ଦେଵାଶ୍ଚାପ୍ଯସୁରଗ୍ରସ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପୁଶ୍ଚ ନାରଦ । ତାଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଚ ସମ୍ଭୂଯ ସର୍ଵତ୍ର ଚ ନିରାପଦଃ
ଦେବମାନେ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନି ପାଇଲେ, ହେ ନାରଦ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଆପଦରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ କଥଂ ଶଶାପ ଦୁର୍ଵାସା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଦାଚନ । କେନ ଦୋଷେଣ ଵା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ପୁରା
ନାରଦ ପଚାରିଲେ: କେଉଁଠି ଏବଂ କିପରି ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଏକଥର ଶାପ ଦେଲେ? କେଉଁ ଦୋଷରେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏହା କଲେ?
ମମନ୍ଥୁଃ କେନରୂପେଣ ଜଲଧିଂ ତେ ସୁରାଦଯଃ । କେନ ସ୍ତୋତ୍ରେଣ ଵା ଦେଵୀ ଶକ୍ରଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ବଭୂଵ ସା
ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କିଏ ରୂପରେ ସାଗର ମଥିଲେ? କେଉଁ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶକ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ?
କୋ ଵା ତଯୋଶ୍ଚ ସଂଵାଦୋ ବଭୂଵ ତଦ୍ଵଦ ପ୍ରଭୋ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମଧୁପାନପ୍ରମତ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଃ ପୁରା
ତାଙ୍କ ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଲା? ଏହା ମୋତେ କହ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏକଥର ତିନି ଭୁବନର ଅଧିପତି ମଦିରାପାନରେ ମତ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
କ୍ରୀଡାଂ ଚକାର ରହସି ରମ୍ଭଯା ସହ କାମୁକଃ । କୃତ୍ଵା କ୍ରୀଡାଂ ତଯା ସାର୍ଧଂ କାମୁକ୍ଯା ହୃତମାନସଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ରହସ୍ୟରେ ରମ୍ଭା ସହ ମଜା କରୁଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳିବା ସମୟରେ ରମ୍ଭାଙ୍କ ଆକର୍ଷଣରେ ମନ ହରାଇଦେଲେ ।
ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ମହାରଣ୍ଯେ କାମୋନ୍ମଥିତମାନସଃ । କୈଲାସଶିଖରେ ଯାନ୍ତଂ ଵୈକୁଣ୍ଠାଦୃଷିସତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କର ମନ କାମନାରେ ବିକଳ ହୋଇ, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଗଲେ । ବୈକୁଣ୍ଠରୁ କୈଳାସ ଶିଖରକୁ ଯିବା ବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି—
ଦୁର୍ଵାସସଂ ଦଦର୍ଶେନ୍ଦ୍ରୋ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା । ଗ୍ରୀଷ୍ମମଧ୍ଯାହ୍ନମାର୍ତଣ୍ଡସହସ୍ରପ୍ରଭମୀଶ୍ଵରମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ ।
ପ୍ରତପ୍ତକାଞ୍ଚନାକାରଂ ଜଟାଭାରମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ଶୁକ୍ଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତଂ ଚ ଚୀରଦଣ୍ଡୌ କମଣ୍ଡଲୁମ୍
ସେ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଘନ ଜଟା ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଧଳା ଉପବୀତ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର, ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।
ମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲଂ ଚ ତିଲକଂ ବିଭ୍ରନ୍ତଂ ଚେନ୍ଦୁସନ୍ନିଭମ୍ । ସମନ୍ଵିତଂ ଶିଷ୍ଯଲକ୍ଷୈର୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗୈଃ
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ତିଳକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନନାମ ଶିରସା ସମ୍ପ୍ରମତ୍ତଃ ପୁରନ୍ଦରଃ । ଶିଷ୍ଯଵର୍ଗଂ ତଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ମୁଦାନ୍ଵିତମ୍
ଏହା ଦେଖି, ମନ ଭ୍ରମିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁରନ୍ଦର ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ; ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ଭକ୍ତିସହିତ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ।
ମୁନିନା ଚ ସଶିଷ୍ଯେଣ ଦତ୍ତାସ୍ତସ୍ମୈ ଶୁଭାଶିଷଃ । ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତଂ ପାରିଜାତପୁଷ୍ପଂ ଚ ସୁମନୋହରମ୍
ମୁନି ଓ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପାରିଜାତ ପୁଷ୍ପ ଦେଲେ ।
ତଜ୍ଜରାରୋଗମୃତ୍ଯୁଘ୍ନଂ ଶୋକଜଂ ମୋକ୍ଷକାରକମ୍ । ଶକ୍ରଃ ପୁଷ୍ପଂ ଗହୀତ୍ଵା ଚ ପ୍ରମତ୍ତୋ ରାଜ୍ଯସମ୍ପଦା
ସେହି ପୁଷ୍ପ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ରାଜ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧିରେ ମତ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ସେହି ପୁଷ୍ପ ନେଇଲେ ।
ପୁଷ୍ପଂ ସ ନ୍ଯସ୍ତଯାମାସ ତଦୈଵ କରିମସ୍ତକେ । ହସ୍ତୀ ତତ୍ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ରୂପେଣ ଚ ଗୁଣେନ ଚ
ସେ ତୁରନ୍ତ ସେହି ପୁଷ୍ପଟିକୁ ତାଙ୍କ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଦେଲେ; ତାହାର ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଗୁଣରେ—
ତେଜସା ଵଯସାକସ୍ମାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଜଗାମ ଘୋରକାନନମ୍
ହାତୀ ହଠାତ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ତେଜ ଓ ଯୌବନରେ ସମାନ ହେଲା; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ହାତୀର ରାଜା ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲା ।
ନ ଶଶାକ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ତଂ ରକ୍ଷିତୁଂ ତେଜସା ମୁନେ । ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତଵନ୍ତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ହେ ମୁନି, ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତାହାକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ର ପୁଣ୍ୟ ହରାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ତମୁଵାଚ ମହାରୁଷ୍ଟଃ ଶଶାପ ଚ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ । ମୁନିରୁଵାଚ ଅରେ ଶ୍ରିଯା ପ୍ରମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ କଥଂ ମାମଵମନ୍ଯସେ
ତାଙ୍କୁ ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ ଏବଂ ରୂଷାରେ ଶାପ ଦେଲେ: ମୁନି କହିଲେ— ହେ! ସମୃଦ୍ଧିରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, କିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଅବମାନ କଲା?
ମଦ୍ଦତ୍ତପୁଷ୍ପଂ ଦତ୍ତଂ ଚ ଗର୍ଵେଣ କରିମସ୍ତକେ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ନିଵେଦିତଂ ଚୈଵ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଵା ଫଲଂ ଜଲମ୍
ମୋ ଦିଆ ପୁଷ୍ପ ତୁମେ ଗର୍ବରେ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଦେଲା; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଯେକୌଣସି ଫଳ, ପାଣି କିମ୍ବା ଭୋଜନ—
ପ୍ରାପ୍ତିମାତ୍ରେଣ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଯାଗେନ ବ୍ରହ୍ମହା ଭଵେତ୍ । ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀର୍ଭ୍ରଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ପୁରଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଭଵେତ୍ତୁ ସଃ
ପାଇଥିବା ସାଥିରେ ଖାଇବା ଉଚିତ; ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ହୁଏ । ସେ ଭାଗ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ନଗର ହରାଇଦେବ ।
ଯସ୍ତ୍ଯଜେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭାଗ୍ଯେନୋପସ୍ଥିତଂ ଶୁଭମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତିମାତ୍ରେଣ ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁନିଵେଦିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବେଦିତ ଭୋଗ ଭାଗ୍ୟରେ ମିଳିଥିବା ଶୁଭ ଦାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ବିନା ତୁରନ୍ତ ଭୋଗ କରେ—
ପୁଂସାଂ ଶତଂ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ଭଵେତ୍ । ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭୋଜନଂ କୃତ୍ଵା ନିତ୍ଯଂ ଯଃ ପ୍ରଣମେଦ୍ଧରିମ୍
ସେ ଶତମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଯେ ଦିନେ ଦିନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦେଇ, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—
ପୂଜଯେତ୍ସ୍ତୌତି ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଵିଷ୍ଣୁସଦୃଶୋ ଭଵେତ୍ । ତତ୍ସ୍ପର୍ଶଵାଯୁନା ସଦ୍ଯସ୍ତୀର୍ଥୌଘଶ୍ଚ ଵିଶୁଧ୍ଯତି
କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରେ କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ହୁଏ; ତାହାର ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ବାତାସରେ ବହୁତ ତୀର୍ଥ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଏ ।
ତତ୍ପାଦରଜସା ମୂଢ ସଦ୍ଯଃ ପୂତା ଵସୁନ୍ଧରା । ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯନ୍ନମଵୀରାନ୍ନଂ ଶୂଦ୍ରଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ତମେଵ ଚ
ତାଙ୍କର ପାଦର ଧୂଳିରେ, ମୂଢ଼, ଭୂମି ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଏ—ଅବିରତା ନାରୀର ଭୋଜନ, ସନ୍ତାନହୀନଙ୍କ ଭୋଜନ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ।
ଯଦ୍ଧରେରନିଵେଦ୍ଯଂ ଚ ଵୃଥା ମାଂସସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣମ୍ । ଶିଵଲିଙ୍ଗପ୍ରଦାନଂ ଚ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଶୂଦ୍ରଯାଜିନା
ଯେଉଁ ମାଂସ ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିନାହିଁ, ତାହା ଖାଇବା ଅପରାଧ; ଶିବଲିଙ୍ଗ ଦେବା, ଏବଂ ଯେଉଁ ଦାନ ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କରିନଥିବା ଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ସେଗୁଡିକ ଅପୂତି।
ଚିକିତ୍ସକଦ୍ଵିଜାନ୍ନଂ ଚ ଦେଵଲାନ୍ନଂ ତଥୈଵ ଚ । କନ୍ଯାଵିକ୍ରଯିଣାମନ୍ନଂ ଯଦନ୍ନଂ ଯୋନିଜୀଵିନାମ୍
ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜ ଯେଉଁମାନେ ଦେବଳରେ ସେବା କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ୟକୁ ବେଚନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଯୌନ ଜୀବିକା କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ—ସେଗୁଡିକ ଅପୂତି।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ପର୍ଯୁଷିତଂ ସର୍ଵଭକ୍ଷାଵଶେଷିତମ୍ । ଶୂଦ୍ରାପତିଦ୍ଵିଜାନାଂ ଚ ଭୂଷଵାହଦ୍ଵିଜାନ୍ନକମ୍
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ, ପୁରୁଣା ଖାଦ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ସବୁ କିଛି ଖାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଅବଶେଷ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଯେଉଁମାନେ ଶୂଦ୍ର ଜନାନୀକୁ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଶବ ଉଠାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଅପୂତି।
ଅଦୀକ୍ଷିତଦ୍ଵିଜାନାଂ ଚ ଯଦନ୍ନଂ ଶଵଦାହିନାମ୍ । ଅଗମ୍ଯାଗାମିନାଂ ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜାନାମନ୍ନମେଵ ଚ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଦୀକ୍ଷା ନେଇନାହିଁ, ଶବ ଖାନ୍ତି, ଏବଂ ଅନୁଚିତ ଜନାନୀ ସହ ବ୍ୟବହାର କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଅପୂତି।
ମିତ୍ରଦ୍ରୁହାଂ କୃତଜ୍ଜାନାମନ୍ନଂ ଵିଶ୍ଵାସଘାତିନାମ୍ । ମିଥ୍ଯାସାକ୍ଷ୍ଯପ୍ରଦାନ୍ନଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ନଂ ତଥୈଵ ଚ
ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରିଥିବା, କୃତଜ୍ଞତା ନଥିବା, ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଦେଇଥିବା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଅପୂତି।
ଏତେ ସର୍ଵେ ଵିଶୁଧ୍ଯନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋନୈଵେଦ୍ଯଭକ୍ଷଣାତ୍ । ଶ୍ଵପଚଶ୍ଚେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁସେଵୀ ଵଂଶାନାଂ କୋଟିମୁଦ୍ଧରେତ୍
ଏସବୁ ଖାଦ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଯଦି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଭୋଗ ଭକ୍ଷଣ କରାଯାଏ; ଯଦି କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ସେ ନିଜ ବଂଶର କୋଟି ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।
ହରେରଭକ୍ତୋ ମନୁଜଃ ସ୍ଵଂ ଚ ରକ୍ଷିତୁମକ୍ଷମଃ । ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ଯଦି ଗୃହ୍ଣାତି ଵିଷ୍ଣୋର୍ନିର୍ମାଲ୍ଯମେଵ ଚ
ଯେଉଁ ଲୋକ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନାହିଁ ଏବଂ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିନାହିଁ, ସେ ଅଜ୍ଞାନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବେଦିତ ଅବଶେଷ ନେଇଥିଲେ—
ସପ୍ତଜନ୍ମାର୍ଜିତାତ୍ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଗୃହ୍ଣାତି ଵିଷ୍ଣୋନୈଵେଦ୍ଯମେଵ ଚ
ସେ ସପ୍ତଜନ୍ମର ଅର୍ଜିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ଜାଣିସୁନି ଭକ୍ତି ସହ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରେ—