ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ପୁରା ଜ୍ଞାନଂ କୃଷ୍ଣେନ ପରମାତ୍ମନା । ଅତୀଵ ନିର୍ଜନେଽରଣ୍ଯେ ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ୍ଡଲେ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ କୃଷ୍ଣ, ପରମାତ୍ମା, ଗୋଲୋକର ଏକାନ୍ତ ଅରଣ୍ୟରେ, ରାସ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ।
ତତ୍ରୈଵ କଥିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତଦ୍ଗୁଣୋତ୍କୀର୍ତନଂ ଶୁଭମ୍ । ଧର୍ମଂ ଚ କଥଯାମାସ ଶିଵଲୋକେ ଶିଵଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସେଠି, ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଗୁଣ ଓ ସ୍ତୁତିର କିଛି ଅଂଶ କଥା ହୋଇଥିଲା; ଏବଂ ଶିବ ନିଜେ ଶିବଲୋକରେ ଧର୍ମ କଥା କହିଥିଲେ।
ଧର୍ମସ୍ତୁ କଥଯାମାସ ଭାସ୍ଵତେ ପୃଚ୍ଛତେ ତଥା । ଯାମାରାଧ୍ଯ ମତ୍ପିତାପି ସମ୍ପ୍ରାପ ତପସା ସତି
ଏହି ଧର୍ମ ଶିବ କହିଥିଲେ ଭାସ୍ବତଙ୍କୁ, ଯିଏ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ; ଯାହାକୁ ଆରାଧନା କରି, ମୋର ପିତା ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଵିଷଯଂ ଚାହଂ ନ ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଵୈରାଗ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ତପସେ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ସୁଵ୍ରତେ
ପୂର୍ବରୁ, ମୁଁ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲି; ବିରାଗ ଭାବରେ, ମୁଁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି, ଓ ସୁବ୍ରତେ।
ତଦା ମାଂ କଥଯାମାସ ପିତା ତଦ୍ଗୁଣକୀର୍ତନମ୍ । ଯଥାଗମଂ ତଦ୍ଵଦାମି ନିବୋଧାତୀଵ ଦୁର୍ଗମମ୍
ତେବେ, ମୋ ପିତା ମୋତେ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ସ୍ତୁତି କଥା କହିଥିଲେ; ଯେପରି ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି, ସେପରି ଏବେ କହୁଛି—ଶୁଣ, ଏହା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଗମ।
ତଦ୍ଗୁଣଂ ସା ନ ଜାନାତି ତଦନ୍ଯସ୍ଯ ଚ କା କଥା । ଯଥାକାଶୋ ନ ଜାନାତି ସ୍ଵାନ୍ତମେଵ ଵରାନନେ
ସେ ନିଜେ ନିଜ ଗୁଣ କୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ—ଅନ୍ୟ କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ଯେପରି ଆକାଶ ନିଜ ଭିତରକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ଓ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁବଳି।
ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଭଗଵାନ୍ ସର୍ଵକାରଣକାରଣଃ । ସର୍ଵେଶ୍ଵରଶ୍ଚ ସର୍ଵାଦ୍ଯଃ ସର୍ଵଵିତ୍ପରିପାଲକଃ । ୨୫ ନିତ୍ଯରୂପୀ ନିତ୍ଯଦେହୀ ନିତ୍ଯାନନ୍ଦୋ ନିରାକୃତିଃ । ନିରଙ୍କୁଶୋ ନିରାଶଙ୍କୋ ନିର୍ଗୁଣଶ୍ଚ ନିରାମଯଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଶାସକ, ସମସ୍ତର ଆଦି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ରକ୍ଷକ; ସଦା ରୂପୀ, ସଦା ଦେହୀ, ସଦା ଆନନ୍ଦର, ନିରାକାର, ନିରଂକୁଶ, ନିରାଶଙ୍କ, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ନିରାମୟ।
ନିର୍ଲିପ୍ତଃ ସର୍ଵସାକ୍ଷୀ ଚ ସର୍ଵାଧାରଃ ପରାତ୍ପରଃ । ମାଯାଵିଶିଷ୍ଟଃ ପ୍ରକୃତିସ୍ତଦ୍ଵିକାରାଶ୍ଚ ପ୍ରାକୃତାଃ
ନିର୍ଲିପ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର, ପରମପରାତ୍ପର; ମାୟାରେ ବିଶିଷ୍ଟ, ପ୍ରକୃତି ଓ ତାହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ୱାଭାବିକ।
ସ୍ଵଯଂ ପୁମାଂଶ୍ଚ ପ୍ରକୃତିସ୍ତାଵଭିନ୍ନୌ ପରସ୍ପରମ୍ । ଯଥା ଵହ୍ନେସ୍ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିର୍ନ ଭିନ୍ନାସ୍ତ୍ଯେଵ କୁତ୍ରଚିତ୍
ସେ ନିଜେ ପୁରୁଷ, ପ୍ରକୃତି ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି କେବେ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଭିନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ସେଯଂ ଶକ୍ତିର୍ମହାମାଯା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀ । ରୂପଂ ବିଭର୍ତ୍ଯରୂପା ଚ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହହେତଵେ
ଏହି ଶକ୍ତି ହେଉଛି ମହାମାୟା, ଯାହାର ରୂପ ହେଉଛି ସତ୍, ଚିତ୍, ଆନନ୍ଦ; ସେ ରୂପବତୀ ଓ ଅରୂପୀ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କୃପା କରିବା ପାଇଁ।
ଗୋପାଲସୁନ୍ଦରୀରୂପଂ ପ୍ରଥମଂ ସା ସସର୍ଜ ହ । ଅତୀଵ କମନୀଯଂ ଚ ସୁନ୍ଦରଂ ସୁମନୋହରମ୍
ସେ ପ୍ରଥମେ ଗୋପାଳସୁନ୍ଦରୀର ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ, ସୁନ୍ଦର ଓ ମନକୁ ମୋହିତ କରିବା।
ନଵୀନନୀରଦଶ୍ଯାମଂ କିଶୋରଂ ଗୋପଵେଷକମ୍ । କନ୍ଦର୍ପକୋଟିଲାଵଣ୍ଯଂ ଲୀଲାଧାମମନୋହରମ୍
ନବୀନ ମେଘର ନିରାଦ ଶ୍ୟାମ, ଯୁବକ, ଗୋପ ପୋଷାକରେ, କାମଦେବ ର କୋଟି ଲାବଣ୍ୟ, ଲୀଳାର ଆଶ୍ରୟ, ମନକୁ ମୋହିତ କରିବା।
ଶରନ୍ମଧ୍ଯାହ୍ନପଦ୍ମାନାଂ ଶୋଭାମୋଚନଲୋଚନମ୍ । ଶରତ୍ପାର୍ଵଣକୋଟୀନ୍ଦୁଶୋଭାପ୍ରଚ୍ଛାଦନାନନମ୍
ଶରତ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ପଦ୍ମର ଶୋଭାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରର କୋଟି ର ଶୋଭାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ମୁହଁ।
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣନାନାଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍ । ସସ୍ମିତଂ ଶୋଭିତଂ ଶଶ୍ଵଦମୂଲ୍ଯପୀତଵାସସା
ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ନାନା ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସଦା ହସୁଥିବା, ଅମୂଲ୍ୟ ପୀତ ଓଡ଼ଣାରେ ଶୋଭିତ।
ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା । ସୁଖଦୃଶ୍ଯଂ ଚ ଶାନ୍ତଂ ଚ ରାଧାକାନ୍ତମନନ୍ତକମ୍
ପରବ୍ରହ୍ମର ରୂପ, ବ୍ରହ୍ମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଶାନ୍ତ, ରାଧାଙ୍କର ଅନନ୍ତ ପ୍ରିୟ।
ଗୋପୀଭିର୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ଚ ସସ୍ମିତାଭିଶ୍ଚ ସନ୍ତତମ୍ । ରାସମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ରତ୍ନସିଂହାସନସ୍ଥିତମ୍
ଗୋପୀମାନେ ସଦା ହସି ହସି ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା, ରାସ ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା।
ଵଂଶୀଂ କ୍ଵଣନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ । କୌସ୍ତୁଭେନ୍ଦ୍ରମଣୀନ୍ଦ୍ରେଣ ଶଶ୍ଵଦ୍ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ବାଂଶୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା, ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ସଦା କଉସ୍ତୁଭ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରମଣିର ଅଲୋକ ଝଲମଲ କରୁଛି।
କୁଙ୍କୁମାଗୁରୁକସ୍ତୁରୀଚନ୍ଦନାର୍ଚିତଵିଗ୍ରହମ୍ । ଚାରୁଚମ୍ପକମାଲାକ୍ତଂ ମାଲତୀମାଲ୍ଯମଣ୍ଡିତମ୍
କୁଙ୍କୁମ, ଅଗୁରୁ, କସ୍ତୂରୀ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ପୂଜିତ ତାଙ୍କ ଦେହ, ସୁନ୍ଦର ଚମ୍ପା ଫୁଲର ମାଳା ଏବଂ ମାଳତୀ ଫୁଲର ଗଛିତ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ।
ଚାରୁଚନ୍ଦ୍ରକଶୋଭାଢ୍ଯଂ ଚୂଡାଵଙ୍କ୍ରିମରାଜିତମ୍ । ଏଵଂଭୂତଂ ଚ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ଭକ୍ତା ଭକ୍ତିପରିପ୍ଲୁତାଃ
ସୁନ୍ଦର ଚନ୍ଦ୍ରକର ଶୋଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୟୂର ପଂଖି ଲାଗିଛି। ଏଭଳି ରୂପକୁ ଭକ୍ତିରେ ଭିଜିଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି।
ଯଦ୍ଭଯାଜ୍ଜଗତା ଧାତା ଵିଧତ୍ତେ ସୃଷ୍ଟିମେଵ ଚ । କର୍ମାନୁସାରାଲ୍ଲିଖିତଂ କରୋତି ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ଯାହାଙ୍କ ଭୟରେ ସଂସାରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଏବଂ କର୍ମଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କାମ କରିଥାନ୍ତି।
ତପସାଂ ଫଲଦାତା ଚ କର୍ମଣାଂ ଚ ଯଦାଜ୍ଞଯା । ଵିଷ୍ଣୁଃ ପାତା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଯଦ୍ଭଯାତ୍ପାତି ସନ୍ତତମ୍
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତପସ୍ୟା ଓ କର୍ମର ଫଳ ମିଳେ, ତାଙ୍କ ଭୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
କାଲାଗ୍ନିରୁଦ୍ରଃ ସଂହର୍ତା ସର୍ଵଵିଶ୍ଵେଷୁ ଯଦ୍ଭଯାତ୍ । ଶିଵୋ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯଶ୍ଚୈଵ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ
କାଳ, ଅଗ୍ନି ଓ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ଭୟରେ ସଂସାରକୁ ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି। ଶିବ, ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାଜ୍ଜ୍ଞାନଵାନସ୍ତି ଯୋଗୀଶୋ ଜ୍ଞାନଵିତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ପରମାନନ୍ଦଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଭକ୍ତିଵୈରାଗ୍ଯସଂଯୁତଃ
ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ଲୋକ ଜ୍ଞାନୀ, ଯୋଗୀମାନେ ନାୟକ, ଜ୍ଞାନର ମାଲିକ ଓ ପରମ ଆନନ୍ଦ, ଭକ୍ତି ଓ ବିରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାତି ପଵନଃ ପ୍ରଵରଃ ଶୀଘ୍ରଗାମିନାମ୍ । ତପନଶ୍ଚ ପ୍ରତପତି ଯଦ୍ଭଯାତ୍ସନ୍ତତଂ ସତି
ତାଙ୍କ ଭୟରେ ବାୟୁ ବହେ, ସବୁଠାରୁ ତ୍ୱରିତ ଚଳିଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭୟରେ ସଦା ତାପ ଦେଇଥାଏ।
ଯଦାଜ୍ଞଯା ଵର୍ଷତୀନ୍ଦ୍ରୋ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚରତି ଜନ୍ତୁଷୁ । ଯଦାଜ୍ଞଯା ଦହେଦ୍ଵହ୍ନିର୍ଜଲମେଵଂ ସୁଶୀତଲମ୍
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଗ୍ନି ଜଳକୁ ମଧ୍ୟ ପୋଡ଼ିପାରେ, ଏହାକୁ ଶୀତଳ କରିପାରେ।
ଦିଶୋ ରକ୍ଷନ୍ତି ଦିକ୍ପାଲା ମହାଭୀତା ଯଦାଜ୍ଞଯା । ଭ୍ରମନ୍ତି ରାଶିଚକ୍ରାଣି ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ଯଦ୍ଭଯେନ ଚ
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ରାଶି ଓ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭୟରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଭଯାତ୍ଫଲନ୍ତି ଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯପି ଚ ଯଦ୍ଭଯାତ୍ । ଯଦାଜ୍ଞାଂ ତୁ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ କାଲଃ କାଲେ ହରେଦ୍ଭଯାତ୍
ତାଙ୍କ ଭୟରେ ଗଛମାନେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥାଏ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ କାଳ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ ସବୁକିଛି ନେଇଯାଏ।
ତଥା ଜଲସ୍ଥଲସ୍ଥାଶ୍ଚ ନ ଜୀଵନ୍ତି ଯଦାଜ୍ଞଯା । ଅକାଲେ ନାହରେଦ୍ଵିଦ୍ଧଂ ରଣେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ
ଏଭଳି ଜଳ ଓ ଭୂମିରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଅନୁଚିତ ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା କଷ୍ଟରେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଧତ୍ତେ ଵାଯୁସ୍ତୋଯରାଶିଂ ତୋଯଂ କୂର୍ମଂ ତଦାଜ୍ଞଯା । କୂର୍ମୋଽନନ୍ତଂ ସ ଚ କ୍ଷୋଣୀଂ ସମୁଦ୍ରାନ୍ ସା ଚ ପର୍ଵତାନ୍
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବାୟୁ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ବୋହେ, ଜଳ କୂର୍ମକୁ ଧାରଣ କରେ, କୂର୍ମ ଅନନ୍ତକୁ ଧାରଣ କରେ, ଅନନ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରେ, ପୃଥିବୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ଧାରଣ କରେ, ସମୁଦ୍ର ପର୍ବତମାନେ ଧାରଣ କରେ।
ସର୍ଵା ଚୈଵ କ୍ଷମାରୂପା ନାନାରତ୍ନଂ ବିଭର୍ତି ଯା । ଯତଃ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ସ୍ଥୀଯନ୍ତେ ହନ୍ତି ତତ୍ର ହି
ଯିଏ ପୃଥିବୀ ରୂପେ ନାନା ପ୍ରକାର ମଣି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରହିଥାଏ ଓ ସେଠାରେ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି।