ତଦ୍ଗୁଣୋତ୍କୀର୍ତନଂ ଵକ୍ତୁଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେଷୁ ଚ କଃ କ୍ଷମଃ । ମୁକ୍ତଯଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଵେଦୈର୍ନିରୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଵିଧାଃ
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ କେହି ତାହାର ଗୁଣର ମହିମା କହିପାରିବେ କି? ଚାରି ବେଦରେ ଚାରିପ୍ରକାର ମୁକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ତତ୍ପ୍ରଧାନା ଦେଵଭକ୍ତିର୍ମୁକ୍ତେରପି ଗରୀଯସୀ । ସାଲୋକ୍ଯଦା ଭଵେଦେକା ତଥା ସାରୂପ୍ଯଦା ପରା
ଦେବଭକ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରଧାନ, ମୁକ୍ତିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏକ ମୁକ୍ତି ସାଲୋକ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଅନ୍ୟ ମୁକ୍ତି ସାରୂପ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସାମୀପ୍ଯଦାଥ ନିର୍ଵାଣପ୍ରଦା ମୁକ୍ତିଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧା । ଭକ୍ତାସ୍ତା ନ ହି ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଵିନା ତତ୍ସେଵନଂ ଵିଭୋଃ
ସାମୀପ୍ୟ, ସାରୂପ୍ୟ, ସାୟୁଜ୍ୟ ଓ ନିର୍ବାଣ — ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାରର ମୁକ୍ତି ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେବା ଛାଡ଼ି ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶିଵତ୍ଵମମରତ୍ଵଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ଚାଵହେଲଯା । ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାଵ୍ଯାଧିଭଯଶୋକାଦିକଂ ଧନମ୍
ଶିବ ହେବା, ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ହେବା, ଓ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଆଦିରୁ ମୁକ୍ତି — ଏହାକୁ ଲୋକେ କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦିଵ୍ଯରୂପଧାରଣଂ ଚ ନିର୍ଵାଣଂ ମୋକ୍ଷଣଂ ଵିଦୁଃ । ମୁକ୍ତିଶ୍ଚ ସେଵାରହିତା ଭକ୍ତିଃ ସେଵାଵିଵର୍ଧିନୀ
ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିବା, ମୁକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ — ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେବା ବିନା ମୁକ୍ତି ହୁଏ, ଭକ୍ତି ତ ସେବା ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଯାଏ।
ଭକ୍ତିମୁକ୍ତ୍ଯୋରଯଂ ଭେଦୋ ନିଷେକଖଣ୍ଡନଂ ଶୃଣୁ । ଵିଦୁର୍ବୁଧା ନିଷେକଂ ଚ ଭୋଗଂ ଚ କୃତକର୍ମଣାମ୍
ଭକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରଭେଦ ଓ କର୍ମର ବୀଜ ନାଶ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ; ଜେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେମାନେ ବୁଝନ୍ତି କର୍ମର ବୀଜ ଓ ତାହାର ଫଳଭୋଗକୁ।
ତତ୍ଖଣ୍ଡନଂ ଚ ଶୁଭଦଂ ଶ୍ରୀଵିଭୋଃ ସେଵନଂ ପରମ୍ । ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନମିଦଂ ସାଧ୍ଵି ସ୍ଥିରଂ ଚ ଲୋକଵେଦଯୋଃ
ସେଇ ବୀଜର ନାଶ ମଙ୍ଗଳକର, ଏବଂ ଶ୍ରୀପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେବା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ, ହେ ସାଧ୍ବୀ, ସାମାନ୍ୟ ଓ ବେଦ ଦୁହିଁରେ ଦୃଢ଼।
ନିର୍ଵିଘ୍ନଂ ଶୁଭଦଂ ଚୋକ୍ତଂ ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସେ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୂର୍ଯପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଜୀଵଯିତ୍ଵା ଚ ତତ୍ପତିମ୍
ଏହାକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ମଙ୍ଗଳକର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ, ଶିଶୁ। ଏପରି କହି ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯୈ ଶୁଭାଶିଷଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଗମନଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯମଂ ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ସା ସାଵିତ୍ରୀ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ
ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ଯମଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ରୁରୋଦ ଚରଣୌ ଧୃତ୍ଵା ସାଧୁଚ୍ଛେଦେନ ଦୁଃଖିତା । ସାଵିତ୍ରୀରୋଦନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯମଶ୍ଚୈଵ କୃପାନିଧିଃ
ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି କାନ୍ଦିଲେ, ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ହେଲେ; ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର କାନ୍ଦନ ଶୁଣି ଦୟାମୟ ଯମ ମଧ୍ୟ କ୍ରୁପିତ ହେଲେ।
ତାମିତ୍ଯୁଵାଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂ ଚୈଵ ରୁରୋଦ ହ । ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଵ ଲକ୍ଷଵର୍ଷଂ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ
ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିଲେ। ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ: 'ପୁଣ୍ୟ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି,
ଅନ୍ତେ ଯାସ୍ଯସି ତଲ୍ଲୋକଂ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ଵିରାଜତେ । ଗତ୍ଵା ଚ ସ୍ଵଗୃହଂ ଭଦ୍ରେ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ଵ୍ରତଂ କୁରୁ
ଶେଷରେ ସେଇ ଲୋକକୁ ଯିବ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ଅତି ଉଜ୍ୱଳ; ଏବେ ତୁମେ ଘରକୁ ଯାଅ, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ବ୍ରତ ପାଳନ କର।
ଦ୍ଵିସପ୍ତଵର୍ଷପର୍ଯନ୍ତଂ ନାରୀଣାଂ ମୋକ୍ଷକାରଣମ୍ । ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶୁକ୍ଲଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ଵ୍ରତଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ସାବିତ୍ରୀ ବ୍ରତ ଅଟ୍ଟାଇଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷର କାରଣ; ବିଶେଷକରି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ।
ଶୁକ୍ଲାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଭାଦ୍ରପଦେ ମହାଲକ୍ଷ୍ଯା ଯଥା ଵ୍ରତମ୍ । ଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟଵର୍ଷଂ ଵ୍ରତଂ ଚୈଵ ପ୍ରତ୍ଯାଦେଯଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀରେ, ଯେପରି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ବ୍ରତ, ସେପରି ଏହି ଅଟ୍ଟାଇଶ ବର୍ଷର ବ୍ରତ ଶୁଭସ୍ମିତା ନାରୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
କରୋତି ଭକ୍ତ୍ଯା ଯା ନାରୀ ସା ଯାତି ଚ ଵିଭୋଃ ପଦମ୍ । ପ୍ରତିମଙ୍ଗଲଵାରେ ଚ ଦେଵୀଂ ମଙ୍ଗଲଦାଯିନୀମ୍
ଯେ ନାରୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶୁଭ ଦିନରେ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ପ୍ରତିମାସଂ ଶୁକ୍ଲଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ଷଷ୍ଠୀଂ ମଙ୍ଗଲଦାଯିନୀମ୍ । ତଥା ଚାଷାଢସଙ୍କ୍ରାନ୍ତ୍ଯାଂ ମନସାଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଦାମ୍
ପ୍ରତିମାସରେ ଶୁକ୍ଳ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ମଙ୍ଗଳଦାୟିନୀ ଷଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏବଂ ଆଷାଢ଼ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ମନସାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ରାଧାଂ ରାସେ ଚ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିକପ୍ରିଯାମ୍ । ଉପୋଷ୍ଯ ଶୁକ୍ଲାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରତିମାସଂ ଵରପ୍ରଦାମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ରାସ ଉତ୍ସବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ରାଧାଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ପ୍ରତିମାସରେ ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀରେ ଉପବାସ ରହି, ଵରଦାୟିନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଂ ଭଗଵତୀଂ ଦୁର୍ଗାଂ ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀମ୍ । ପ୍ରକୃତିଂ ଜଗଦମ୍ବାଂ ଚ ପତିପୁତ୍ରଵତୀଷୁ ଚ
ବିଷ୍ଣୁମାୟା, ଭଗବତୀ ଦୁର୍ଗା, ଦୁର୍ଗତି ନାଶିନୀ, ପ୍ରକୃତି ଓ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଓ ସନ୍ତାନ ଥିବା ନାରୀମାନେ ପୂଜା କର।
ପତିଵ୍ରତାସୁ ଶୁଦ୍ଧାସୁ ଯନ୍ତ୍ରେଷୁ ପ୍ରତିମାସୁ ଚ । ଯା ନାରୀ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଧନସନ୍ତାନହେତଵେ
ପତିବ୍ରତା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ନାରୀମାନେ, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରତିମାରେ, ଯେ କୌଣସି ନାରୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧନ ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପୂଜା କରେ,
ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତ୍ଯନ୍ତେ ଶ୍ରୀଵିଭୋଃ ପଦମ୍ । ଏଵଂ ଦେଵ୍ଯା ଵିଭୂତୀଶ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍ସାଧକୋଽନିଶମ୍
ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ଶ୍ରୀପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଏପରି ଭାବରେ ସାଧକ ନିତ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କର ବିଭୂତିମାନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵକାଲଂ ସର୍ଵରୂପା ସଂସେଵ୍ଯା ପରମେଶ୍ଵରୀ । ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିତ୍କୃତକୃତ୍ଯତ୍ଵଦାଯକମ୍
ସମସ୍ତ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିତ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବୀ ନାହାନ୍ତି ଯିଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସିଦ୍ଧି ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ଧର୍ମରାଜୋ ଜଗାମ ନିଜମନ୍ଦିରମ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ସ୍ଵାମିନଂ ସା ଚ ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ନିଜାଲଯମ୍
ଏଭଳି କହି ଧର୍ମରାଜା ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସାଵିତ୍ରୀ ସତ୍ଯଵାଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଯଯୌ ଚ ଯଥାଗମମ୍ । ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ କଥଯାମାସ ସ୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ହି ନାରଦ
ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସତ୍ୟବାନ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଗଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଘଟଣା ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ନାରଦ।
ସାଵିତ୍ରୀଜନକଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରକ୍ରମେଣ ଚ । ଶ୍ଵଶୁରଶ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ରାଜ୍ଯଂ ସା ଚ ପୁତ୍ରାନ୍ ଵରେଣ ଚ
ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ପିତା କ୍ରମେ କିଛି ପୁଅ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଚକ୍ଷୁ ଓ ରାଜ୍ୟ ପୁନି ପାଇଲେ, ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ପୁଅ ପାଇଲେ।
ଲକ୍ଷଵର୍ଷଂ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ । ଜଗାମ ସ୍ଵାମିନା ସାର୍ଧଂ ଦେଵୀଲୋକଂ ପତିଵ୍ରତା
ଭାରତର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ଜୀବନ କଟାଇ, ସେ ପତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସଵିତୁଶ୍ଚାଧିଦେଵୀ ଯା ମନ୍ତ୍ରାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତା । ସାଵିତ୍ରୀ ହ୍ଯପି ଵେଦାନାଂ ସାଵିତ୍ରୀ ତେନ କୀର୍ତିତା
ଯିଏ ସବିତାଙ୍କ ଅଧିଦେବୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା, ସେ ଭି ସାବିତ୍ରୀ ନାମରେ ବେଦରେ ପରିଚିତ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ଵତ୍ସ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଜୀଵକର୍ମଵିପାକଂ ଚ କିଂ ପୁନଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି, ହେ ବତ୍ସ, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ କଥା ଓ ଜୀବନ କର୍ମର ଫଳ କୁହିଦେଲି। ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ?
ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଶ୍ରୀମୂଲପ୍ରକୃତେର୍ଦେଵ୍ଯା ଗାଯତ୍ର୍ଯାସ୍ତୁ ନିରାକୃତେଃ । ସାଵିତ୍ରୀଯମସଂଵାଦେ ଶ୍ରୁତଂ ଵୈ ନିର୍ମଲଂ ଯଶଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କଥାର ବର୍ଣ୍ଣନା।
ତଦ୍ଗୁଣୋତ୍କୀର୍ତନଂ ସତ୍ଯଂ ମଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍ । ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନମୀଶ୍ଵର
ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଶ୍ରୀମୂଳପ୍ରକୃତି ଦେବୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ନିରାକାର ଉତ୍ତମ କଥା।
କେନାଦୌ ପୂଜିତା ସାପି କିଂଭୂତା କେନ ଵା ପୁରା । ତଦ୍ଗୁଣୋତ୍କୀର୍ତନଂ ମହ୍ଯଂ ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର
ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏବେ, ହେ ଈଶ୍ୱର, ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।