା, ଗଙ୍ଗାଧାରୀ, ଚୁଳିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ନୟନ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରାଦୁରାସୀଜ୍ଜଗତ୍ପତିଃ । ଵୃଷାରୂଢୋଽମ୍ବିକୋପେତଃ କୋଟିସୂର୍ଯସମପ୍ରଭଃ
ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସହିତ, ବୃଷ ଉପରେ ବସି, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ରଜତାଚଲସଂକାଶସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରଶ୍ଚଂଦ୍ରଶେଖରଃ। ପ୍ରଣତଂ ପରିତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହ ରଜତ ପାହାଡ଼ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତିନିଟି ଆଖି, ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ, ଆତ୍ମାରେ ସନ୍ତୋଷ ଭରିଥିଲା, ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଵରଂ ଵରଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯେଲା ପୁଁସ୍ତ୍ଵମଭ୍ଯର୍ଥଯନ୍ମୁନିଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ହେ ବିଦ୍ୱାନ ଋଷି, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତାହା ମାଗ।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ମୁନି ନମସ୍କାର କରି, ପୁରୁଷତ୍ୱ ଆଗ୍ରହ କଲେ।
ଅଥ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନୁଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ମାସଂ ପୁମାନ୍ସ ଭଵିତା ମାସଂ ନାରୀ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଭଗବାନ ଦୟା କରି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ଓ ଏକ ମାସ ନାରୀ ହେବ।'
ଇତି ପ୍ରାପ୍ଯ ଵରଂ ଶଂଭୋର୍ମହର୍ଷିର୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ଵରଦାନୋନ୍ମୁଖୀଂ ଦେଵୀଂ ପ୍ରଣନାମ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍
ଏଭଳି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇ, ମହାର୍ଷି ଜଗଦମ୍ବିକାଙ୍କୁ, ବର ଦେବାକୁ ସଦା ତତ୍ପର ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
କୋଟିଚଂଦ୍ରକଲାକାନ୍ତିଂ ସୁସ୍ମିତାଂ ପରିପୂଜ୍ଯ ଚ । ତୁଷ୍ଟାଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ସତତମିଲାଯାଃ ପୁଂସ୍ତ୍ଵକାମ୍ଯଯା
କୋଟି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମଧୁର ହସ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ଇଳାଙ୍କୁ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଆଶା କରି ସଦା ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଜଯ ଦେଵି ମହାଦେଵି ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରିଣି । ଜଯ ସର୍ଵସୁରାରାଧ୍ଯେ ଜଯାନଂତଗୁଣାଲଯେ
ଜୟ ହେ ଦେବୀ, ମହାଦେବୀ, ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅନେକ ଗୁଣର ନିବାସ, ଆପଣଙ୍କୁ ଜୟ।
ନମୋ ନମସ୍ତେ ଦେଵେଶି ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲେ । ଜଯ ଦୁର୍ଗେ ଦୁ:ଖହଂତ୍ରି ଦୁଷ୍ଟଦୈତ୍ଯନିଷୂଦିନି
ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର ହେ ଦେବୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଣୀ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା, ଜୟ ହେ ଦୁର୍ଗା, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଦାୟତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିବା।
ଭକ୍ତିଗମ୍ଯେ ମହାମାଯେ ନମସ୍ତେ ଜଗଦମ୍ବିକେ । ସଂସାରସାଗରୋତ୍ତାରପୋତୀଭୂତପଦାମ୍ବୁଜେ
ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ମହାମାୟା, ଜଗତ୍ଜନନୀ, ତୁମର ପଦପଦ୍ମ ସଂସାର ସାଗର ଉତ୍ତାରିବା ପାଇଁ ନୌକା ସ୍ୱରୂପ, ତୁମକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋଽପି ଵିବୁଧାସ୍ତ୍ଵତ୍ପାଦାଂବୁଜସେଵଯା । ଵିଶ୍ଵସର୍ଗସ୍ଥିତିଲଯପ୍ରଭୁତ୍ଵଂ ସମଵାପ୍ନୁଯୁଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ପଦପଦ୍ମର ସେବା କରି, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର ଅଧିକାର ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ପ୍ରସନ୍ନା ଭଵ ଦେଵେଶି ଚତୁର୍ଵର୍ଗପ୍ରଦାଯିନି । କସ୍ତ୍ଵାଂ ସ୍ତୋତୁଂ କ୍ଷମୋ ଦେଵି କେଵଲଂ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍
ଦୟାଳୁ ହେଉ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଣୀ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥିବା, ଏ ଦେବୀ, କିଏ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବ? ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ପାଖରେ ନମ୍ର ହୋଇଛି।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ଭଗଵତୀ ଦୁର୍ଗା ନାରାଯଣୀ ପରା । ଭକ୍ତ୍ଯା ଵସିଷ୍ଠମୁନିନା ପ୍ରସନ୍ନା ତତ୍କ୍ଷଣାଦଭୂତ୍
ଏପରି ଭାବରେ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପରେ, ପରମ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ନାରାୟଣୀ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତଦୋଵାଚ ମହାଦେଵୀ ପ୍ରଣତାର୍ତିହରୀ ମୁନିମ୍ । ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଭଵନଂ ଗତ୍ଵା କୁରୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଦର୍ଚନମ୍
ତାପରେ ମହାଦେବୀ, ନମସ୍କାର କରୁଥିବାମାନେଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋର ପୂଜା କର।'
ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଶ୍ରାଵଯ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପୁରାଣଂ ମତ୍ପ୍ରିଯଂକରମ୍ । ଦେଵୀଭାଗଵତଂ ନାମ ନଵାହୋଭିର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଥିବା ପୁରାଣ, ଦେବୀଭାଗବତ ନାମକ ଗ୍ରନ୍ଥ, ନଉ ଦିନ ଧରି ପଢ଼ି ଶୁଣା।'
ଶ୍ରଵଣାଦେଵ ସତତଂ ପୁଂସ୍ତ୍ଵମସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତିରୋଧାନଂ ଗଚ୍ଛତଃସ୍ମ ଶିଵେଶ୍ଵରୌ
କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର, ସେ ସଦା ପୁରୁଷତ୍ୱ ପୁନି ପାଇବେ—ଏହିପରି ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ କହି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ତାଂ ଦିଶଂ ନତ୍ଵା ସମାଗତ୍ଯାଶ୍ରମଂ ନିଜମ୍ । ସମାହୂଯ ଚ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଦେଵ୍ଯାରାଧନମାଦିଶତ୍
ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଦିଗକୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ସେଠାରେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଡାକି, ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଆଶ୍ଵିନସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ସଂପୂଜ୍ଯ ଜଗଦଂବିକାମ୍ । ନଵରାତ୍ରଵିଧାନେନ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଭୂପତିମ୍
ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ନବରାତ୍ର ବିଧିରେ ଜଗତ୍ଜନନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଶୁଣାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯାପି ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତାମୃତମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ ଗୁରୁଂ ଲେଭେ ପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ନିରଂତରମ୍
ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭକ୍ତିସହିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଆମୃତ ଶୁଣି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ଓ ପୂଜା କରି, ଅବିରତ ପୁରୁଷତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ରାଜ୍ଯାସନେଽଭିଷିକ୍ତସ୍ତୁ ଵସିଷ୍ଠେନ ମହର୍ଷିଣା । ଭୁଵଂ ଶଶାସ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରଜାଶ୍ଚୈଵାନୁରଂଜଯନ୍
ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜସିଂହାସନରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ଈଜେ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈଃ ସଂପୂର୍ଣଵରଦକ୍ଷିଣୈଃ । ପୁତ୍ରେଷୁ ରାଜ୍ଯଂ ସଂଦିଶ୍ଯ ପ୍ରାପ ଦେଵ୍ଯାଃ ସଲୋକତାମ୍
ସେ ବିଭିନ୍ନ ்ଯଜ୍ଞ କଲେ ଓ ପ୍ରଚୁର ଦାନ ଦେଲେ, ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ଦେବୀଙ୍କ ସମାନ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଇତି କଥିତମଶେଷଂ ସେତିହାସଂ ଚ ଵିପ୍ରା ଯଦି ପଠତି ସୁଭକ୍ତ୍ଯା ମାନଵୋ ଵା ଶୃଣୋତି । ସ ଇହ ସକଲକାମାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମମୃତମଥାନ୍ତେ ଯାତି ଦେଵ୍ଯାଃ ସଲୋକମ୍
ଏହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଯେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଥବା ମଣିଷ ଭକ୍ତିସହିତ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଏଠାରେ ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଶେଷରେ ଦେବୀଙ୍କ ଲୋକ ଓ ପରମ ଆମୃତ ପାଇଥାଏ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ଯାଯଃ ସୂତ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଵିଚିତ୍ରାଂ କୁଂଭସଂଭଵଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷୁଃ ପୁନରାହେଦଂ ଵିଶାଖଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବିନୟ ସହିତ ପୁନିଥରେ ବିଶାଖଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଦେଵସେନାପତେ . ଦେଵ ଵିଚିତ୍ରେଯଂ ଶ୍ରୁତା କଥା । ପୁନରନ୍ଯଚ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵଦ ଭାଗଵତସ୍ଯ ମେ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଦେବସେନାପତି, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣିଲି। ଏବେ ମୋତେ ଭାଗବତର ଆଉ ମହିମା କୁହ।
ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ। ମିତ୍ରାଵରୁଣସଂଭୂତ ମୁନେ ଶୃଣୁ କଥାମିମାମ୍ । ଯତ୍ରୈକଦେଶ ମହିମା ପ୍ରୋକ୍ତା ଭାଗଵତସ୍ଯ ତୁ
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ମୁନି, ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗବତର କିଛି ମହିମା କୁହାଯାଇଛି।