ଇନ୍ଦ୍ରାଯୁଶ୍ଚୈଵ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଯୁଗାନାମେକସପ୍ତତିଃ । ଅଷ୍ଟାଵିଂଶେ ଶକ୍ରପାତେ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଦିଵାନିଶମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ସତରେକ ଯୁଗ। ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଇନ୍ଦ୍ରର ପତନ ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଓ ରାତି ଆସେ।
ଏଵଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନୈର୍ମାସୋ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମାଭ୍ଯାମୃତୁଃ ସ୍ମୃତଃ । ଋତୁଭିଃ ଷଡ୍ଭିରେଵାବ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵୈ ଵଯଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଏଭଳି ତିରିଶି ଦିନରେ ଏକ ମାସ, ଦୁଇ ମାସରେ ଏକ ଋତୁ, ଛଅ ଋତୁରେ ଏକ ବର୍ଷ, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ନିପାତେ ଚ ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲନଂ ହରେଃ । ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲନେ ତସ୍ଯ ଲଯଂ ପ୍ରାକୃତିକଂ ଵିଦୁଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତନ ସମୟରେ ହରିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଯାଏ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ଘଟେ।
ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରାକୃତେ ସର୍ଵେ ଦେଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଚରାଚରାଃ । ଲୀନା ଧାତା ଵିଧାତା ଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣନାଭିପଙ୍କଜେ
ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବିଧାତା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାଭିର ପଦ୍ମରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁଃ କ୍ଷୀରୋଦଶାଯୀ ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଯଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଵିଲୀନା ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
କ୍ଷୀରସାଗରରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଚାରିଭୁଜା ବିଷ୍ଣୁ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମା।
ଯସ୍ଯ ଜ୍ଞାନେ ଶିଵୋ ଲୀନୋ ଜ୍ଞାନାଧୀଶଃ ସନାତନଃ । ଦୁର୍ଗାଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଯାଂ ଵିଲୀନାଃ ସର୍ଵଶକ୍ତଯଃ
ଶିବ, ଜ୍ଞାନର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନାୟକ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି; ଦୁର୍ଗା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା, ସେଠି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସା ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧୌ ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତା । ନାରାଯଣାଂଶଃ ସ୍କନ୍ଦଶ୍ଚ ଲୀନୋ ଵକ୍ଷସି ତସ୍ଯ ଚ
ସେ ଦେବୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ; ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାଂଶଶ୍ଚ ତଦ୍ବାହୌ ଦେଵାଧୀଶୋ ଗଣେଶ୍ଵରଃ । ପଦ୍ମାଂଶାଶ୍ଚୈଵ ପଦ୍ମାଯାଂ ସା ରାଧାଯାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଂଶ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଗଣେଶ ଅଛନ୍ତି; ପଦ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ପଦ୍ମା ଓ ରାଧାରେ ଅଛି, ଓ ସୁଶୀଳା।
ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚାପି ଚ ତସ୍ଯାଂ ଚ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଦେଵଯୋଷିତଃ । କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିଦେଵୀ ସା ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣେଷୁ ସଂସ୍ଥିତା
ଗୋପୀମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ଵେଦାଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଯାନି ଚ । ସ୍ଥିତା ଵାଣୀ ଚ ଜିହ୍ଵାଯାଂ ଯସ୍ଯ ଚ ପରମାତ୍ମନଃ
ସାବିତ୍ରୀ ସରସ୍ବତୀରେ ଅଛନ୍ତି, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ତାହାରେ ଅଛି; ଓ ମହାପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଜିହ୍ୱାରେ ବାଣୀ ବସିଛି।
ଗୋଲୋକସ୍ଯ ଚ ଗୋପାଶ୍ଚ ଵିଲୀନାସ୍ତସ୍ଯ ଲୋମସୁ । ତତ୍ପ୍ରାଣେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣା ଵାତା ହୁତାଶନାଃ
ଗୋଲୋକର ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୋମରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣ, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ବସିଛି।
ଜଠରାଗ୍ନୌ ଵିଲୀନାଶ୍ଚ ଜଲଂ ତଦ୍ରସନାଗ୍ରତଃ । ଵୈଷ୍ଣଵାଶ୍ଚରଣାମ୍ଭୋଜେ ପରମାନନ୍ଦସଂଯୁତାଃ
ପାଚନ ଅଗ୍ନି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜଠରରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି; ଜଳ ତାଙ୍କ ରସନା ଆଗରେ ଅଛି; ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ପରମାନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସାରାତ୍ସାରତରା ଭକ୍ତିରସପୀଯୂଷପାଯିନଃ । ଵିରାଡଂଶାଶ୍ଚ ମହତି ଲୀନାଃ କୃଷ୍ଣେ ମହାଵିରାଟ୍
ସମସ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତିର ଅମୃତ ପାନ କରୁଥିବାମାନେ, ବିରାଟର ଅଂଶ ସହିତ, ମହାବିରାଟ କୃଷ୍ଣରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯୈଵ ଲୋମକୂପେଷୁ ଵିଶ୍ଵାନି ନିଖିଲାନି ଚ । ଯସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଷ ଉନ୍ମେଷେ ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରଲଯୋ ଭଵେତ୍
ଯାହାର ଲୋମକୁପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବସିଛି; ଏବଂ ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରଳୟ ଘଟେ।
ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲନେ ସୃଷ୍ଟିର୍ଯସ୍ଯୈଵ ପୁନରେଵ ସଃ । ଯାଵତ୍କାଲୋ ନିମେଷେଣ ତାଵଦୁନ୍ମୀଲନେନ ଚ
ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ ପୁନର୍ବାର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ ରହିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଖୋଲିଥିବା ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଶତାବ୍ଦେ ଚ ସୃଷ୍ଟେଃ ସୂତ୍ରଲଯଃ ପୁନଃ । ବ୍ରହ୍ମସୃଷ୍ଟିଲଯାନାଂ ଚ ସଂଖ୍ଯା ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ସୁଵ୍ରତେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶତବର୍ଷ ପରେ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଳୟ ହୁଏ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଗଣନା କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ, ଓ ସୁଶୀଳା।
ଯଥା ଭୂରଜସାଂ ଚୈଵ ସଂଖ୍ଯାନଂ ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତେ । ଚକ୍ଷୁର୍ନିମେଷେ ପ୍ରଲଯୋ ଯସ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ତରାତ୍ମନଃ
ପୃଥିବୀର ଧୂଳିର ଗଣନା କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେପରି ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ପ୍ରଳୟ ହୁଏ।
ଉନ୍ମୀଲନେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିର୍ଭଵେଦେଵେଶ୍ଵରେଚ୍ଛଯା । ସ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରଲଯେ ତସ୍ଯାଂ ପ୍ରକୃତୌ ଲୀନ ଏଵ ହି
ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ ପୁନର୍ବାର ସୃଷ୍ଟି ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ; ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରକୃତିରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଏକୈଵ ଚ ପରା ଶକ୍ତିର୍ନିର୍ଗୁଣଃ ପରମଃ ପୁମାନ୍ । ସଦେଵେଦମଗ୍ର ଆସୀଦିତି ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପରାଶକ୍ତି ଅଛି; ପରମ ପୁରୁଷ ନିର୍ଗୁଣ; ବେଦ ଜଣା ଲୋକ କହନ୍ତି: 'ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ସେଇ ଅଛିଥିଲେ।'
ମୂଲପ୍ରକୃତିରଵ୍ଯକ୍ତାପ୍ଯଵ୍ଯାକୃତପଦାଭିଧା । ଚିଦଭିନ୍ନତ୍ଵମାପନ୍ନା ପ୍ରଲଯେ ସୈଵ ତିଷ୍ଠତି
ମୂଳପ୍ରକୃତି ଅପ୍ରକାଶିତ, ଅପ୍ରକୃତ ଅବସ୍ଥା ନାମରେ ଓ ଚେତନାର ସାଥି ଏକତା ହୋଇ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ କେବଳ ସେଇ ଅଛନ୍ତି।
ତଦ୍ଗୁଣୋତ୍କୀର୍ତନଂ ଵକ୍ତୁଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେଷୁ ଚ କଃ କ୍ଷମଃ । ମୁକ୍ତଯଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଵେଦୈର୍ନିରୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଵିଧାଃ
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ କେହି ତାହାର ଗୁଣର ମହିମା କହିପାରିବେ କି? ଚାରି ବେଦରେ ଚାରିପ୍ରକାର ମୁକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ତତ୍ପ୍ରଧାନା ଦେଵଭକ୍ତିର୍ମୁକ୍ତେରପି ଗରୀଯସୀ । ସାଲୋକ୍ଯଦା ଭଵେଦେକା ତଥା ସାରୂପ୍ଯଦା ପରା
ଦେବଭକ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରଧାନ, ମୁକ୍ତିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏକ ମୁକ୍ତି ସାଲୋକ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଅନ୍ୟ ମୁକ୍ତି ସାରୂପ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସାମୀପ୍ଯଦାଥ ନିର୍ଵାଣପ୍ରଦା ମୁକ୍ତିଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧା । ଭକ୍ତାସ୍ତା ନ ହି ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଵିନା ତତ୍ସେଵନଂ ଵିଭୋଃ
ସାମୀପ୍ୟ, ସାରୂପ୍ୟ, ସାୟୁଜ୍ୟ ଓ ନିର୍ବାଣ — ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାରର ମୁକ୍ତି ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେବା ଛାଡ଼ି ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶିଵତ୍ଵମମରତ୍ଵଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ଚାଵହେଲଯା । ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାଵ୍ଯାଧିଭଯଶୋକାଦିକଂ ଧନମ୍
ଶିବ ହେବା, ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ହେବା, ଓ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଆଦିରୁ ମୁକ୍ତି — ଏହାକୁ ଲୋକେ କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦିଵ୍ଯରୂପଧାରଣଂ ଚ ନିର୍ଵାଣଂ ମୋକ୍ଷଣଂ ଵିଦୁଃ । ମୁକ୍ତିଶ୍ଚ ସେଵାରହିତା ଭକ୍ତିଃ ସେଵାଵିଵର୍ଧିନୀ
ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିବା, ମୁକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ — ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେବା ବିନା ମୁକ୍ତି ହୁଏ, ଭକ୍ତି ତ ସେବା ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଯାଏ।
ଭକ୍ତିମୁକ୍ତ୍ଯୋରଯଂ ଭେଦୋ ନିଷେକଖଣ୍ଡନଂ ଶୃଣୁ । ଵିଦୁର୍ବୁଧା ନିଷେକଂ ଚ ଭୋଗଂ ଚ କୃତକର୍ମଣାମ୍
ଭକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରଭେଦ ଓ କର୍ମର ବୀଜ ନାଶ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ; ଜେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେମାନେ ବୁଝନ୍ତି କର୍ମର ବୀଜ ଓ ତାହାର ଫଳଭୋଗକୁ।
ତତ୍ଖଣ୍ଡନଂ ଚ ଶୁଭଦଂ ଶ୍ରୀଵିଭୋଃ ସେଵନଂ ପରମ୍ । ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନମିଦଂ ସାଧ୍ଵି ସ୍ଥିରଂ ଚ ଲୋକଵେଦଯୋଃ
ସେଇ ବୀଜର ନାଶ ମଙ୍ଗଳକର, ଏବଂ ଶ୍ରୀପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେବା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ, ହେ ସାଧ୍ବୀ, ସାମାନ୍ୟ ଓ ବେଦ ଦୁହିଁରେ ଦୃଢ଼।
ନିର୍ଵିଘ୍ନଂ ଶୁଭଦଂ ଚୋକ୍ତଂ ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସେ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୂର୍ଯପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଜୀଵଯିତ୍ଵା ଚ ତତ୍ପତିମ୍
ଏହାକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ମଙ୍ଗଳକର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ, ଶିଶୁ। ଏପରି କହି ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯୈ ଶୁଭାଶିଷଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଗମନଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯମଂ ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ସା ସାଵିତ୍ରୀ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ
ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ଯମଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ରୁରୋଦ ଚରଣୌ ଧୃତ୍ଵା ସାଧୁଚ୍ଛେଦେନ ଦୁଃଖିତା । ସାଵିତ୍ରୀରୋଦନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯମଶ୍ଚୈଵ କୃପାନିଧିଃ
ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି କାନ୍ଦିଲେ, ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ହେଲେ; ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର କାନ୍ଦନ ଶୁଣି ଦୟାମୟ ଯମ ମଧ୍ୟ କ୍ରୁପିତ ହେଲେ।