ତପସାଂ ଫଲଦାତା ଚ କର୍ମଣାଂ ଚ ଯଦାଜ୍ଞଯା । ଵିଷ୍ଣୁଃ ପାତା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଯଦ୍ଭଯାତ୍ପାତି ସନ୍ତତମ୍
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତପସ୍ୟା ଓ କର୍ମର ଫଳ ମିଳେ, ତାଙ୍କ ଭୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
କାଲାଗ୍ନିରୁଦ୍ରଃ ସଂହର୍ତା ସର୍ଵଵିଶ୍ଵେଷୁ ଯଦ୍ଭଯାତ୍ । ଶିଵୋ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯଶ୍ଚୈଵ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ
କାଳ, ଅଗ୍ନି ଓ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ଭୟରେ ସଂସାରକୁ ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି। ଶିବ, ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାଜ୍ଜ୍ଞାନଵାନସ୍ତି ଯୋଗୀଶୋ ଜ୍ଞାନଵିତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ପରମାନନ୍ଦଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଭକ୍ତିଵୈରାଗ୍ଯସଂଯୁତଃ
ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ଲୋକ ଜ୍ଞାନୀ, ଯୋଗୀମାନେ ନାୟକ, ଜ୍ଞାନର ମାଲିକ ଓ ପରମ ଆନନ୍ଦ, ଭକ୍ତି ଓ ବିରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାତି ପଵନଃ ପ୍ରଵରଃ ଶୀଘ୍ରଗାମିନାମ୍ । ତପନଶ୍ଚ ପ୍ରତପତି ଯଦ୍ଭଯାତ୍ସନ୍ତତଂ ସତି
ତାଙ୍କ ଭୟରେ ବାୟୁ ବହେ, ସବୁଠାରୁ ତ୍ୱରିତ ଚଳିଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭୟରେ ସଦା ତାପ ଦେଇଥାଏ।
ଯଦାଜ୍ଞଯା ଵର୍ଷତୀନ୍ଦ୍ରୋ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚରତି ଜନ୍ତୁଷୁ । ଯଦାଜ୍ଞଯା ଦହେଦ୍ଵହ୍ନିର୍ଜଲମେଵଂ ସୁଶୀତଲମ୍
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଗ୍ନି ଜଳକୁ ମଧ୍ୟ ପୋଡ଼ିପାରେ, ଏହାକୁ ଶୀତଳ କରିପାରେ।
ଦିଶୋ ରକ୍ଷନ୍ତି ଦିକ୍ପାଲା ମହାଭୀତା ଯଦାଜ୍ଞଯା । ଭ୍ରମନ୍ତି ରାଶିଚକ୍ରାଣି ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ଯଦ୍ଭଯେନ ଚ
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ରାଶି ଓ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭୟରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଭଯାତ୍ଫଲନ୍ତି ଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯପି ଚ ଯଦ୍ଭଯାତ୍ । ଯଦାଜ୍ଞାଂ ତୁ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ କାଲଃ କାଲେ ହରେଦ୍ଭଯାତ୍
ତାଙ୍କ ଭୟରେ ଗଛମାନେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥାଏ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ କାଳ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ ସବୁକିଛି ନେଇଯାଏ।
ତଥା ଜଲସ୍ଥଲସ୍ଥାଶ୍ଚ ନ ଜୀଵନ୍ତି ଯଦାଜ୍ଞଯା । ଅକାଲେ ନାହରେଦ୍ଵିଦ୍ଧଂ ରଣେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ
ଏଭଳି ଜଳ ଓ ଭୂମିରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଅନୁଚିତ ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା କଷ୍ଟରେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଧତ୍ତେ ଵାଯୁସ୍ତୋଯରାଶିଂ ତୋଯଂ କୂର୍ମଂ ତଦାଜ୍ଞଯା । କୂର୍ମୋଽନନ୍ତଂ ସ ଚ କ୍ଷୋଣୀଂ ସମୁଦ୍ରାନ୍ ସା ଚ ପର୍ଵତାନ୍
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବାୟୁ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ବୋହେ, ଜଳ କୂର୍ମକୁ ଧାରଣ କରେ, କୂର୍ମ ଅନନ୍ତକୁ ଧାରଣ କରେ, ଅନନ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରେ, ପୃଥିବୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ଧାରଣ କରେ, ସମୁଦ୍ର ପର୍ବତମାନେ ଧାରଣ କରେ।
ସର୍ଵା ଚୈଵ କ୍ଷମାରୂପା ନାନାରତ୍ନଂ ବିଭର୍ତି ଯା । ଯତଃ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ସ୍ଥୀଯନ୍ତେ ହନ୍ତି ତତ୍ର ହି
ଯିଏ ପୃଥିବୀ ରୂପେ ନାନା ପ୍ରକାର ମଣି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରହିଥାଏ ଓ ସେଠାରେ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରାଯୁଶ୍ଚୈଵ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଯୁଗାନାମେକସପ୍ତତିଃ । ଅଷ୍ଟାଵିଂଶେ ଶକ୍ରପାତେ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଦିଵାନିଶମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ସତରେକ ଯୁଗ। ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଇନ୍ଦ୍ରର ପତନ ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଓ ରାତି ଆସେ।
ଏଵଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନୈର୍ମାସୋ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମାଭ୍ଯାମୃତୁଃ ସ୍ମୃତଃ । ଋତୁଭିଃ ଷଡ୍ଭିରେଵାବ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵୈ ଵଯଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଏଭଳି ତିରିଶି ଦିନରେ ଏକ ମାସ, ଦୁଇ ମାସରେ ଏକ ଋତୁ, ଛଅ ଋତୁରେ ଏକ ବର୍ଷ, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ନିପାତେ ଚ ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲନଂ ହରେଃ । ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲନେ ତସ୍ଯ ଲଯଂ ପ୍ରାକୃତିକଂ ଵିଦୁଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତନ ସମୟରେ ହରିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଯାଏ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ଘଟେ।
ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରାକୃତେ ସର୍ଵେ ଦେଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଚରାଚରାଃ । ଲୀନା ଧାତା ଵିଧାତା ଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣନାଭିପଙ୍କଜେ
ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବିଧାତା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାଭିର ପଦ୍ମରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁଃ କ୍ଷୀରୋଦଶାଯୀ ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଯଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଵିଲୀନା ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
କ୍ଷୀରସାଗରରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଚାରିଭୁଜା ବିଷ୍ଣୁ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମା।
ଯସ୍ଯ ଜ୍ଞାନେ ଶିଵୋ ଲୀନୋ ଜ୍ଞାନାଧୀଶଃ ସନାତନଃ । ଦୁର୍ଗାଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଯାଂ ଵିଲୀନାଃ ସର୍ଵଶକ୍ତଯଃ
ଶିବ, ଜ୍ଞାନର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନାୟକ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି; ଦୁର୍ଗା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା, ସେଠି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସା ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧୌ ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତା । ନାରାଯଣାଂଶଃ ସ୍କନ୍ଦଶ୍ଚ ଲୀନୋ ଵକ୍ଷସି ତସ୍ଯ ଚ
ସେ ଦେବୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ; ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାଂଶଶ୍ଚ ତଦ୍ବାହୌ ଦେଵାଧୀଶୋ ଗଣେଶ୍ଵରଃ । ପଦ୍ମାଂଶାଶ୍ଚୈଵ ପଦ୍ମାଯାଂ ସା ରାଧାଯାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଂଶ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଗଣେଶ ଅଛନ୍ତି; ପଦ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ପଦ୍ମା ଓ ରାଧାରେ ଅଛି, ଓ ସୁଶୀଳା।
ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚାପି ଚ ତସ୍ଯାଂ ଚ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଦେଵଯୋଷିତଃ । କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିଦେଵୀ ସା ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣେଷୁ ସଂସ୍ଥିତା
ଗୋପୀମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ଵେଦାଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଯାନି ଚ । ସ୍ଥିତା ଵାଣୀ ଚ ଜିହ୍ଵାଯାଂ ଯସ୍ଯ ଚ ପରମାତ୍ମନଃ
ସାବିତ୍ରୀ ସରସ୍ବତୀରେ ଅଛନ୍ତି, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ତାହାରେ ଅଛି; ଓ ମହାପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଜିହ୍ୱାରେ ବାଣୀ ବସିଛି।
ଗୋଲୋକସ୍ଯ ଚ ଗୋପାଶ୍ଚ ଵିଲୀନାସ୍ତସ୍ଯ ଲୋମସୁ । ତତ୍ପ୍ରାଣେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣା ଵାତା ହୁତାଶନାଃ
ଗୋଲୋକର ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୋମରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣ, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ବସିଛି।
ଜଠରାଗ୍ନୌ ଵିଲୀନାଶ୍ଚ ଜଲଂ ତଦ୍ରସନାଗ୍ରତଃ । ଵୈଷ୍ଣଵାଶ୍ଚରଣାମ୍ଭୋଜେ ପରମାନନ୍ଦସଂଯୁତାଃ
ପାଚନ ଅଗ୍ନି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜଠରରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି; ଜଳ ତାଙ୍କ ରସନା ଆଗରେ ଅଛି; ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ପରମାନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସାରାତ୍ସାରତରା ଭକ୍ତିରସପୀଯୂଷପାଯିନଃ । ଵିରାଡଂଶାଶ୍ଚ ମହତି ଲୀନାଃ କୃଷ୍ଣେ ମହାଵିରାଟ୍
ସମସ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତିର ଅମୃତ ପାନ କରୁଥିବାମାନେ, ବିରାଟର ଅଂଶ ସହିତ, ମହାବିରାଟ କୃଷ୍ଣରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯୈଵ ଲୋମକୂପେଷୁ ଵିଶ୍ଵାନି ନିଖିଲାନି ଚ । ଯସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଷ ଉନ୍ମେଷେ ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରଲଯୋ ଭଵେତ୍
ଯାହାର ଲୋମକୁପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବସିଛି; ଏବଂ ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରଳୟ ଘଟେ।
ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲନେ ସୃଷ୍ଟିର୍ଯସ୍ଯୈଵ ପୁନରେଵ ସଃ । ଯାଵତ୍କାଲୋ ନିମେଷେଣ ତାଵଦୁନ୍ମୀଲନେନ ଚ
ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ ପୁନର୍ବାର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ ରହିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଖୋଲିଥିବା ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଶତାବ୍ଦେ ଚ ସୃଷ୍ଟେଃ ସୂତ୍ରଲଯଃ ପୁନଃ । ବ୍ରହ୍ମସୃଷ୍ଟିଲଯାନାଂ ଚ ସଂଖ୍ଯା ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ସୁଵ୍ରତେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶତବର୍ଷ ପରେ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଳୟ ହୁଏ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଗଣନା କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ, ଓ ସୁଶୀଳା।
ଯଥା ଭୂରଜସାଂ ଚୈଵ ସଂଖ୍ଯାନଂ ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତେ । ଚକ୍ଷୁର୍ନିମେଷେ ପ୍ରଲଯୋ ଯସ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ତରାତ୍ମନଃ
ପୃଥିବୀର ଧୂଳିର ଗଣନା କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେପରି ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ପ୍ରଳୟ ହୁଏ।
ଉନ୍ମୀଲନେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିର୍ଭଵେଦେଵେଶ୍ଵରେଚ୍ଛଯା । ସ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରଲଯେ ତସ୍ଯାଂ ପ୍ରକୃତୌ ଲୀନ ଏଵ ହି
ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ ପୁନର୍ବାର ସୃଷ୍ଟି ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ; ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରକୃତିରେ ଏକତା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଏକୈଵ ଚ ପରା ଶକ୍ତିର୍ନିର୍ଗୁଣଃ ପରମଃ ପୁମାନ୍ । ସଦେଵେଦମଗ୍ର ଆସୀଦିତି ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପରାଶକ୍ତି ଅଛି; ପରମ ପୁରୁଷ ନିର୍ଗୁଣ; ବେଦ ଜଣା ଲୋକ କହନ୍ତି: 'ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ସେଇ ଅଛିଥିଲେ।'
ମୂଲପ୍ରକୃତିରଵ୍ଯକ୍ତାପ୍ଯଵ୍ଯାକୃତପଦାଭିଧା । ଚିଦଭିନ୍ନତ୍ଵମାପନ୍ନା ପ୍ରଲଯେ ସୈଵ ତିଷ୍ଠତି
ମୂଳପ୍ରକୃତି ଅପ୍ରକାଶିତ, ଅପ୍ରକୃତ ଅବସ୍ଥା ନାମରେ ଓ ଚେତନାର ସାଥି ଏକତା ହୋଇ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ କେବଳ ସେଇ ଅଛନ୍ତି।