ସା ଵିନ୍ଧ୍ଯଵାସିନୀ ଵିଷ୍ଣୋରନୁଜା ଵରଦେଶ୍ଵରୀ । ବଭୂଵ ପୂଜ୍ଯା ଲୋକାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ମୁନିସତ୍ତମ
ଯିଏ ବିନ୍ଧ୍ୟାବାସିନୀ, ବରଦାନ ଦେଇଥିବା ଦେବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭଉଣୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ହେଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ କୋଽସୌ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଚଲଃ ସୂତ କିମର୍ଥଂ ଗଗନଂ ସ୍ପୃଶନ୍ । ଭାନୁମାର୍ଗାଵରୋଧଂ ଚ କିମର୍ଥଂ କୃତଵାନସୌ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟାଚଳ କିଏ, ହେ ସୂତ? ସେ କାହିଁକି ଆକାଶକୁ ଛୁଁଥିଲା? ଏବଂ ସେ କାହିଁକି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା?
କଥଂ ଚ ମୈତ୍ରାଵରୁଣିଃ ପର୍ଵତଂ ତଂ ମହୋନ୍ନତମ୍ । ପ୍ରକୃତିସ୍ଥଂ ଚକାରେତି ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ଏବଂ କିପରି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁଅ ସେ ବଡ଼ ପର୍ବତକୁ ତାହାର ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ? ସବୁ ଖୁଲାସାରେ କହ।
ନ ହି ତୃପ୍ଯାମହେ ସାଧୋ ତ୍ଵଦାସ୍ଯଗଲିତାମୃତମ୍ । ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତ୍ରରୂପାଖ୍ଯଂ ପୀତ୍ଵା ତୃଷ୍ଣା ପ୍ରଵର୍ଧତେ
ହେ ସାଧୁ, ତୁମ ମୁଁହରୁ ଝରୁଥିବା ଅମୃତ ପିଇଲେ ଆମେ କେବେ ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ। ଦେବୀଙ୍କର କଥା ଓ ରୂପ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଆମର ତୃଷ୍ଣା ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଆସୀଦ୍ଵିନ୍ଧ୍ଯାଚଲୋ ନାମ ମାନ୍ଯଃ ସର୍ଵଧରାଭୃତାମ୍ । ମହାଵନସମୂହାଢ୍ଯୋ ମହାପାଦପସଂଵୃତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ବିନ୍ଧ୍ୟାଚଳ ନାମକ ଏକ ପର୍ବତ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀଧାରୀ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ମହାବୃକ୍ଷରେ ଢ଼କା।
ସୁପୁଷ୍ପିତୈରନେକୈଶ୍ଚ ଲତାଗୁଲ୍ମୈସ୍ତୁ ସଂଵୃତଃ । ମୃଗା ଵରାହା ମହିଷା ଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ଶାର୍ଦୂଲକା ଅପି
ଏହା ଅନେକ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ବେଳ ଓ ଝାଡ଼ିରେ ଢ଼କା ଥିଲା, ଏଠାରେ ହରିଣ, ବନଶୁଆର, ମହିଷ, ବାଘ, ଏବଂ ଚିତା ଭରିଥିଲେ।
ଵାନରାଃ ଶଶକା ଋକ୍ଷାଃ ଶୃଗାଲାଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ । ଵିଚରନ୍ତି ସଦା ହୃଷ୍ଟା ପୁଷ୍ଟା ଏଵ ମହୋଦ୍ଯମାଃ
ବାନର, ଶଶକ, ଭାଲୁ, ଏବଂ ଖଟାସମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ଖୁସି, ସୁସ୍ଥ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ନଦୀନଦଜଲାକ୍ରାନ୍ତୋ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵକିନ୍ନରୈଃ । ଅପ୍ସରୋଭିଃ କିମ୍ପୁରୁଷୈଃ ସର୍ଵକାମଫଲଦ୍ରୁମୈଃ
ନଦୀ ଓ ନାଲାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଅପ୍ସରା, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ ରହୁଥିଲେ।
ଏତାଦୃଶେ ଵିନ୍ଧ୍ଯନଗେ କଦାଚିତ୍ପର୍ଯଟନ୍ ମହୀମ୍ । ଦେଵର୍ଷିଃ ପରମପ୍ରୀତୋ ଜଗାମ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ମୁନିଃ
ଏଭଳି ଶୋଭାମୟ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ଏକଥର ଦେବଋଷି ମହାପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଭୂମିରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ଆସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ନଗୋ ମଙ୍କ୍ଷୁ ତୂର୍ଣମୁତ୍ଥାଯ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ । ପାଦ୍ଯମର୍ଘ୍ଯଂ ତଥା ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରାସନମଥାର୍ପଯତ୍
ସେ ଦେବଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଆଦରରେ ପାଦଧୋଇ ପାଣି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଦେଲା।
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ଦେଵର୍ଷିଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ ନଗ ଊଚିଵାନ୍ । ଵିନ୍ଧ୍ଯ ଉଵାଚ ଦେଵର୍ଷେ କଥ୍ଯତାଂ ଜାତ ଆଗମଃ କୁତ ଉତ୍ତମଃ
ଦେବଋଷି ସୁବିଧାରେ ବସି ଖୁସି ହେଉଥିବାବେଳେ, ପର୍ବତ କହିଲା: ବିନ୍ଧ୍ୟ କହିଲେ: ଦେବଋଷି, ଆପଣ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି, କେଉଁ ଉତ୍ତମ କାମରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି କହନ୍ତୁ।
ତଵାଗମନତୋ ଜାତମନର୍ଘ୍ଯଂ ମମ ମନ୍ଦିରମ୍ । ତଵ ଚଙ୍କ୍ରମଣଂ ଦେଵାଭଯାର୍ଥଂ ହି ଯଥା ରଵେଃ
ଆପଣ ଆସିବାରୁ ମୋ ଘର ଅମୂଲ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଚାଲିଆସିବା ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ।
ଅପୂର୍ଵଂ ଯନ୍ମନୋଵୃତ୍ତଂ ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ମମ ନାରଦ । ନାରଦ ଉଵାଚ ମମାଗମନମିନ୍ଦ୍ରାରେ ଜାତଂ ସ୍ଵର୍ଣଗିରେରଥ
ଏହି ଅପୂର୍ବ ମନର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ନାରଦ। ନାରଦ କହିଲେ: ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ମୋର ଆଗମନ ସେଇ ସମୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତରେ ହେଇଥିଲା।
ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ଲୋକାଃ ଶକ୍ରାଗ୍ନିଯମପାଶିନାମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକପାଲାନାଂ ଭଵନାନି ସମନ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ଓ ଭାରୁଣଙ୍କ ଲୋକ ଦେଖିଲି; ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଘର ବଡ଼ ଚାରିପଟି ଦେଖିଲି।
ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନି ଵିନ୍ଧ୍ଯାଗ ନାନାଭୋଗପ୍ରଦାନି ଚ । ଇତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଃ ପୁନରୁଚ୍ଛ୍ଵାସମାଵିଶତ୍
ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଦେଇଥିବା ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଦେଖିଲି। ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ପୁଣି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଉଚ୍ଛ୍ଵସନ୍ତଂ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଶୈଲରାଟ୍ । ଉଚ୍ଛ୍ଵାସକାରଣଂ କିଂ ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ଦେଵଋଷେ ମମ
ମୁନିଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ପର୍ବତରାଜ ପୁଣି ପଚାରିଲେ: ଦେବଋଷି, ଆପଣ ଏହି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ କାହିଁକି ନେଉଛନ୍ତି, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ନଗସ୍ଯୋକ୍ତଂ ଦେଵର୍ଷିରମିତଦ୍ଯୁତିଃ । ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ଵତ୍ସ ମମୋଚ୍ଛ୍ଵାସସ୍ଯ କାରଣମ୍
ପର୍ବତର କଥା ଶୁଣି, ଦେବଋଷି ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶାନ୍ତ ହସ୍ତେ କହିଲେ: ବେଟା, ମୋ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସର କାରଣ ଶୁଣ।
ଗୌରୀଗୁରୁସ୍ତୁ ହିମଵାଞ୍ଛିଵସ୍ଯ ଶ୍ଵଶୁରଃ କିଲ । ସମ୍ବନ୍ଧିତ୍ଵାତ୍ପଶୁପତେଃ ପୂଜ୍ଯ ଆସୀତ୍କ୍ଷମାଭୃତାମ୍
ଗୌରୀଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ହେଉଛନ୍ତି ହିମବନ୍ତ। ପଶୁପତିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଥିବାରୁ ସେ ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ।
ଏଵମେଵ ଚ କୈଲାସଃ ଶିଵସ୍ଯାଵସଥଃ ପ୍ରଭୁଃ । ପୂଜ୍ଯଃ ପୃଥ୍ଵୀଭୃତାଂ ଜାତୋ ଲୋକେ ପାପୌଘଦାରଣଃ
ଏହିପରି, କୈଳାସ ଯେଉଁଠାରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶିବ ବସନ୍ତି, ସେଠି ବି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ ଓ ପାପ ନାଶକ।
ନିଷଧଃ ପର୍ଵତୋ ନୀଲୋ ଗନ୍ଧମାଦନ ଏଵ ଚ । ପୂଜ୍ଯାଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନମାସାଦ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵ କ୍ଷମାଭୃତଃ
ନିଷଧ, ନୀଳ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ।
ଯଂ ପର୍ଯେତି ଚ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ସହସ୍ରକିରଣଃ ସ୍ଵରାଟ୍ । ସଗ୍ରହର୍କ୍ଷଗଣୋପେତଃ ସୋଽଯଂ କନକପର୍ଵତଃ
ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ସହିତ ଘେରି ରହନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ପର୍ବତ ଅଛି।
ଆତ୍ମାନଂ ମନୁତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵରିଷ୍ଠଂ ଚ ଧରାଭୃତାମ୍ । ସର୍ଵେଷାମହମେଵାଗ୍ର୍ଯୋ ନାସ୍ତି ଲୋକେଷୁ ମତ୍ସମଃ
ଏହି ପର୍ବତ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଭାବେ ଭାବେ, 'ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମୋ ସମାନ କେହି ନାହିଁ'।
ଏଵଂମାନାଭିମାନଂ ତଂ ସ୍ମୃତ୍ଵୋଚ୍ଛ୍ଵାସୋ ମଯୋଜ୍ଝିତଃ । ଅସ୍ତୁ ନୈତାଵତା କୃତ୍ଯଂ ତପୋବଲଵତାଂ ନଗ । ପ୍ରସଙ୍ଗତୋ ମଯୋକ୍ତଂ ତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ନିଜଂ ଗୃହମ୍
ଏହି ମାନ ଓ ଅଭିମାନକୁ ମନେ ପକାଇ ମୁଁ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଲି। କିନ୍ତୁ, ଏହା ତପସ୍ୟାଶକ୍ତ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି କଥା ନୁହେଁ ପର୍ବତ। ଏହି ଘଟଣା ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୂର୍ଘଟଣାବଶତଃ କହିଲି; ଏବେ ମୁଁ ମୋ ଘରକୁ ଯିବି।
ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଵିନ୍ଧ୍ଯୋପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ସୂତଉଵାଚ ଏଵଂ ସମୁପଦିଶ୍ଯାଯଂ ଦେଵର୍ଷିଃ ପରମଃ ସ୍ଵରାଟ୍ । ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲୋକଂ ସ୍ଵୈରଚାରୀ ମହାମୁନିଃ
ଦେବୀଙ୍କ ମହିମାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନର ବର୍ଣ୍ଣନା। ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ସେ ଦେବଋଷି ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଳି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଗତେ ମୁନିଵରେ ଵିନ୍ଧ୍ଯଶ୍ଚିନ୍ତାଂ ଲେଭେଽନପାଯିନୀମ୍ । ନୈଵ ଶାନ୍ତିଂ ସ ଲେଭେ ଚ ସଦାନ୍ତଃକୃତଶୋଚନଃ
ମହାମୁନି ଯିବା ପରେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଅବିରତ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ; ସେ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ, ସଦା ମନରେ ଦୁଃଖିତ ରହିଲେ।
କଥଂ କିଂ ତ୍ଵତ୍ର ମେ କାର୍ଯଂ କଥଂ ମେରୁଂ ଜଯାମ୍ଯହମ୍ । ନୈଵ ଶାନ୍ତିଂ ଲଭେ ନାପି ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ମେ ମାନସେ ଭଵେତ୍
ଏଠାରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? କିପରି ମୁଁ ମେରୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବି? ମୋତେ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ, ମୋର ମନ ବି ଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ।
(ଧିଗୁତ୍ସାହଂ ଚ ମାନଂ ଚ ଧିଙ୍ମେ କୀର୍ତିଂ ଚ ଧିକ୍କୁଲମ୍) ଧିଗ୍ବଲଂ ମେ ପୌରୁଷଂ ଧିକ୍ ସ୍ମୃତଂ ପୂର୍ଵୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ମନସି ସ୍ଫୁଟମ୍
(ମୋର ଉତ୍ସାହ ଓ ମାନକୁ ନିନ୍ଦା କରିବି, ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ଓ କୁଳକୁ ନିନ୍ଦା କରିବି,) ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥକୁ ନିନ୍ଦା କରିବି, ପୁରୁଣା ମହାତ୍ମାମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କରିବି; ଏପରି ଚିନ୍ତା ବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କ ମନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ମତିଃ କାର୍ଯେ କର୍ତଵ୍ଯେ ଦୋଷକାରିଣୀ । ମେରୁପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ କୁର୍ଵନ୍ନିତ୍ଯମେଵ ଦିଵାକରଃ
କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ନିଶ୍ଚୟ ମନରେ ଆସିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦୋଷକାରୀ ହେବାକୁ ଯାଉଛି: ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମେରୁକୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି।
ସଗ୍ରହର୍କ୍ଷଗଣୋପେତଃ ସଦା ଦୃପ୍ଯତ୍ଯଯଂ ନଗଃ । ତସ୍ଯ ମାର୍ଗସ୍ଯ ସଂରୋଧଂ କରିଷ୍ଯାମି ନିଜୈଃ କରୈଃ
ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ପର୍ବତ ସଦା ଗର୍ବିତ ରହେ; ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ପଥ ଅଟକେଇଦେବି।
ତଦା ନିରୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ଯୁମଣିଃ ପରିକ୍ରାମେତ୍କଥଂ ନଗମ୍ । ଏଵଂ ମାର୍ଗେ ନିରୁଦ୍ଧେ ତୁ ମଯା ଦିନକରସ୍ଯ ଚ
ତେବେ, ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅଟକାଯାଏ, ସେ କିପରି ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କରିବେ? ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦିନର ପଥ ଅଟକେଇଦେଲେ, କଣ ହେବ?