କୂପରୂପଂ ଗଭୀରଂ ଚ ଧନୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣକମ୍ । ମହାପାତକିନାଂ ଚୈଵ ମହତ୍କ୍ଲେଶପ୍ରଦଂ ପରମ୍
କୂଆ ଆକୃତିର ଗଭୀର ଖାଦି, ବିଶ ଧନୁ ମାପ, ମହାପାପୀମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା।
ତତ୍କୀଟଭକ୍ଷିତାନାଂ ଚ ନମ୍ରାସ୍ଯାନାଂ ଚ ସନ୍ତତମ୍ । କୁଣ୍ଡଂ ନକ୍ରମୁଖାକାରଂ ଧନୁଃଷୋଡଶମାନକମ୍
କୀଟମାନେ ଭକ୍ଷିଥିବା ଏବଂ ହମ୍ବା ମୁହଁ ସହିତ ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନକ୍ରମୁଖ ଆକୃତିର ଖାଦି, ଷୋଡ଼ଶ ଧନୁ ମାପ।
ଗମ୍ଭୀରଂ କୂପରୂପଂ ଚ ପାପିନାଂ ସଙ୍କୁଲଂ ସଦା । ଧନୁଃଶତପ୍ରମାଣଂ ଚ କୀର୍ତିତଂ ଗଜଦଂଶନମ୍
ଗଭୀର କୂଆ ଆକୃତିର ଖାଦି, ସଦା ପାପୀମାନେ ରେ ଭରିଥିବା, ଶତଧନୁ ମାପ, ହାତୀ ଦଂଶନ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଧନୁସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଚ କୁଣ୍ଡଂ ଚ ଗୋମୁଖାକୃତି । ପାପିନାଂ କ୍ଲେଶଦଂ ଶଶ୍ଵଦ୍ ଗୋମୁଖଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ତିରିଶ ଧନୁ ମାପର ଖାଦି, ଗୋମୁଖ ଆକୃତି, ସଦା ପାପୀମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା, ଗୋମୁଖ ବିଶ୍ୱସିତ।
କାଲଚକ୍ରେଣ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଭ୍ରମମାଣଂ ଭଯାନକମ୍ । କୁମ୍ଭାକାରଂ ଧ୍ଵାନ୍ତଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଗଵ୍ଯୂତିପ୍ରମାଣକମ୍
କାଳର ଚକ୍ର ସହିତ ଏହା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ, ଏହା ଏକ ଘଡ଼ା ଆକାରର, ଅନ୍ଧାରରେ ଭରିଥିବା, ଏବଂ ଗଂଗା ଦୁଇ ଗୁଣା ଲମ୍ବର।
ଲକ୍ଷପୌରୁଷମାନଂ ଚ ଗମ୍ଭୀରଂ ଵିସ୍ମୃତଂ ସତି । କୁତ୍ରଚିତ୍ତପ୍ତତୈଲଂ ଚ ତାମ୍ରାଦିକୁଣ୍ଡମେଵ ଚ
ଏହା ଏକ ଲକ୍ଷ ପୁରୁଷର ମାପର, ଗଭୀର ଏବଂ ଭୁଲିଯାଇଥିବା, କେଉଁଠି ତାପିଥିବା ତେଲ ଓ ତାମ୍ବା ଦେଉଁ ଦେଖାଯାଏ।
ପାପିନାଂ ଚ ପ୍ରଧାନୈଶ୍ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୈଃ କୃମିଭିର୍ଯୁତମ୍ । ପରସ୍ପରଂ ଚ ନଶ୍ଯଦ୍ଭିଃ ଶବ୍ଦକୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସନ୍ତତମ୍
ଏହା ପ୍ରମୁଖ ପାପୀ ଓ ଅଚେତନ ଲୋକମାନେ, କୀଟମାନେ ସହିତ ଭରିଥିବା, ସବୁବେଳେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଓ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା।
ତାଡିତୈର୍ଯମଦୂତୈଶ୍ଚ ମୁସଲୈର୍ମୁଦ୍ଗରୈସ୍ତଥା । ଘୂର୍ଣମାନୈଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୈଶ୍ଚ କ୍ଷଣଂ କ୍ଷଣମ୍
ଯମର ଦୂତମାନେ ମୁସଳ ଓ ମୁଦ୍ଗର ଦ୍ୱାରା ମାରୁଥିବା, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ, ପଡ଼ିଯାଏ, ଅବାର ଅବାର ଅଚେତନ ହୁଏ।
ପାତିତୈର୍ଯମଦୂତୈଶ୍ଚ ରୁଦନ୍ତ୍ଯସ୍ମାତ୍କ୍ଷଣଂ ପୁନଃ । ଯାଵନ୍ତଃ ପାପିନଃ ସନ୍ତି ସର୍ଵକୁଣ୍ଡେଷୁ ସୁନ୍ଦରି
ଯମର ଦୂତମାନେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଇଥିବା, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପାପୀ ଯେଉଁ କୁଣ୍ଡରେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ତତଶ୍ଚତୁର୍ଗୁଣାଃ ସନ୍ତି କୁମ୍ଭୀପାକେ ଚ ଦୁଃଖଦେ । ସୁଚିରଂ ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତେ ଭୋଗଦେହା ନ ନଶ୍ଵରାଃ
ତାପରେ, କୁମ୍ଭୀପାକରେ ଚାରି ଗୁଣା ଦୁଃଖ ଅଛି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ଭୋଗ ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ସର୍ଵକୁଣ୍ଡପ୍ରଧାନଂ ଚ କୁମ୍ଭୀପାକଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । କାଲନିର୍ମିତସୂତ୍ରେଣ ନିବଦ୍ଧା ଯତ୍ର ପାପିନଃ
ସମସ୍ତ କୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ କୁମ୍ଭୀପାକ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଯେଉଁଠି କାଳର ତାଣି ଦ୍ୱାରା ପାପୀମାନେ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାନ୍ତି।
ଉତ୍ଥାପିତାଶ୍ଚ ଦୂତୈଶ୍ଚ କ୍ଷଣମେଵ ନିମଜ୍ଜିତାଃ । ନିଃଶ୍ଵାସବଦ୍ଧାଃ ସୁଚିରଂ ତଥା ମୋହଂ ଗତାଃ ପୁନଃ
ଦୂତମାନେ ଉଠାଇ ଦେଇଥିବା, ପୁନି ତଳେ ଡୁବାଇ ଦେଇଥିବା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶ୍ୱାସରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିବା, ପୁନି ମୋହରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଅତୀଵ କ୍ଲେଶସଂଯୁକ୍ତା ଦେହଭୋଗେନ ସୁନ୍ଦରି । ପ୍ରତପ୍ତତୋଯଯୁକ୍ତଂ ଚ କାଲସୂତ୍ରଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିତ ଶରୀର ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; କାଳର ତାଣି ତାପିଥିବା ପାଣି ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଛି।
ଅଵଟଃ କୂପଭେଦଶ୍ଚ ମତ୍ସ୍ଯୋଦଃ ସ ଉଦାହୃତଃ । ପ୍ରତପ୍ତତୋଯପୂର୍ଣଂ ଚ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣକମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଗଡ଼ି, କୂଆ ଭଳି ଭାଗ, ମାଛର ପାଣି ଅଛି; ତାପିଥିବା ପାଣିରେ ଭରିଥିବା, ଚବିଶ ମାପର।
ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମହାପାତକିଭିର୍ଵ୍ଯାଦଗ୍ଧାଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ସନ୍ତତମ୍ । ମଦ୍ଦୂତୈସ୍ତାଡିତୈଃ ଶଶ୍ଵଦଵଟୋଦଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏହା ମହାପାପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା, ସେମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଜଳି ଯାଏ, ସବୁବେଳେ ମୋର ଦୂତମାନେ ମାରୁଥିବା, ମାଛପାଣି କୁଣ୍ଡ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଯତ୍ରୋଦସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵଵ୍ଯାଧିଶ୍ଚ ପାପିନାମ୍ । ଭଵେଦକସ୍ମାତ୍ପତତାଂ ଯସ୍ମିନ୍କୁଣ୍ଡେ ଧନୁଃଶତେ
ଯେଉଁଠି ପାଣିକୁ ଛୁଇଁବା ସହିତ ସମସ୍ତ ରୋଗ ପାପୀମାନେକୁ ଲାଗିଯାଏ; ଏକ ଶତ ଧନୁର ମାପର କୁଣ୍ଡରେ ହଠାତ୍ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଅରୁନ୍ତୁଦୈର୍ଭକ୍ଷିତୈସ୍ତୁ ପ୍ରାଣିଭିର୍ଯଚ୍ଚ ସଙ୍କୁଲମ୍ । ହାହେତି ଶବ୍ଦଂ କୁର୍ଵଦ୍ଭିସ୍ତଦେଵାରୁନ୍ତୁଦଂ ଵିଦୁଃ
ଅରୁନ୍ତୁଦ ନାମକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଭିଡ଼ ହୋଇ ଥାନ୍ତି, ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଖାଉଥିବା, 'ହାହା' ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ଏହି କୁଣ୍ଡକୁ ଅରୁନ୍ତୁଦ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।
ତପ୍ତପାଂସୁଭିରାକୀର୍ଣଂ ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିସ୍ତୁଷଦଗ୍ଧକୈଃ । ତଦ୍ଭକ୍ଷୈଃ ପାପିଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ପାଂସୁଭୋଜୈର୍ଧନୁଃଶତମ୍
ତାପିଥିବା ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୁଷ ଦ୍ୱାରା ଜଳିଥିବା, ମାଟି ଖାଇଥିବା ପାପୀମାନେ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା, ଏକ ଶତ ଧନୁର ମାପର।
ପାତମାତ୍ରେଣ ପାପୀ ଚ ପାଶେନ ଵେଷ୍ଟିତୋ ଭଵେତ୍ । କ୍ରୋଶମାତ୍ରେଣ କୁଣ୍ଡଂ ଚ ତତ୍ପାଶଵେଷ୍ଟନଂ ଵିଦୁଃ
ପଡ଼ିଯିବା ସହିତ ପାପୀ ପାଶରେ ବାନ୍ଧିଯାଏ; ଏକ କ୍ରୋଶ ମାପରେ ଏହି କୁଣ୍ଡ ପାଶ ବାନ୍ଧିବାର ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।
ପାତମାତ୍ରେଣ ପାପୀ ଚ ଶୂଲେନ ଵେଷ୍ଟିତୋ ଭଵେତ୍ । ଧନୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଚ ଶୂଲପ୍ରୋତଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ପଡ଼ିଯିବା ସହିତ ପାପୀ ଶୂଳରେ ବାନ୍ଧିଯାଏ; ଏକ ଶୁଣିଶ ଧନୁର ମାପରେ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର ହୋଇଥିବା କୁଣ୍ଡ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ପତତାଂ ପାପିନାଂ ଯତ୍ର ଭଵେଦେଵ ପ୍ରକମ୍ପନମ୍ । ଅତୀଵ ହିମତୋଯାକ୍ତଂ କ୍ରୋଶାର୍ଧଂ ଚ ପ୍ରକମ୍ପନମ୍
ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଥିବା ପାପୀମାନେ ଗଭୀର କମ୍ପନ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଅତି ଶୀତଳ ପାଣି କ୍ରୋଶ ଅର୍ଦ୍ଧ ଭରିଥିବା, କମ୍ପନ କୁଣ୍ଡ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଦଦତ୍ଯେଵ ହି ମେ ଦୂତା ଯତ୍ରୋଲ୍କାଃ ପାପିନାଂ ମୁଖେ । ଧନୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣଂ ତଦୁଲ୍କାଭିଶ୍ଚ ସୁସଙ୍କୁଲମ୍
ମୋର ଦୂତମାନେ ସବୁବେଳେ ଉଲ୍କା ପାପୀମାନେର ମୁହଁରେ ଦେଇଥିବା; ଏକ ଶୁଣିଶ ଧନୁର ମାପରେ ଉଲ୍କା ଦ୍ୱାରା ଭିଡ଼ ହୋଇଥିବା।
ଲକ୍ଷପୌରୁଷମାନଂ ଚ ଗମ୍ଭୀରଂ ଚ ଧନୁଃଶତମ୍ । ନାନାପ୍ରକାରକୃମିଭିଃ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଚ ଭଯାନକମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଗହଳା ଗଡ଼ିଆ ଅଛି, ଯାହାର ଉଚ୍ଚତା ଏକ ଶତ ପୁରୁଷ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତ ଏକ ଶତ ଧନୁର, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କୀଟପତଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା।
ଅତ୍ଯନ୍ଧକାରଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଚ କୂପାକାରଂ ଚ ଵର୍ତୁଲମ୍ । ତଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈଃ ପାପିଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯଦ୍ଭିଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହି ଗଡ଼ିଆ ଗଭୀର ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକି ରହିଛି, ଗୋଲାକାର ଏବଂ କୂଆ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ଏକାଅପରକୁ ଖାଇ ଦେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ତପ୍ତତୋଯପ୍ରଦଗ୍ଧୈଶ୍ଚ ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିଃ କୀଟଭକ୍ଷିତୈଃ । ଧ୍ଵାନ୍ତେନ ଚକ୍ଷୁଷା ଚାନ୍ଧୈରନ୍ଧକୂପଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଏଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୀଟପତଙ୍ଗରେ ଭକ୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି, ତପ୍ତ ଜଳରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ଧାରରେ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି—ଏହି ଗଡ଼ିଆକୁ 'ଅନ୍ଧକୂପ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନାନାପ୍ରକାରଶସ୍ତ୍ରୌଘୈର୍ଯତ୍ର ଵିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପାପିନଃ । ଧନୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଚ ଵେଧନଂ ତତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଦ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ଏହି ବିଦ୍ଧ ହେବାର ଉଚ୍ଚତା ଏକ ଶତ ଧନୁର ଅଟେ।
ଦଣ୍ଡେନ ତାଡିତା ଯତ୍ର ମମ ଦୂତୈଶ୍ଚ ପାପିନଃ । ଧନୁଃଷୋଡଶମାନଂ ଚ ତତ୍କୁଣ୍ଡଂ ଦଣ୍ଡତାଡନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ମୋର ଦୂତମାନେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ପିଟି ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି ଗଡ଼ିଆର ଉଚ୍ଚତା ଷୋଳ ଧନୁର ଅଟେ, ଏହାକୁ 'ଦଣ୍ଡ ପିଟିବା ଗଡ଼ିଆ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିରୁଦ୍ଧାଶ୍ଚ ମହାଜାଲୈର୍ଯଥା ମୀନାଶ୍ଚ ପାପିନଃ । ଧନୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଚ ଜାଲରନ୍ଧ୍ରଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ବଡ଼ ଜାଲରେ ମାଛ ପରି ଧରାଯାନ୍ତି, ଏହି ଜାଲର ମୁହଁ ଉଚ୍ଚତା କିଶି ଶତ ଧନୁର ଅଟେ।
ପତତାଂ ପାପିନାଂ କୁଣ୍ଡେ ଦେହଶ୍ଚୂର୍ଣୋ ଭଵେଦିହ । ଲୋହବନ୍ଦୀନିବଦ୍ଧାନାଂ କୋଟିପୌରୁଷମାନକମ୍
ଏଠାରେ ପାପୀ ଲୋକେ ଗଡ଼ିଆରେ ପଡ଼ି ଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଲୋହା ଦେଇ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଏ, ଏହି ଗଡ଼ିଆର ଉଚ୍ଚତା କୋଟି ପୁରୁଷ ଅଟେ।
ଗମ୍ଭୀରଂ ଧ୍ଵାନ୍ତସଂଯୁକ୍ତଂ ଧନୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରମାଣକମ୍ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତାନାଂ ଜଡାନାଂ ଚ ଦେହଚୂର୍ଣଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏହା ଗଭୀର ଏବଂ ଅନ୍ଧାରରେ ଭରିଥିବା, ଉଚ୍ଚତା କିଶି ଶତ ଧନୁର ଅଟେ, ଏଠାରେ ଅଚେତନ ଏବଂ ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କର ଶରୀର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।