ତାମିତ୍ଯୁଵାଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂ ଚୈଵ ରୁରୋଦ ହ । ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଵ ଲକ୍ଷଵର୍ଷଂ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ
ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିଲେ। ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ: 'ପୁଣ୍ୟ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି,
ଅନ୍ତେ ଯାସ୍ଯସି ତଲ୍ଲୋକଂ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ଵିରାଜତେ । ଗତ୍ଵା ଚ ସ୍ଵଗୃହଂ ଭଦ୍ରେ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ଵ୍ରତଂ କୁରୁ
ଶେଷରେ ସେଇ ଲୋକକୁ ଯିବ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ଅତି ଉଜ୍ୱଳ; ଏବେ ତୁମେ ଘରକୁ ଯାଅ, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ବ୍ରତ ପାଳନ କର।
ଦ୍ଵିସପ୍ତଵର୍ଷପର୍ଯନ୍ତଂ ନାରୀଣାଂ ମୋକ୍ଷକାରଣମ୍ । ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶୁକ୍ଲଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ଵ୍ରତଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ସାବିତ୍ରୀ ବ୍ରତ ଅଟ୍ଟାଇଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷର କାରଣ; ବିଶେଷକରି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ।
ଶୁକ୍ଲାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଭାଦ୍ରପଦେ ମହାଲକ୍ଷ୍ଯା ଯଥା ଵ୍ରତମ୍ । ଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟଵର୍ଷଂ ଵ୍ରତଂ ଚୈଵ ପ୍ରତ୍ଯାଦେଯଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀରେ, ଯେପରି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ବ୍ରତ, ସେପରି ଏହି ଅଟ୍ଟାଇଶ ବର୍ଷର ବ୍ରତ ଶୁଭସ୍ମିତା ନାରୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
କରୋତି ଭକ୍ତ୍ଯା ଯା ନାରୀ ସା ଯାତି ଚ ଵିଭୋଃ ପଦମ୍ । ପ୍ରତିମଙ୍ଗଲଵାରେ ଚ ଦେଵୀଂ ମଙ୍ଗଲଦାଯିନୀମ୍
ଯେ ନାରୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶୁଭ ଦିନରେ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ପ୍ରତିମାସଂ ଶୁକ୍ଲଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ଷଷ୍ଠୀଂ ମଙ୍ଗଲଦାଯିନୀମ୍ । ତଥା ଚାଷାଢସଙ୍କ୍ରାନ୍ତ୍ଯାଂ ମନସାଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଦାମ୍
ପ୍ରତିମାସରେ ଶୁକ୍ଳ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ମଙ୍ଗଳଦାୟିନୀ ଷଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏବଂ ଆଷାଢ଼ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ମନସାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ରାଧାଂ ରାସେ ଚ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିକପ୍ରିଯାମ୍ । ଉପୋଷ୍ଯ ଶୁକ୍ଲାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରତିମାସଂ ଵରପ୍ରଦାମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ରାସ ଉତ୍ସବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ରାଧାଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ପ୍ରତିମାସରେ ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀରେ ଉପବାସ ରହି, ଵରଦାୟିନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଂ ଭଗଵତୀଂ ଦୁର୍ଗାଂ ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀମ୍ । ପ୍ରକୃତିଂ ଜଗଦମ୍ବାଂ ଚ ପତିପୁତ୍ରଵତୀଷୁ ଚ
ବିଷ୍ଣୁମାୟା, ଭଗବତୀ ଦୁର୍ଗା, ଦୁର୍ଗତି ନାଶିନୀ, ପ୍ରକୃତି ଓ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଓ ସନ୍ତାନ ଥିବା ନାରୀମାନେ ପୂଜା କର।
ପତିଵ୍ରତାସୁ ଶୁଦ୍ଧାସୁ ଯନ୍ତ୍ରେଷୁ ପ୍ରତିମାସୁ ଚ । ଯା ନାରୀ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଧନସନ୍ତାନହେତଵେ
ପତିବ୍ରତା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ନାରୀମାନେ, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରତିମାରେ, ଯେ କୌଣସି ନାରୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧନ ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପୂଜା କରେ,
ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତ୍ଯନ୍ତେ ଶ୍ରୀଵିଭୋଃ ପଦମ୍ । ଏଵଂ ଦେଵ୍ଯା ଵିଭୂତୀଶ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍ସାଧକୋଽନିଶମ୍
ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ଶ୍ରୀପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଏପରି ଭାବରେ ସାଧକ ନିତ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କର ବିଭୂତିମାନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵକାଲଂ ସର୍ଵରୂପା ସଂସେଵ୍ଯା ପରମେଶ୍ଵରୀ । ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିତ୍କୃତକୃତ୍ଯତ୍ଵଦାଯକମ୍
ସମସ୍ତ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିତ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବୀ ନାହାନ୍ତି ଯିଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସିଦ୍ଧି ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ଧର୍ମରାଜୋ ଜଗାମ ନିଜମନ୍ଦିରମ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ସ୍ଵାମିନଂ ସା ଚ ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ନିଜାଲଯମ୍
ଏଭଳି କହି ଧର୍ମରାଜା ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସାଵିତ୍ରୀ ସତ୍ଯଵାଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଯଯୌ ଚ ଯଥାଗମମ୍ । ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ କଥଯାମାସ ସ୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ହି ନାରଦ
ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସତ୍ୟବାନ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଗଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଘଟଣା ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ନାରଦ।
ସାଵିତ୍ରୀଜନକଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରକ୍ରମେଣ ଚ । ଶ୍ଵଶୁରଶ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ରାଜ୍ଯଂ ସା ଚ ପୁତ୍ରାନ୍ ଵରେଣ ଚ
ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ପିତା କ୍ରମେ କିଛି ପୁଅ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଚକ୍ଷୁ ଓ ରାଜ୍ୟ ପୁନି ପାଇଲେ, ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ପୁଅ ପାଇଲେ।
ଲକ୍ଷଵର୍ଷଂ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ । ଜଗାମ ସ୍ଵାମିନା ସାର୍ଧଂ ଦେଵୀଲୋକଂ ପତିଵ୍ରତା
ଭାରତର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ଜୀବନ କଟାଇ, ସେ ପତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସଵିତୁଶ୍ଚାଧିଦେଵୀ ଯା ମନ୍ତ୍ରାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତା । ସାଵିତ୍ରୀ ହ୍ଯପି ଵେଦାନାଂ ସାଵିତ୍ରୀ ତେନ କୀର୍ତିତା
ଯିଏ ସବିତାଙ୍କ ଅଧିଦେବୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା, ସେ ଭି ସାବିତ୍ରୀ ନାମରେ ବେଦରେ ପରିଚିତ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ଵତ୍ସ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଜୀଵକର୍ମଵିପାକଂ ଚ କିଂ ପୁନଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି, ହେ ବତ୍ସ, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ କଥା ଓ ଜୀବନ କର୍ମର ଫଳ କୁହିଦେଲି। ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ?
ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଶ୍ରୀମୂଲପ୍ରକୃତେର୍ଦେଵ୍ଯା ଗାଯତ୍ର୍ଯାସ୍ତୁ ନିରାକୃତେଃ । ସାଵିତ୍ରୀଯମସଂଵାଦେ ଶ୍ରୁତଂ ଵୈ ନିର୍ମଲଂ ଯଶଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କଥାର ବର୍ଣ୍ଣନା।
ତଦ୍ଗୁଣୋତ୍କୀର୍ତନଂ ସତ୍ଯଂ ମଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍ । ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନମୀଶ୍ଵର
ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଶ୍ରୀମୂଳପ୍ରକୃତି ଦେବୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ନିରାକାର ଉତ୍ତମ କଥା।
କେନାଦୌ ପୂଜିତା ସାପି କିଂଭୂତା କେନ ଵା ପୁରା । ତଦ୍ଗୁଣୋତ୍କୀର୍ତନଂ ମହ୍ଯଂ ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର
ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏବେ, ହେ ଈଶ୍ୱର, ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସୃଷ୍ଟେରାଦୌ ପୁରା ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ଦେଵୀ ଵାମାଂସସମ୍ଭୂତା ବଭୂଵ ରାସମଣ୍ଡଲେ
କିଏ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସେ କେମିତି ଥିଲେ, ଏବଂ କିଏ ପୂଜା କଲେ? ହେ ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ, ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ମୋତେ କୁହ।
ଅତୀଵ ସୁନ୍ଦରୀ ଶ୍ଯାମା ନ୍ଯଗ୍ରୋଧପରିମଣ୍ଡିତା । ଯଥା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷୀଯା ଶଶ୍ଵତ୍ସୁସ୍ଥିରଯୌଵନା
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେବୀ ରାସମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭା ସୁଖଦୃଶ୍ଯା ମନୋହରା । ଶରତ୍ପାର୍ଵଣକୋଟୀନ୍ଦୁପ୍ରଭାପ୍ରଚ୍ଛାଦନାନନା
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ବଟବୃକ୍ଷର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସଦା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଯୁବତୀ ପରି ଅବିଚଳ ଯୌବନରେ ଥିଲେ।
ଶରନ୍ମଧ୍ଯାହ୍ନପଦ୍ମାନାଂ ଶୋଭାମୋଚନଲୋଚନା । ସା ଦେଵୀ ଦ୍ଵିଵିଧା ଭୂତା ସହ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଚ୍ଛଯା
ତାଙ୍କ ରୂପ ଶ୍ୱେତ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ମନୋହର, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର କୋଟି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲା।
ସ୍ଵୀଯରୂପେଣ ଵର୍ଣେନ ତେଜସା ଵଯସା ତ୍ଵିଷା । ଯଶସା ଵାସସା କୃତ୍ଯା ଭୂଷଣେନ ଗୁଣେନ ଚ
ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଶରତ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ପଦ୍ମ ଫୁଲର ଶୋଭାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲା। ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଦେବୀ ଦୁଇ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ସ୍ମିତେନ ଵୀକ୍ଷଣେନୈଵ ପ୍ରେମ୍ଣା ଵାନୁନଯେନ ଚ । ତଦ୍ଵାମାଂସାନ୍ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଦକ୍ଷିଣାସାଂଚ୍ଚ ରାଧିକା
ତାଙ୍କ ନିଜ ରୂପ, ବର୍ଣ୍ଣ, ତେଜ, ବୟସ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, କୀର୍ତ୍ତି, ପୋଷାକ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଭୂଷଣ ଓ ଗୁଣରେ—
ରାଧାଽଽଦୌ ଵରଯାମାସ ଦ୍ଵିଭୁଜଞ୍ଚ ପରାତ୍ପରମ୍ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ତତ୍ପଶ୍ଚାଚ୍ଚକମେ କମନୀଯକମ୍
ତାଙ୍କ ହସ, ଦୃଷ୍ଟି, ପ୍ରେମ ଓ ମୃଦୁ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା, ବାମ ଦେହରୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଡାହାଣ ଦେହରୁ ରାଧିକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କୃଷ୍ଣସ୍ତଦ୍ଗୌରଵେଣୈଵ ଦ୍ଵିଧାରୂପୋ ବଭୂଵ ହ । ଦକ୍ଷିଣାଂସଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଵାମାଂସଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ପ୍ରଥମେ ରାଧିକା ଦ୍ୱିଭୁଜ ଓ ପରମ ରୂପକୁ ବରଣ କଲେ। ତାପରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପକୁ ଆଶା କଲେ।
ଚତୁର୍ଭୁଜାଯ ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଦଦୌ ପୁରା । ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଯଯାନିଶମ୍
ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଦେଖାଇ, କୃଷ୍ଣ ଦୁଇଟି ରୂପ ନେଲେ— ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇଟି ବାହୁ ଥିଲା, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚାରିଟି ବାହୁ ଥିଲା।
ଦେଵୀଭୂତା ଚ ମହତୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ସା ସ୍ମୃତା । ରାଧାକାନ୍ତଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ରାଧାକାନ୍ତଙ୍କର ଦୁଇଟି ବାହୁ ଅଛି, ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କର ଚାରିଟି ବାହୁ ଅଛି।