ସ ଵିଧାତା ଵିଧାତୁଶ୍ଚ ପାତୁଃ ପାତା ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ସ୍ରଷ୍ଟୁଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ଚ ସଂହର୍ତୁଃ ସଂହର୍ତା କାଲକାଲକଃ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ରକ୍ଷକଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ତିନି ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ଆରମ୍ଭକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଆରମ୍ଭକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକଙ୍କର ସଂହାରକ, ସମୟର ସମୟ।
ମହାଵିପତ୍ତୌ ସଂସାରେ ଯଃ ସ୍ମରେନ୍ମଧୁସୂଦନମ୍ । ଵିପତ୍ତୌ ତସ୍ଯ ସମ୍ପତ୍ତିର୍ଭଵେଦିତ୍ଯାହ ଶଙ୍କରଃ
ଏହି ସଂସାରର ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଯେଉଁଠି ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେଠାରେ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ—ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି ଶଙ୍କର।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଶୁଭାଶିଷଂ ଚେଷ୍ଟଂ ବୋଧଯାମାସ ନାରଦ
ଏଭଳି କହି, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଲୋକେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ହରିଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହରିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଭାମ୍ । ବୃହସ୍ପତିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵୈଃ ସୁରଗଣୈଃ ସହ
ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କଥାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ହରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାକୁ ବୃହସ୍ପତି ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସହିତ ଗଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଗତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ କମଲୋଦ୍ଭଵମ୍ । ପ୍ରଣେମୁର୍ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ସହେନ୍ଦ୍ରା ଗୁରୁଣା ସହ
ସେମାନେ ଶୀଘ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଗୁରୁ ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମାସ ସୁରାଚାର୍ଯୋ ଵିଧିଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରହସ୍ଯୋଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମହେନ୍ଦ୍ରଂ କମଲାସନଃ
ଦେବମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି, କମଳାସନ ବ୍ରହ୍ମା ହସି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଵତ୍ସ ମଦ୍ଵଂଶଜାତୋଽସି ପ୍ରପୌତ୍ରୋ ମେ ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ବୃହସ୍ପତେଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସୁରାଣାମଧିପଃ ସ୍ଵଯମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଶିଶୁ, ତୁମେ ମୋ ବଂଶର ଜନ୍ମ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପରପୌତ୍ର। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ନିଜେ ଅଧିପତି।
ମାତାମହଶ୍ଚ ଦକ୍ଷସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । କୁଲତ୍ରଯଂ ଯସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧଂ କଥଂ ସୋଽହଙ୍କୃତୋ ଭଵେତ୍
ତୁମର ମାମା ଡକ୍ଷ ଏକ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଯାହାଙ୍କ ତିନି ପିଢ଼ି ଶୁଦ୍ଧ—ସେ କିପରି ଅହଂକାରୀ ହେବେ?
ମାତା ପତିଵ୍ରତା ଯସ୍ଯ ପିତା ଶୁଦ୍ଧୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ମାତାମହୋ ମାତୁଲଶ୍ଚ କଥଂ ସୋଽହଙ୍କୃତୋ ଭଵେତ୍
ଯାହାଙ୍କ ମାଆ ପତିବ୍ରତା, ବାପା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ, ମାମା ଓ ମାମୁଅଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି—ସେ କିପରି ଅହଂକାରୀ ହେବେ?
ଜନଃ ପୈତୃକଦୋଷେଣ ଦୋଷାନ୍ମାତାମହସ୍ଯ ଚ । ଗୁରୁଦୋଷାତ୍ତ୍ରିଭିର୍ଦୋଷୈର୍ହରିଦୋଷୀ ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମଣିଷ ଜଣେ ବାପାଙ୍କ ଦୋଷ, ମାମାଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୋଷ—ଏଇ ତିନି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା, ହରିଭକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୋଷୀ ହୁଏ।
ସର୍ଵାନ୍ତରାତ୍ମା ଭଗଵାନ୍ ସର୍ଵଦେହେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତଃ । ଯସ୍ଯ ଦେହାତ୍ସ ପ୍ରଯାତି ସ ଶଵସ୍ତତ୍କ୍ଷଣଂ ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ, ସେମାନେ ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶବ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମନୋଽହମିନ୍ଦ୍ରିଯେଶଂ ଚ ଜ୍ଞାନରୂପୋ ହି ଶଙ୍କରଃ । ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରାଣା ଚ ପ୍ରକୃତିର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଭଗଵତୀ ସତୀ
ମନ, ଅହଂକାର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଙ୍କ ନାୟକ—ଏହା ଶଙ୍କରଙ୍କ ରୂପ। ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରାଣ, ପ୍ରକୃତି ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧି, ଓ ଭଗବତୀ ସତୀ।
ନିଦ୍ରାଦଯଃ ଶକ୍ତଯଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତେଃ କଲାଃ । ଆତ୍ମନଃ ପ୍ରତିବିମ୍ବଶ୍ଚ ଜୀଵୋ ଭୋଗଶରୀରଭୃତ୍
ନିଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ। ଆତ୍ମାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହେଉଛି ଜୀବ, ଯିଏ ଭୋଗ ଶରୀର ଧାରଣ କରେ।
ଆତ୍ମନୀଶେ ଗତେ ଦେହାତ୍ସର୍ଵେ ଯାନ୍ତି ସସମ୍ଭ୍ରମାଃ । ଯଥା ଵର୍ତ୍ମନି ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ନରଦେଵମିଵାନୁଗାଃ
ଯେବେ ଭଗବାନ ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ରାଜା ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଲେ ତାଙ୍କ ସହ ଅନୁଚରମାନେ ଚାଲନ୍ତି।
ଅହଂ ଶିଵଶ୍ଚ ଶେଷଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଧର୍ମୋ ମହାଵିରାଟ୍ । ଯୂଯଂ ଯଦଂଶା ଭକ୍ତାଶ୍ଚ ତତ୍ପୁଷ୍ପଂ ନ୍ଯକ୍କୃତଂ ତ୍ଵଯା
ମୁଁ, ଶିବ, ଶେଷ, ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମ ଏବଂ ମହାବିରାଟ, ଏବଂ ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ୍ଭଙ୍କ ଅଂଶ ଏବଂ ଭକ୍ତ, ସେ ପୁଷ୍ପଟିକୁ ତୁମେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲା।
ଶିଵେନ ପୂଜିତଂ ପାଦପଦ୍ମଂ ପୁଷ୍ପେଣ ଯେନ ଚ । ତତ୍ର ଦୁର୍ଵାସସା ଦତ୍ତଂ ଦୈଵେନ ନ୍ଯକ୍କୃତଂ ତ୍ଵଯା
ଶିବ ଯେଉଁ ପୁଷ୍ପରେ ପାଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଦୁର୍ବାସା ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲା।
ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ମସ୍ତକେ ଯସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପାଦାବ୍ଜପ୍ରଚ୍ଯୁତମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ସୁରାଣାଂ ଚ ତତ୍ପୂଜାପୁରତୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ପୁଷ୍ପ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରୁ ଝରି ଯାଏ ଏବଂ କାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼େ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୂଜା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋପରି ହୁଏ।
ଦୈଵେନ ଵଞ୍ଚିତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଦୈଵଂ ଚ ବଲଵତ୍ତରମ୍ । ଭାଗ୍ଯହୀନଂ ଜନଂ ମୂଢଂ କୋ ଵା ରକ୍ଷିତୁମୀଶ୍ଵରଃ
ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଠକାଯାଇଛ, ଏବଂ ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଭାଗ୍ୟହୀନ ଏବଂ ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ, ହେ ପ୍ରଭୁ?
ସା ଶ୍ରୀର୍ଗତାଧୁନା କୋପାତ୍କୃଷ୍ଣନିର୍ମାଲ୍ଯଵର୍ଜନାତ୍ । ଅଧୁନା ଗଚ୍ଛ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ମଯା ଚ ଗୁରୁଣା ସହ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିର୍ମାଳ୍ୟକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବାରୁ ଶ୍ରୀ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏବେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ଗୁରୁ ଏବଂ ମୋ ସହିତ ଭୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଅ।
ନିଷେଵ୍ଯ ତତ୍ର ଶ୍ରୀନାଥଂ ଶ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ମଦ୍ଵରାତ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵୈଃ ସୁରଗଣୈଃ ସହ
ସେଠାରେ ଶ୍ରୀନାଥଙ୍କୁ ସେବା କରିଲେ, ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତୁମେ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିବ। ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହିତ—
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ପରବ୍ରହ୍ମ ଭଗଵନ୍ତଂ ସନାତନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଜଃସ୍ଵରୂପଂ ତଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ସ୍ଵତେଜସା
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ପରବ୍ରହ୍ମ, ସନାତନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମମଧ୍ଯାହ୍ନମାର୍ତଣ୍ଡଶତକୋଟିସମପ୍ରଭମ୍ । ଶାନ୍ତମନାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ଯୀକାନ୍ତମନନ୍ତକମ୍
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ଦଶ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାଙ୍କ ତେଜ, ଶାନ୍ତ, ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତ ନଥିବା, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଅନନ୍ତ।
ଚତୁର୍ଭୁଜୈଃ ପାର୍ଷଦୈଶ୍ଚ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଯୁତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଚତୁର୍ଭିର୍ଵେଦୈଶ୍ଚ ଗଙ୍ଗଯା ପରିଵେଷ୍ଟିତମ୍
ଚାରିଭୁଜ ଉପସ୍ଥିତ ଦୂତମାନେ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ସହିତ ପ୍ରଭୁ, ଚାରିଟି ବେଦ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କୁ ବେସିଥିଲେ।
ତଂ ପ୍ରଣେମୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମୂର୍ଧ୍ନା ବ୍ରହ୍ମପୁରୋଗମାଃ । ଭକ୍ତିନମ୍ରାଃ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରାସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ଏବଂ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ, ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମାସ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ରୁରୁଦୁର୍ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଵାଧିକାରାଚ୍ଚୁତାଶ୍ଚ ତାଃ
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ହାତ ଜୋଡି ଘଟଣାବଳୀ କହିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ଅଧିକାର ହରାଇ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ସୁରଗଣଂ ଵିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତଂ ଭଯାକୁଲମ୍ । ରତ୍ନଭୂଷଣଶୂନ୍ଯଂ ଚ ଵାହନାଦିଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସେ ପ୍ରଭୁ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିପଦରେ ପଡ଼ି ଭୟରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣ ଓ ବାହନ ଛାଡ଼ି ଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଶୋଭାଶୂନ୍ଯଂ ହତଶ୍ରୀକଂ ନିଷ୍ପ୍ରଭଂ ସଭଯଂ ପରମ୍ । ଉଵାଚ କାତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯଭୀତିଵିଭଞ୍ଜନଃ
ତାଙ୍କର ଶୋଭା ନାହିଁ, ଶ୍ରୀ ହରାଇଛନ୍ତି, ତେଜ ହୀନ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ, ସେ ପ୍ରଭୁ ଭୟ ଓ ଆତଙ୍କ ଦୂର କରୁଥିବା ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ମା ଭୈର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ହେ ସୁରାଶ୍ଚ ଭଯଂ କିଂ ଵୋ ମଯି ସ୍ଥିତେ । ଦାସ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମୀମଚଲାଂ ପରମୈଶ୍ଵର୍ଯଵର୍ଧିନୀମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନେ, ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଥିବାବେଳେ ତୁମେ କାହିଁକି ଭୟ କରିବ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଅଚଳ ଶ୍ରୀ ଦେବି, ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ାଏ, ଦେଇବି।
କିଞ୍ଚ ମଦ୍ଵଚନଂ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ସମଯୋଚିତମ୍ । ହିତଂ ସତ୍ଯଂ ସାରଭୂତଂ ପରିଣାମସୁଖାଵହମ୍
ଏହା ସହିତ, ଏହି ସମୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଏହା ଉପକାରୀ, ସତ୍ୟ, ମୂଳ ଏବଂ ଶେଷରେ ସୁଖଦାୟକ।
ଜନାଶ୍ଚାସଂଖ୍ଯଵିଶ୍ଵସ୍ଥା ମଦଧୀନାଶ୍ଚ ସନ୍ତତମ୍ । ଯଥା ତଥାହଂ ମଦ୍ଭକ୍ତପରାଧୀନୋଽସ୍ଵତନ୍ତ୍ରକଃ
ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ, ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ।