ଵୃକ୍ଷଶାଖାସୁ ରମ୍ଯାସୁ ନଵମେଘେଷୁ ଵସ୍ତୁଷୁ । ଵୈକୁଣ୍ଠେ ପୂଜିତା ସାଽଽଦୌ ଦେଵୀ ନାରାଯଣେନ ଚ
ସୁନ୍ଦର ଗଛ ଶାଖା, ନୂତନ ମେଘ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁରେ; ଆରମ୍ଭରେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନାରାୟଣ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ବ୍ରହ୍ମଣା ଭକ୍ତ୍ଯା ତୃତୀଯେ ଶଙ୍କରେଣ ଚ । ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂଜିତା ସା ଚ କ୍ଷୀରୋଦେ ଭାରତେ ମୁନେ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ; ତୃତୀୟରେ ଶଙ୍କର; ବିଷ୍ଣୁ କ୍ଷୀରସାଗର ଓ ଭାରତରେ ପୂଜା କଲେ, ମୁନି।
ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେନ ମନୁନା ମାନଵେନ୍ଦ୍ରେଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ । ଋଷୀନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ସଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଗୃହିଭିର୍ଭଵେ
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ, ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟର ରାଜାମାନେ, ଋଷି ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଘରସ୍ଥମାନେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵୈଶ୍ଚୈଵ ନାଗାଦ୍ଯୈଃ ପାତାଲେଷୁ ଚ ପୂଜିତା । ଶୁକ୍ଲାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଭାଦ୍ରପଦେ କୃତା ପୂଜା ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା
ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାତାଳରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ; ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପକ୍ଷପର୍ଯନ୍ତଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନାରଦ । ଚୈତ୍ରେ ପୌଷେ ଚ ଭାଦ୍ରେ ଚ ପୁଣ୍ଯେ ମଙ୍ଗଲଵାସରେ
ଭକ୍ତି ସହିତ ପକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ, ନାରଦ; ଚୈତ୍ର, ପୌଷ ଓ ଭାଦ୍ରରେ, ପବିତ୍ର ମଙ୍ଗଳ ଦିନରେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂଜିତା ସା ଚ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭକ୍ତିତଃ । ଵର୍ଷାନ୍ତେ ପୌଷସଙ୍କ୍ରାନ୍ତ୍ଯାଂ ମାଧ୍ଯାମାଵାହ୍ଯ ମଙ୍ଗଲେ
ତିନି ଲୋକରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ; ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ପୌଷ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ, ମଧ୍ୟମାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦିନରେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଥିଲା।
ମନୁସ୍ତାଂ ପୂଜଯାମାସ ସା ଭୂତା ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ପୂଜିତା ସା ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମଙ୍ଗଲେନୈଵ ମଙ୍ଗଲା
ମନୁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସେ ତିନି ଭୁବନରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ। ମହେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳକାରିଣୀ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
କେଦାରେଣୈଵ ନୀଲେନ ସୁବଲେନ ନଲେନ ଚ । ଧ୍ରୁଵେଣୋତ୍ତାନପାଦେନ ଶକ୍ରେଣ ବଲିନା ତଥା
କେଦାର, ନୀଳ, ସୁବଳ, ନଳ, ଧ୍ରୁବ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ଶକ୍ର ଓ ବଳି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
କଶ୍ଯପେନ ଚ ଦକ୍ଷେଣ କର୍ଦମେନ ଵିଵସ୍ଵତା । ପ୍ରିଯଵ୍ରତେନ ଚନ୍ଦ୍ରେଣ କୁବେରେଣୈଵ ଵାଯୁନା
କଶ୍ୟପ, ଦକ୍ଷ, କର୍ଦମ, ବିବସ୍ବତ, ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଚନ୍ଦ୍ର, କୁବେର ଓ ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ଯମେନ ଵହ୍ନିନା ଚୈଵ ଵରୁଣେନୈଵ ପୂଜିତା । ଏଵଂ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵେଷୁ ପୂଜିତା ଵନ୍ଦିତା ସଦା । ସର୍ଵେଶ୍ଵର୍ଯାଧିଦେଵୀ ସା ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀ
ଯମ, ଅଗ୍ନି ଓ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ପୂଜିତ ଓ ବନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନଙ୍କର ମହାଦେବୀ, ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିର ମୂର୍ତ୍ତି।
ତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେଵୀଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେଽଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ନଵମସ୍କନ୍ଧେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନଂ ନାମୈକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ନବମ ସ୍କନ୍ଧର 'ଲକ୍ଷ୍ମୀର କଥା' ନାମକ ଏକଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ନାରାଯଣପ୍ରିଯା ସା ଚ ପରା ଵୈକୁଣ୍ଠଵାସିନୀ । ଵୈକୁଣ୍ଠାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସନାତନୀ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉତ୍ପତ୍ତିର ବିବରଣା। ନାରଦ କହିଲେ: ଯିଏ ନାରାୟଣଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ସେ ପରା, ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସୁଥିବା ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ସେଇ ସନାତନ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ।
କଥଂ ବଭୂଵ ସା ଦେଵୀ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସିନ୍ଧୁକନ୍ଯକା । ପୁରା କେନ ସ୍ତୁତାଽଽଦୌ ସା ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ସେ ଦେବୀ, ସିନ୍ଧୁର କନ୍ୟା, କିପରି ପୃଥିବୀରେ ଆସିଲେ? ଆରମ୍ଭରେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ? ଏହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପୁରା ଦୁର୍ଵାସସଃ ଶାପାଦ୍ ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀଶ୍ଚ ପୁରନ୍ଦରଃ । ବଭୂଵ ଦେଵସଙ୍ଘଶ୍ଚ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ହି ନାରଦ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କର ଶାପରେ ପୁରନ୍ଦର ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ହରାଇଥିଲେ, ଓ ଦେବମାନେ ମାନବ ଲୋକରେ ବସିଥିଲେ, ହେ ନାରଦ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦିକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରୁଷ୍ଟା ପରମଦୁଃଖିତା । ଗତ୍ଵା ଲୀନା ତୁ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ନାରଦ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୁଷ୍ଟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ଲୀନ ହେଲେ, ହେ ନାରଦ।
ତଦା ଶୋକାଦ୍ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଦୁଃଖିତା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଭାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯଯୁର୍ଵୈକୁଣ୍ଠମେଵ ଚ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସଭାକୁ ଗଲେ, ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଶରଣାପନ୍ନା ଦେଵା ନାରାଯଣେ ପରେ । ଅତୀଵ ଦୈନ୍ଯଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୋଷ୍ଠତାଲୁକାଃ
ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଦେବମାନେ ପରମ ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହେଲେ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ, ଓଠ ଓ ତାଳୁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା।
ତଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ କଲଯା ପୁରାଣପୁରୁଷାଜ୍ଞଯା । ବଭୂଵ ସିନ୍ଧୁକନ୍ଯା ସା ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଂଶରେ, ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ସିନ୍ଧୁର କନ୍ୟା ହେଲେ।
ତଥା ମଥିତ୍ଵା କ୍ଷୀରୋଦଂ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯଗଣୈଃ ସହ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତାଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ହ
ଏଭଳି, ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ଏକସାଥି ଦୁଧ ସାଗର ମଥିଲେ, ଏବଂ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ପାଇଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସୁରାଦିଭ୍ଯୋ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵନମାଲାଂ ଚ ଵିଷ୍ଣଵେ । ଦଦୌ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନା ତୁଷ୍ଟା କ୍ଷୀରୋଦଶାଯିନେ
ଖୁସି ହୋଇ ଓ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ, ସେ ଦେବମାନେକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ଓ ବନମାଳା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଯିଏ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ଦେଲେ।
ଦେଵାଶ୍ଚାପ୍ଯସୁରଗ୍ରସ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପୁଶ୍ଚ ନାରଦ । ତାଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଚ ସମ୍ଭୂଯ ସର୍ଵତ୍ର ଚ ନିରାପଦଃ
ଦେବମାନେ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନି ପାଇଲେ, ହେ ନାରଦ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଆପଦରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ କଥଂ ଶଶାପ ଦୁର୍ଵାସା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଦାଚନ । କେନ ଦୋଷେଣ ଵା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ପୁରା
ନାରଦ ପଚାରିଲେ: କେଉଁଠି ଏବଂ କିପରି ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଏକଥର ଶାପ ଦେଲେ? କେଉଁ ଦୋଷରେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏହା କଲେ?
ମମନ୍ଥୁଃ କେନରୂପେଣ ଜଲଧିଂ ତେ ସୁରାଦଯଃ । କେନ ସ୍ତୋତ୍ରେଣ ଵା ଦେଵୀ ଶକ୍ରଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ବଭୂଵ ସା
ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କିଏ ରୂପରେ ସାଗର ମଥିଲେ? କେଉଁ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶକ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ?
କୋ ଵା ତଯୋଶ୍ଚ ସଂଵାଦୋ ବଭୂଵ ତଦ୍ଵଦ ପ୍ରଭୋ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମଧୁପାନପ୍ରମତ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଃ ପୁରା
ତାଙ୍କ ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଲା? ଏହା ମୋତେ କହ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏକଥର ତିନି ଭୁବନର ଅଧିପତି ମଦିରାପାନରେ ମତ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
କ୍ରୀଡାଂ ଚକାର ରହସି ରମ୍ଭଯା ସହ କାମୁକଃ । କୃତ୍ଵା କ୍ରୀଡାଂ ତଯା ସାର୍ଧଂ କାମୁକ୍ଯା ହୃତମାନସଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ରହସ୍ୟରେ ରମ୍ଭା ସହ ମଜା କରୁଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳିବା ସମୟରେ ରମ୍ଭାଙ୍କ ଆକର୍ଷଣରେ ମନ ହରାଇଦେଲେ ।
ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ମହାରଣ୍ଯେ କାମୋନ୍ମଥିତମାନସଃ । କୈଲାସଶିଖରେ ଯାନ୍ତଂ ଵୈକୁଣ୍ଠାଦୃଷିସତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କର ମନ କାମନାରେ ବିକଳ ହୋଇ, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଗଲେ । ବୈକୁଣ୍ଠରୁ କୈଳାସ ଶିଖରକୁ ଯିବା ବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି—
ଦୁର୍ଵାସସଂ ଦଦର୍ଶେନ୍ଦ୍ରୋ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା । ଗ୍ରୀଷ୍ମମଧ୍ଯାହ୍ନମାର୍ତଣ୍ଡସହସ୍ରପ୍ରଭମୀଶ୍ଵରମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ ।
ପ୍ରତପ୍ତକାଞ୍ଚନାକାରଂ ଜଟାଭାରମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ଶୁକ୍ଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତଂ ଚ ଚୀରଦଣ୍ଡୌ କମଣ୍ଡଲୁମ୍
ସେ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଘନ ଜଟା ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଧଳା ଉପବୀତ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର, ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।
ମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲଂ ଚ ତିଲକଂ ବିଭ୍ରନ୍ତଂ ଚେନ୍ଦୁସନ୍ନିଭମ୍ । ସମନ୍ଵିତଂ ଶିଷ୍ଯଲକ୍ଷୈର୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗୈଃ
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ତିଳକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନନାମ ଶିରସା ସମ୍ପ୍ରମତ୍ତଃ ପୁରନ୍ଦରଃ । ଶିଷ୍ଯଵର୍ଗଂ ତଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ମୁଦାନ୍ଵିତମ୍
ଏହା ଦେଖି, ମନ ଭ୍ରମିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁରନ୍ଦର ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ; ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ଭକ୍ତିସହିତ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ।