ତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେଵୀଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେଽଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ନଵମସ୍କନ୍ଧେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନଂ ନାମୈକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ନବମ ସ୍କନ୍ଧର 'ଲକ୍ଷ୍ମୀର କଥା' ନାମକ ଏକଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ନାରାଯଣପ୍ରିଯା ସା ଚ ପରା ଵୈକୁଣ୍ଠଵାସିନୀ । ଵୈକୁଣ୍ଠାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସନାତନୀ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉତ୍ପତ୍ତିର ବିବରଣା। ନାରଦ କହିଲେ: ଯିଏ ନାରାୟଣଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ସେ ପରା, ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସୁଥିବା ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ସେଇ ସନାତନ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ।
କଥଂ ବଭୂଵ ସା ଦେଵୀ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସିନ୍ଧୁକନ୍ଯକା । ପୁରା କେନ ସ୍ତୁତାଽଽଦୌ ସା ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ସେ ଦେବୀ, ସିନ୍ଧୁର କନ୍ୟା, କିପରି ପୃଥିବୀରେ ଆସିଲେ? ଆରମ୍ଭରେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ? ଏହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପୁରା ଦୁର୍ଵାସସଃ ଶାପାଦ୍ ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀଶ୍ଚ ପୁରନ୍ଦରଃ । ବଭୂଵ ଦେଵସଙ୍ଘଶ୍ଚ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ହି ନାରଦ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କର ଶାପରେ ପୁରନ୍ଦର ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ହରାଇଥିଲେ, ଓ ଦେବମାନେ ମାନବ ଲୋକରେ ବସିଥିଲେ, ହେ ନାରଦ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦିକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରୁଷ୍ଟା ପରମଦୁଃଖିତା । ଗତ୍ଵା ଲୀନା ତୁ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ନାରଦ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୁଷ୍ଟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ଲୀନ ହେଲେ, ହେ ନାରଦ।
ତଦା ଶୋକାଦ୍ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଦୁଃଖିତା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଭାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯଯୁର୍ଵୈକୁଣ୍ଠମେଵ ଚ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସଭାକୁ ଗଲେ, ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଶରଣାପନ୍ନା ଦେଵା ନାରାଯଣେ ପରେ । ଅତୀଵ ଦୈନ୍ଯଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୋଷ୍ଠତାଲୁକାଃ
ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଦେବମାନେ ପରମ ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହେଲେ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ, ଓଠ ଓ ତାଳୁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା।
ତଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ କଲଯା ପୁରାଣପୁରୁଷାଜ୍ଞଯା । ବଭୂଵ ସିନ୍ଧୁକନ୍ଯା ସା ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଂଶରେ, ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ସିନ୍ଧୁର କନ୍ୟା ହେଲେ।
ତଥା ମଥିତ୍ଵା କ୍ଷୀରୋଦଂ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯଗଣୈଃ ସହ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତାଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ହ
ଏଭଳି, ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ଏକସାଥି ଦୁଧ ସାଗର ମଥିଲେ, ଏବଂ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ପାଇଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସୁରାଦିଭ୍ଯୋ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵନମାଲାଂ ଚ ଵିଷ୍ଣଵେ । ଦଦୌ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନା ତୁଷ୍ଟା କ୍ଷୀରୋଦଶାଯିନେ
ଖୁସି ହୋଇ ଓ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ, ସେ ଦେବମାନେକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ଓ ବନମାଳା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଯିଏ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ଦେଲେ।
ଦେଵାଶ୍ଚାପ୍ଯସୁରଗ୍ରସ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପୁଶ୍ଚ ନାରଦ । ତାଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଚ ସମ୍ଭୂଯ ସର୍ଵତ୍ର ଚ ନିରାପଦଃ
ଦେବମାନେ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନି ପାଇଲେ, ହେ ନାରଦ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଆପଦରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ କଥଂ ଶଶାପ ଦୁର୍ଵାସା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଦାଚନ । କେନ ଦୋଷେଣ ଵା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ପୁରା
ନାରଦ ପଚାରିଲେ: କେଉଁଠି ଏବଂ କିପରି ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଏକଥର ଶାପ ଦେଲେ? କେଉଁ ଦୋଷରେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏହା କଲେ?
ମମନ୍ଥୁଃ କେନରୂପେଣ ଜଲଧିଂ ତେ ସୁରାଦଯଃ । କେନ ସ୍ତୋତ୍ରେଣ ଵା ଦେଵୀ ଶକ୍ରଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ବଭୂଵ ସା
ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କିଏ ରୂପରେ ସାଗର ମଥିଲେ? କେଉଁ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶକ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ?
କୋ ଵା ତଯୋଶ୍ଚ ସଂଵାଦୋ ବଭୂଵ ତଦ୍ଵଦ ପ୍ରଭୋ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମଧୁପାନପ୍ରମତ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଃ ପୁରା
ତାଙ୍କ ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଲା? ଏହା ମୋତେ କହ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏକଥର ତିନି ଭୁବନର ଅଧିପତି ମଦିରାପାନରେ ମତ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
କ୍ରୀଡାଂ ଚକାର ରହସି ରମ୍ଭଯା ସହ କାମୁକଃ । କୃତ୍ଵା କ୍ରୀଡାଂ ତଯା ସାର୍ଧଂ କାମୁକ୍ଯା ହୃତମାନସଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ରହସ୍ୟରେ ରମ୍ଭା ସହ ମଜା କରୁଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳିବା ସମୟରେ ରମ୍ଭାଙ୍କ ଆକର୍ଷଣରେ ମନ ହରାଇଦେଲେ ।
ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ମହାରଣ୍ଯେ କାମୋନ୍ମଥିତମାନସଃ । କୈଲାସଶିଖରେ ଯାନ୍ତଂ ଵୈକୁଣ୍ଠାଦୃଷିସତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କର ମନ କାମନାରେ ବିକଳ ହୋଇ, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଗଲେ । ବୈକୁଣ୍ଠରୁ କୈଳାସ ଶିଖରକୁ ଯିବା ବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି—
ଦୁର୍ଵାସସଂ ଦଦର୍ଶେନ୍ଦ୍ରୋ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା । ଗ୍ରୀଷ୍ମମଧ୍ଯାହ୍ନମାର୍ତଣ୍ଡସହସ୍ରପ୍ରଭମୀଶ୍ଵରମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ ।
ପ୍ରତପ୍ତକାଞ୍ଚନାକାରଂ ଜଟାଭାରମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ଶୁକ୍ଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତଂ ଚ ଚୀରଦଣ୍ଡୌ କମଣ୍ଡଲୁମ୍
ସେ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଘନ ଜଟା ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଧଳା ଉପବୀତ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର, ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।
ମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲଂ ଚ ତିଲକଂ ବିଭ୍ରନ୍ତଂ ଚେନ୍ଦୁସନ୍ନିଭମ୍ । ସମନ୍ଵିତଂ ଶିଷ୍ଯଲକ୍ଷୈର୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗୈଃ
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ତିଳକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନନାମ ଶିରସା ସମ୍ପ୍ରମତ୍ତଃ ପୁରନ୍ଦରଃ । ଶିଷ୍ଯଵର୍ଗଂ ତଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ମୁଦାନ୍ଵିତମ୍
ଏହା ଦେଖି, ମନ ଭ୍ରମିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁରନ୍ଦର ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ; ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ଭକ୍ତିସହିତ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ।
ମୁନିନା ଚ ସଶିଷ୍ଯେଣ ଦତ୍ତାସ୍ତସ୍ମୈ ଶୁଭାଶିଷଃ । ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତଂ ପାରିଜାତପୁଷ୍ପଂ ଚ ସୁମନୋହରମ୍
ମୁନି ଓ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପାରିଜାତ ପୁଷ୍ପ ଦେଲେ ।
ତଜ୍ଜରାରୋଗମୃତ୍ଯୁଘ୍ନଂ ଶୋକଜଂ ମୋକ୍ଷକାରକମ୍ । ଶକ୍ରଃ ପୁଷ୍ପଂ ଗହୀତ୍ଵା ଚ ପ୍ରମତ୍ତୋ ରାଜ୍ଯସମ୍ପଦା
ସେହି ପୁଷ୍ପ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ରାଜ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧିରେ ମତ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ସେହି ପୁଷ୍ପ ନେଇଲେ ।
ପୁଷ୍ପଂ ସ ନ୍ଯସ୍ତଯାମାସ ତଦୈଵ କରିମସ୍ତକେ । ହସ୍ତୀ ତତ୍ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ରୂପେଣ ଚ ଗୁଣେନ ଚ
ସେ ତୁରନ୍ତ ସେହି ପୁଷ୍ପଟିକୁ ତାଙ୍କ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଦେଲେ; ତାହାର ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଗୁଣରେ—
ତେଜସା ଵଯସାକସ୍ମାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଜଗାମ ଘୋରକାନନମ୍
ହାତୀ ହଠାତ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ତେଜ ଓ ଯୌବନରେ ସମାନ ହେଲା; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ହାତୀର ରାଜା ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲା ।
ନ ଶଶାକ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ତଂ ରକ୍ଷିତୁଂ ତେଜସା ମୁନେ । ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତଵନ୍ତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ହେ ମୁନି, ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତାହାକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ର ପୁଣ୍ୟ ହରାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ତମୁଵାଚ ମହାରୁଷ୍ଟଃ ଶଶାପ ଚ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ । ମୁନିରୁଵାଚ ଅରେ ଶ୍ରିଯା ପ୍ରମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ କଥଂ ମାମଵମନ୍ଯସେ
ତାଙ୍କୁ ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ ଏବଂ ରୂଷାରେ ଶାପ ଦେଲେ: ମୁନି କହିଲେ— ହେ! ସମୃଦ୍ଧିରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, କିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଅବମାନ କଲା?
ମଦ୍ଦତ୍ତପୁଷ୍ପଂ ଦତ୍ତଂ ଚ ଗର୍ଵେଣ କରିମସ୍ତକେ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ନିଵେଦିତଂ ଚୈଵ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଵା ଫଲଂ ଜଲମ୍
ମୋ ଦିଆ ପୁଷ୍ପ ତୁମେ ଗର୍ବରେ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଦେଲା; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଯେକୌଣସି ଫଳ, ପାଣି କିମ୍ବା ଭୋଜନ—
ପ୍ରାପ୍ତିମାତ୍ରେଣ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଯାଗେନ ବ୍ରହ୍ମହା ଭଵେତ୍ । ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀର୍ଭ୍ରଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ପୁରଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଭଵେତ୍ତୁ ସଃ
ପାଇଥିବା ସାଥିରେ ଖାଇବା ଉଚିତ; ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ହୁଏ । ସେ ଭାଗ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ନଗର ହରାଇଦେବ ।
ଯସ୍ତ୍ଯଜେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭାଗ୍ଯେନୋପସ୍ଥିତଂ ଶୁଭମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତିମାତ୍ରେଣ ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁନିଵେଦିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବେଦିତ ଭୋଗ ଭାଗ୍ୟରେ ମିଳିଥିବା ଶୁଭ ଦାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ବିନା ତୁରନ୍ତ ଭୋଗ କରେ—
ପୁଂସାଂ ଶତଂ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ଭଵେତ୍ । ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭୋଜନଂ କୃତ୍ଵା ନିତ୍ଯଂ ଯଃ ପ୍ରଣମେଦ୍ଧରିମ୍
ସେ ଶତମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଯେ ଦିନେ ଦିନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦେଇ, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—