ପତତାଂ ପାପିନାଂ ଯତ୍ର ଭଵେଦେଵ ପ୍ରକମ୍ପନମ୍ । ଅତୀଵ ହିମତୋଯାକ୍ତଂ କ୍ରୋଶାର୍ଧଂ ଚ ପ୍ରକମ୍ପନମ୍
ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଥିବା ପାପୀମାନେ ଗଭୀର କମ୍ପନ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଅତି ଶୀତଳ ପାଣି କ୍ରୋଶ ଅର୍ଦ୍ଧ ଭରିଥିବା, କମ୍ପନ କୁଣ୍ଡ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଦଦତ୍ଯେଵ ହି ମେ ଦୂତା ଯତ୍ରୋଲ୍କାଃ ପାପିନାଂ ମୁଖେ । ଧନୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣଂ ତଦୁଲ୍କାଭିଶ୍ଚ ସୁସଙ୍କୁଲମ୍
ମୋର ଦୂତମାନେ ସବୁବେଳେ ଉଲ୍କା ପାପୀମାନେର ମୁହଁରେ ଦେଇଥିବା; ଏକ ଶୁଣିଶ ଧନୁର ମାପରେ ଉଲ୍କା ଦ୍ୱାରା ଭିଡ଼ ହୋଇଥିବା।
ଲକ୍ଷପୌରୁଷମାନଂ ଚ ଗମ୍ଭୀରଂ ଚ ଧନୁଃଶତମ୍ । ନାନାପ୍ରକାରକୃମିଭିଃ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଚ ଭଯାନକମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଗହଳା ଗଡ଼ିଆ ଅଛି, ଯାହାର ଉଚ୍ଚତା ଏକ ଶତ ପୁରୁଷ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତ ଏକ ଶତ ଧନୁର, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କୀଟପତଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା।
ଅତ୍ଯନ୍ଧକାରଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଚ କୂପାକାରଂ ଚ ଵର୍ତୁଲମ୍ । ତଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈଃ ପାପିଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯଦ୍ଭିଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହି ଗଡ଼ିଆ ଗଭୀର ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକି ରହିଛି, ଗୋଲାକାର ଏବଂ କୂଆ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ଏକାଅପରକୁ ଖାଇ ଦେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ତପ୍ତତୋଯପ୍ରଦଗ୍ଧୈଶ୍ଚ ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିଃ କୀଟଭକ୍ଷିତୈଃ । ଧ୍ଵାନ୍ତେନ ଚକ୍ଷୁଷା ଚାନ୍ଧୈରନ୍ଧକୂପଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଏଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୀଟପତଙ୍ଗରେ ଭକ୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି, ତପ୍ତ ଜଳରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ଧାରରେ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି—ଏହି ଗଡ଼ିଆକୁ 'ଅନ୍ଧକୂପ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନାନାପ୍ରକାରଶସ୍ତ୍ରୌଘୈର୍ଯତ୍ର ଵିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପାପିନଃ । ଧନୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଚ ଵେଧନଂ ତତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଦ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ଏହି ବିଦ୍ଧ ହେବାର ଉଚ୍ଚତା ଏକ ଶତ ଧନୁର ଅଟେ।
ଦଣ୍ଡେନ ତାଡିତା ଯତ୍ର ମମ ଦୂତୈଶ୍ଚ ପାପିନଃ । ଧନୁଃଷୋଡଶମାନଂ ଚ ତତ୍କୁଣ୍ଡଂ ଦଣ୍ଡତାଡନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ମୋର ଦୂତମାନେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ପିଟି ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି ଗଡ଼ିଆର ଉଚ୍ଚତା ଷୋଳ ଧନୁର ଅଟେ, ଏହାକୁ 'ଦଣ୍ଡ ପିଟିବା ଗଡ଼ିଆ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିରୁଦ୍ଧାଶ୍ଚ ମହାଜାଲୈର୍ଯଥା ମୀନାଶ୍ଚ ପାପିନଃ । ଧନୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଚ ଜାଲରନ୍ଧ୍ରଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ବଡ଼ ଜାଲରେ ମାଛ ପରି ଧରାଯାନ୍ତି, ଏହି ଜାଲର ମୁହଁ ଉଚ୍ଚତା କିଶି ଶତ ଧନୁର ଅଟେ।
ପତତାଂ ପାପିନାଂ କୁଣ୍ଡେ ଦେହଶ୍ଚୂର୍ଣୋ ଭଵେଦିହ । ଲୋହବନ୍ଦୀନିବଦ୍ଧାନାଂ କୋଟିପୌରୁଷମାନକମ୍
ଏଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ଗଡ଼ିଆରେ ପଡ଼ି ଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଲୋହା ଦେଇ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଏ, ଏହି ଗଡ଼ିଆର ଉଚ୍ଚତା କୋଟି ପୁରୁଷ ଅଟେ।
ଗମ୍ଭୀରଂ ଧ୍ଵାନ୍ତସଂଯୁକ୍ତଂ ଧନୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣକମ୍ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତାନାଂ ଜଡାନାଂ ଚ ଦେହଚୂର୍ଣଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏହା ଗଭୀର ଏବଂ ଅନ୍ଧାରରେ ଭରିଥିବା, ଉଚ୍ଚତା କିଶି ଶତ ଧନୁର ଅଟେ, ଏଠାରେ ଅଚେତନ ଏବଂ ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କର ଶରୀର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ଦଲିତାଃ ପାପିନୋ ଯତ୍ର ମମ ଦୂତୈଶ୍ଚ ତାଡିତାଃ । ଧନୁଃଷୋଡଶମାନଂ ଚ ତତ୍କୁଣ୍ଡଂ ଦଲନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ମୋର ଦୂତମାନେ ଦଳି ଏବଂ ପିଟି ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି ଗଡ଼ିଆର ଉଚ୍ଚତା ଷୋଳ ଧନୁର ଅଟେ, ଏହାକୁ 'ଦଳନ ଗଡ଼ିଆ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ପତନେନୈଵ ପାପୀ ଚ ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୋଷ୍ଠତାଲୁକଃ । ବାଲୁକାସୁ ଚ ତପ୍ତାସୁ ଧନୁସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣକମ୍
ପଡ଼ିବା ସହିତ, ପାପୀର ଗଳା, ଓଠ ଏବଂ ତାଳୁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, ଏହି ଗଡ଼ିଆ ତପ୍ତ ବାଲିରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ଉଚ୍ଚତା ତିରିଶ ଧନୁର ଅଟେ।
ଶତପୌରୁଷମାନଂ ଚ ଗମ୍ଭୀରଂ ଧ୍ଵାନ୍ତସଂଯୁତମ୍ । ଶୋଷଣଂ କୁଣ୍ଡମେତଦ୍ଧି ପାପିନାଂ ପରଦୁଃଖଦମ୍
ଏକ ଶତ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ଅନ୍ଧାରରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଗଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚତା ତିରିଶ ଧନୁର ଅଟେ, ଏହାକୁ 'ଶୁଷ୍କ କୁଣ୍ଡ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ପାପୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ନାନାଚର୍ମକଷାଯୋଦପରିପୂର୍ଣଂ ଧନୁଃଶତମ୍ । ଦୁର୍ଗନ୍ଧିଯୁକ୍ତତଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈଃ ପ୍ରାଣିଭିଃ ସଙ୍କୁଲଂ କଷମ୍
ଏକ ଶତ ଧନୁର ଉଚ୍ଚତା ଥିବା ଏହି ଗଡ଼ିଆ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚର୍ମ ଏବଂ କଷାୟରେ ଭରିଥିବା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଏବଂ ପାପୀଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିବା ଜୀବରେ ଭରିଥିବା।
ଶୂର୍ପାକାରମୁଖଂ କୁଣ୍ଡଂ ଧନୁର୍ଦ୍ଵାଦଶମାନକମ୍ । ତପ୍ତଲୋହବାଲୁକାଭିଃ ପୂର୍ଣଂ ପାତକିସଂଯୁତମ୍
ଏହି ଗଡ଼ିଆର ମୁହଁ ଶୂର୍ପ ପରି ଆକୃତିର, ଉଚ୍ଚତା ଦ୍ୱାଦଶ ଧନୁର ଅଟେ, ତପ୍ତ ଲୋହା ବାଲିରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ପତିତ ଲୋକେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଗନ୍ଧିଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈଃ ପାପିଭିଃ ସଙ୍କୁଲଂ ସତି । ଶୂର୍ପାକାରମୁଖଂ କୁଣ୍ଡଂ ଧନୁର୍ଦ୍ଵାଦଶମାତ୍ରକମ୍
ଏହି ଗଡ଼ିଆ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା, ପାପୀଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିବା ଲୋକେ ଏଠାରେ ଭରିଥିବା, ମୁହଁ ଶୂର୍ପ ପରି ଆକୃତିର ଏବଂ ଉଚ୍ଚତା ଦ୍ୱାଦଶ ଧନୁର ଅଟେ।
ପ୍ରତପ୍ତବାଲୁକାପୂର୍ଣଂ ମହାପାତକିଭିର୍ଯୁତମ୍ । ଅନ୍ତରଗ୍ନିଶିଖାନାଂ ଚ ଜ୍ଵାଲାଵ୍ଯାପ୍ତମୁଖଂ ସଦା
ଏହି ଗଡ଼ିଆ ତପ୍ତ ବାଲିରେ ଭରିଥିବା, ବଡ଼ ପାପୀ ଲୋକେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁହଁ ସଦା ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାରେ ଭରିଥିବା।
ଧନୁର୍ଵିଂଶତିମାତ୍ରଂ ଚ ପ୍ରମାଣଂ ଯସ୍ଯ ସୁନ୍ଦରି । ଜ୍ଵାଲାଭିର୍ଦଗ୍ଧଗାତ୍ରୈଶ୍ଚ ପାପିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମେଵ ଚ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ଗଡ଼ିଆର ଉଚ୍ଚତା କିଶି ଶତ ଧନୁର ଅଟେ, ଏଠାରେ ପାପୀଙ୍କର ଶରୀର ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।
ତନ୍ମହାକ୍ଲେଶଦଂ ଶଶ୍ଵତ୍କୁଣ୍ଡଂ ଜ୍ଵାଲାମୁଖଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପାତମାତ୍ରାଦ୍ଯତ୍ର ପାପୀ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଵୈ ନରୋ ଭଵେତ୍
ଏହି ଗଡ଼ିଆ ସଦା ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ, ଏହାକୁ 'ଅଗ୍ନିମୁଖ କୁଣ୍ଡ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ପଡ଼ିବା ସହିତ ଅଚେତନ ହୋଇଯାଏ।
ତପ୍ତେଷ୍ଟକାଭ୍ଯନ୍ତରିତଂ ଵାପ୍ଯର୍ଧଂ ଜିହ୍ମକୁଣ୍ଡକମ୍ । ଧୂମାନ୍ଧକାରସଂଯୁକ୍ତଂ ଧୂମ୍ରାନ୍ଧୈଃ ପାପିଭିର୍ଯୁତମ୍
ଏହି ଗଡ଼ିଆ ଅଧା ପୋଖରି ଆକୃତିର, ତପ୍ତ ଇଟାରେ ଭରିଥିବା, ତେଁ ଭ୍ରାନ୍ତ ଆକୃତିର, ଧୂମ ଏବଂ ଅନ୍ଧାରରେ ଭରିଥିବା, ଧୂମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପାପୀ ଲୋକେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଧନୁଃଶତଂ ଶ୍ଵାସରନ୍ଧ୍ରୈର୍ଧୂମ୍ରାନ୍ଧଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ପାତମାତ୍ରାଦ୍ଯତ୍ର ପାପୀ ନାଗୈଶ୍ଚ ଵେଷ୍ଟିତୋ ଭଵେତ୍
ଧନୁର୍ ଶତ ଦୂର, ଧୂଆଁ ଓ ଅନ୍ଧାରରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ପଡିଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ୱାସରେ ସାପରେ ଘେରାଯାଇଥାଏ, ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି।
ଧନୁଃଶତଂ ନାଗପୂର୍ଣଂ ତନ୍ନାଗୈର୍ଵେଷ୍ଟିତଂ ଭଵେତ୍ । ଷଡଶୀତି ଚ କୁଣ୍ଡାନି ମଯୋକ୍ତାନି ନିଶାମଯ । ଲକ୍ଷଣଂ ଚାପି ତେଷାଂ ଚ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଧନୁର୍ ଶତ ଦୂର ସାପରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନ, ସେଠି ସେ ସାପମାନେ ଆଉ ଘେରି ରଖନ୍ତି; ଏବଂ ମୁଁ ଛଅଠି ଏଠି ଆଠି ଛଅ କୁଣ୍ଡା ବିଷୟରେ କହିଛି—ଶୁଣ; ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ କି?
ସାଵିତ୍ର୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ସାଵିତ୍ର୍ଯୁଵାଚ ଦେଵୀଭକ୍ତିଂ ଦେହି ମହ୍ଯଂ ସାରାଣାଂ ଚୈଵ ସାରକମ୍ । ପୁଂସାଂ ମୁକ୍ତିଦ୍ଵାରବୀଜଂ ନରକାର୍ଣଵତାରକମ୍
ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ: ମୋତେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦିଅ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସାରର ସାର ଦିଅ; ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାରର ବୀଜ ଦିଅ, ନରକର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ବେଳା ଦିଅ।
କାରଣଂ ମୁକ୍ତିସାରାଣାଂ ସର୍ଵାଶୁଭଵିନାଶନମ୍ । ଦାରକଂ କର୍ମଵୃକ୍ଷାଣାଂ କୃତପାପୌଘହାରଣମ୍
ମୁକ୍ତିର ସାରର କାରଣ, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥାଏ; କର୍ମର ଗଛର ଶିଶୁ, କରାଯାଇଥିବା ପାପର ଗୋଟିଏ ଦଳକୁ ଦୂର କରିଥାଏ।
ମୁକ୍ତିଶ୍ଚ କତିଥାପ୍ଯସ୍ତି କିଂ ଵା ତାସାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ଦେଵୀଭକ୍ତିଂ ଭକ୍ତିଭେଦଂ ନିଷେକସ୍ଯାପି ଖଣ୍ଡନମ୍
ମୁକ୍ତି କେତେ ପ୍ରକାର ଅଛି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କଣ? ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତିର ପ୍ରକାର, ଏବଂ ଦୀକ୍ଷାର ଖଣ୍ଡନ ବିଷୟରେ କହ।
ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନଵିହୀନା ଚ ସ୍ତ୍ରୀଜାତିର୍ଵିଧିନିର୍ମିତା । କିଞ୍ଚିଞ୍ଜ୍ଞାନଂ ସାରଭୂତଂ ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵର
ନିୟମରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ନାରୀଜାତି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରୁ ବଞ୍ଚିତ; ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗ୍ୟାନର ସାର ଥୋଡ଼ା କହ।
ସର୍ଵଂ ଦାନଂ ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ ତୀର୍ଥସ୍ନାନଂ ଵ୍ରତଂ ତପଃ । ଅଜ୍ଞାନିଜ୍ଞାନଦାନସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍
ସମସ୍ତ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ବ୍ରତ, ତପସ୍ୟା—ଅଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଜ୍ଞାନର ଦାନର ଏକ ଷୋଳଂଶ ଭାଗକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ।
ପିତୁଃ ଶତଗୁଣା ମାତା ଗୌରଵେ ଚେତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ମାତୁଃ ଶତଗୁଣଃ ପୂଜ୍ଯୋ ଜ୍ଞାନଦାତା ଗୁରୁଃ ପ୍ରଭୋ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ମାଆ ପିତାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଆଦରଯୋଗ୍ୟ; ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଗୁରୁ, ମାଆଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ।
ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵୋ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ଯସ୍ତେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତଃ । ଅଧୁନା ଶକ୍ତିଭକ୍ତିସ୍ତେ ଵତ୍ସେ ଭଵତୁ ମଦ୍ଵରାତ୍
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲ, ସମସ୍ତ ଦେଇଥିଲି; ଏବେ ମୋର ଦିଆ ବରରେ, ତୁମେ ଶକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତି ପାଉ।
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି କଲ୍ଯାଣି ଶ୍ରୀଦେଵୀଗୁଣକୀର୍ତନମ୍। ଵକ୍ତୄଣାଂ ପୃଚ୍ଛକାନାଂ ଚ ଶ୍ରୋତୄଣାଂ କୁଲତାରଣମ୍
ହେ କଳ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ କି, ଦେବୀଙ୍କର ଗୁଣଗାନ, ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନକରିବା, କହିବା ଓ ଶୁଣିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୁଳକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉପାୟ?