ନ କାତରୋ ହି ନୀତିଜ୍ଞୋ ଵିପତ୍ତୌ ଚ କଦାଚନ । ସମ୍ପତ୍ତିର୍ଵା ଵିପତ୍ତିର୍ଵା ନଶ୍ଵରା ଶ୍ରମରୂପିଣୀ
ଯିଏ ନୀତି ଜାଣେ, ସେ କେବେ ବିପଦରେ ଭୟଭିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ, ଦୁହିଁଟି ଅସ୍ଥାୟୀ ଓ କ୍ଷୟଶୀଳ, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା କେବଳ କ୍ଲେଶ ମିଳେ।
ପୂର୍ଵସ୍ଯ କର୍ମାଯତ୍ତା ଚ ସ୍ଵଯଂ କର୍ତା ତଯୋରପି । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଭଵତ୍ଯେଵ ଶଶ୍ଵଜ୍ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି
ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ-ସୁଖ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତଥାପି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜେ କର୍ମ କରେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଏହି ନିୟମ ଚାଲିଥାଏ।
ଚକ୍ରନେମିକ୍ରମେଣୈଵ ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା । ଉକ୍ତଂ ହି ସ୍ଵକୃତଂ କର୍ମ ଭୁଜ୍ଯତେଽଖିଲଭାରତେ
ଚକ୍ରର ନେମି ଯେପରି ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ଭାବେ ଘୂରେ, ଏହିପରି ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହି ମହାଭାରତରେ କହାଯାଇଛି, ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ।
ଶୁଭାଶୁଭଂ ଚ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ସ୍ଵକର୍ମଫଲଭୁକ୍ ପୁମାନ୍ । ନାଭୁକ୍ତଂ କ୍ଷୀଯତେ କର୍ମ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି
ଯେଉଁ କିଛି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ। ଭୋଗିବା ଛାଡ଼ି କର୍ମ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ, ଅନେକ କୋଟି କଳ୍ପ ଲାଗି ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତଂ ଵେଦେ ଚ କୃଷ୍ଣେନ ପରମାତ୍ମନା
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, କରାଯାଇଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହିପରି କଥା ବେଦରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମା କହିଛନ୍ତି।
ସାମଵେଦୋକ୍ତଶାଖାଯାଂ ସମ୍ବୋଧ୍ଯ କମଲୋଦ୍ଭଵମ୍ । ଜନ୍ମଭୋଗାଵଶେଷେ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କୃତକର୍ମଣାମ୍
ସାମବେଦର ଏକ ଶାଖାରେ, କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହାଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମ ଓ ଭୋଗର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି।
ଅନୁରୂପଂ ହି ତେଷାଂ ଚ ଭାରତେଽନ୍ଯତ୍ର ଚୈଵ ହି । କର୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମଶାପଂ ଚ କର୍ମଣା ଚ ଶୁଭାଶିଷମ୍
ଭାରତରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ, କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳେ।
କର୍ମଣା ଚ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଲଭେଦ୍ଦୈନ୍ଯଂ ଚ କର୍ମଣା । କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ କର୍ମ ଜୀଵିନାମନୁଗଚ୍ଛତି
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମିଳେ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ମିଳେ। କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ କର୍ମ ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
ନ ହି ତ୍ଯଜେଦ୍ଵିନା ଭୋଗଂ ତଚ୍ଛାଯେଵ ପୁରନ୍ଦର । କାଲଭେଦେ ଦେଶଭେଦେ ପାତ୍ରଭେଦେ ଚ କର୍ମଣାମ୍
ଭୋଗିବା ଛାଡ଼ି କର୍ମ କେବେ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ, ହେ ପୁରନ୍ଦର, ଏହା ଛାୟା ପରି ସାଥି ରହେ। ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ପାତ୍ର ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ହୁଏ।
ନ୍ଯୂନତାଧିକଭାଵୋଽପି ଭଵେଦେଵ ହି କର୍ମଣା । ଵସ୍ତୁଦାନେନ ଵସ୍ତୂନାଂ ସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦିନେ ଦିନେ
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଫଳ କେବେ କମ୍, କେବେ ବେଶି ହୁଏ। ଦିନକୁ ଦିନ ବସ୍ତୁ ଦାନ କଲେ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଦିନଭେଦେ କୋଟିଗୁଣମସଂଖ୍ଯଂ ଵା ତତୋଽଧିକମ୍ । ସମେ ଦେଶେ ଚ ଵସ୍ତୂନାଂ ଦାନେ ପୁଣ୍ଯଂ ସମଂ ସୁର
ଦିନ ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ, ପୁଣ୍ୟ କୋଟିଗୁଣ କିମ୍ବା ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ବସ୍ତୁ ଦାନ କଲେ, ପୁଣ୍ୟ ସମାନ ହୁଏ, ହେ ଦେବ।
ଦେଶଭେଦେ କୋଟିଗୁଣମସଂଖ୍ଯଂ ଵା ତତୋଽଧିକମ୍ । ସମେ ପାତ୍ରେ ସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵସ୍ତୂନାଂ କର୍ତୁରେଵ ଚ
ସ୍ଥାନ ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ, ପୁଣ୍ୟ କୋଟିଗୁଣ କିମ୍ବା ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏକେ ପାତ୍ରକୁ ଦେଲେ, ଦାତା ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ ସମାନ ହୁଏ।
ପାତ୍ରଭେଦେ ଶତଗୁଣମସଂଖ୍ଯଂ ଵା ତତୋଽଧିକମ୍ । ଯଥା ଫଲନ୍ତି ସସ୍ଯାନି ନ୍ଯୂନାନ୍ଯପ୍ଯଧିକାନି ଚ
ପାତ୍ର ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ, ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ କିମ୍ବା ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ। ଯେପରି ଚାଷୀମାନେ ଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ପାତ୍ର ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ମିଳେ।
କର୍ଷକାଣାଂ କ୍ଷେତ୍ରଭେଦେ ପାତ୍ରଭେଦେ ଫଲଂ ତଥା । ସାମାନ୍ଯଦିଵସେ ଵିପ୍ରଦାନଂ ସମଫଲଂ ଭଵେତ୍
ଚାଷୀମାନେ ଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ପାତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଯେପରି ଭିନ୍ନ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ସାଧାରଣ ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ।
ଅମାଯାଂ ରଵିସଂକ୍ରାନ୍ତ୍ଯାଂ ଫଲଂ ଶତଗୁଣଂ ଭଵେତ୍ । ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମନନ୍ତଂ ଫଲମେଵ ଚ
ଅମାବାସ୍ୟା କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ, ଫଳ ଶତଗୁଣ ହୁଏ। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଫଳ ଅନନ୍ତ ହୁଏ।
ଗ୍ରହଣେ ଶଶିନଃ କୋଟିଗୁଣଂ ଚ ଫଲମେଵ ଚ । ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଗ୍ରହଣେ ଵାପି ତତୋ ଦଶଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣରେ, ଫଳ କୋଟିଗୁଣ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ, ସେଥିରୁ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ଅକ୍ଷଯାଯାମକ୍ଷଯଂ ତଦସଂଖ୍ଯଂ ଫଲମୁଚ୍ଯତେ । ଏଵମନ୍ଯତ୍ର ପୁଣ୍ଯାହେ ଫଲାଧିକ୍ଯଂ ଭଵେଦିତି
ଯାହା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, ତାହାର ଫଳ ଅସୀମ ଓ ଅନେକ ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏପରି ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଅଧିକ ହୁଏ।
ଯଥା ଦାନେ ତଥା ସ୍ନାନେ ଜପେଽନ୍ଯପୁଣ୍ଯକର୍ମସୁ । ଏଵଂ ସର୍ଵତ୍ର ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ନରାଣାଂ କର୍ମଣାଂ ଫଲମ୍
ଦାନ ଭଳି, ସ୍ନାନ, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳ ମିଳେ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଣିଷ ତାହାର ଫଳ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଯଥା ଦଣ୍ଡେନ ଚକ୍ରେଣ ଶରାଵେଣ ଭ୍ରମେଣ ଚ । କୁମ୍ଭଂ ନିର୍ମାତି ନିର୍ମାତା କୁମ୍ଭକାରୋ ମୃଦା ଭୁଵି
ଯେପରି ମାଟିକୁ ନେଇ କୁମ୍ଭକାର ଛଡ଼, ଚକ, ଥାଳି ଓ ଘୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ମାଟିରେ ଘଡ଼ା ତିଆରି କରେ—
ତଥୈଵ କର୍ମସୂତ୍ରେଣ ଫଲଂ ଧାତା ଦଦାତି ଚ । ଯସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ତଂ ଚ ନାରାଯଣଂ ଭଜ
ସେପରି କର୍ମର ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଫଳ ଦେବାଳୁ ଦେଇଥାଏ। ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ସେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭଜ।
ସ ଵିଧାତା ଵିଧାତୁଶ୍ଚ ପାତୁଃ ପାତା ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ସ୍ରଷ୍ଟୁଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ଚ ସଂହର୍ତୁଃ ସଂହର୍ତା କାଲକାଲକଃ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ରକ୍ଷକଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ତିନି ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ଆରମ୍ଭକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଆରମ୍ଭକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକଙ୍କର ସଂହାରକ, ସମୟର ସମୟ।
ମହାଵିପତ୍ତୌ ସଂସାରେ ଯଃ ସ୍ମରେନ୍ମଧୁସୂଦନମ୍ । ଵିପତ୍ତୌ ତସ୍ଯ ସମ୍ପତ୍ତିର୍ଭଵେଦିତ୍ଯାହ ଶଙ୍କରଃ
ଏହି ସଂସାରର ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଯେଉଁଠି ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେଠାରେ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ—ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି ଶଙ୍କର।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଶୁଭାଶିଷଂ ଚେଷ୍ଟଂ ବୋଧଯାମାସ ନାରଦ
ଏଭଳି କହି, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଲୋକେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ହରିଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହରିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଭାମ୍ । ବୃହସ୍ପତିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵୈଃ ସୁରଗଣୈଃ ସହ
ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କଥାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ହରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାକୁ ବୃହସ୍ପତି ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସହିତ ଗଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଗତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ କମଲୋଦ୍ଭଵମ୍ । ପ୍ରଣେମୁର୍ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ସହେନ୍ଦ୍ରା ଗୁରୁଣା ସହ
ସେମାନେ ଶୀଘ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଗୁରୁ ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମାସ ସୁରାଚାର୍ଯୋ ଵିଧିଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରହସ୍ଯୋଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମହେନ୍ଦ୍ରଂ କମଲାସନଃ
ଦେବମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି, କମଳାସନ ବ୍ରହ୍ମା ହସି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଵତ୍ସ ମଦ୍ଵଂଶଜାତୋଽସି ପ୍ରପୌତ୍ରୋ ମେ ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ବୃହସ୍ପତେଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସୁରାଣାମଧିପଃ ସ୍ଵଯମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଶିଶୁ, ତୁମେ ମୋ ବଂଶର ଜନ୍ମ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପରପୌତ୍ର। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ନିଜେ ଅଧିପତି।
ମାତାମହଶ୍ଚ ଦକ୍ଷସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । କୁଲତ୍ରଯଂ ଯସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧଂ କଥଂ ସୋଽହଙ୍କୃତୋ ଭଵେତ୍
ତୁମର ମାମା ଡକ୍ଷ ଏକ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଯାହାଙ୍କ ତିନି ପିଢ଼ି ଶୁଦ୍ଧ—ସେ କିପରି ଅହଂକାରୀ ହେବେ?
ମାତା ପତିଵ୍ରତା ଯସ୍ଯ ପିତା ଶୁଦ୍ଧୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ମାତାମହୋ ମାତୁଲଶ୍ଚ କଥଂ ସୋଽହଙ୍କୃତୋ ଭଵେତ୍
ଯାହାଙ୍କ ମାଆ ପତିବ୍ରତା, ବାପା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ, ମାମା ଓ ମାମୁଅଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି—ସେ କିପରି ଅହଂକାରୀ ହେବେ?
ଜନଃ ପୈତୃକଦୋଷେଣ ଦୋଷାନ୍ମାତାମହସ୍ଯ ଚ । ଗୁରୁଦୋଷାତ୍ତ୍ରିଭିର୍ଦୋଷୈର୍ହରିଦୋଷୀ ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମଣିଷ ଜଣେ ବାପାଙ୍କ ଦୋଷ, ମାମାଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୋଷ—ଏଇ ତିନି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା, ହରିଭକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୋଷୀ ହୁଏ।