ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ଯ ଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଵ୍ଯାସେନ ରକ୍ଷିତୋ ଵଂଶୋ ଭ୍ରାତୃଧର୍ମଵିଦାନଘାଃ
ଏହି ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ସେଇ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା । ବ୍ୟାସ, ଭାଇମାନେ କରିବା ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ନିର୍ମଳ, ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।
ମନୁକୃତଂ ଦେଵୀସ୍ତଵନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ନାରାଯଣ ଧରାଧାର ସର୍ଵପାଲନକାରଣ । ଭଵତୋଦୀରିତଂ ଦେଵୀଚରିତଂ ପାପନାଶନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ନାରାୟଣ, ପୃଥିବୀର ଆଧାର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର କାରଣ, ଆପଣ କହିଥିବା ଦେବୀଙ୍କ ଚରିତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ ।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସା ଦେଵୀ ଯତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀ । ଯଦାକାରେଣ କୁରୁତେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ମହେଶ୍ଵରୀ
ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେଇ ଦେବୀ ନିଜ ରୂପରେ, ଯେଉଁ ଆକାରରେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ମହାଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ।
ତାନ୍ନଃ ସର୍ଵାନ୍ସମାଖ୍ଯାହି ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯମିଶ୍ରିତାନ୍ । ଯଥା ଚ ଯେନ ଯେନେହ ପୂଜିତା ସଂସ୍ତୁତାପି ହି
ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହ, ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ମିଶିଥିବା ସେଇ କଥାଗୁଡ଼ିକ—କିପରି ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ମନୋରଥାନ୍ପୂରଯତି ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲା । ତନ୍ନଃ ଶୁଭୂଷମାଣାନାଂ ଦେଵୀଚରିତମୁତ୍ତମମ୍
ଭକ୍ତମାନେ ଯାହା ଆଶା କରନ୍ତି, ଭକ୍ତବତ୍ସଳା ଦେବୀ ସେଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କରନ୍ତି । ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଦେବୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର କଥା ଆମକୁ କହ ।
ଵର୍ଣଯସ୍ଵ କୃପାସିନ୍ଧୋ ଯେନାପ୍ନୋତି ସୁଖଂ ମହତ୍ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଆକର୍ଣଯ ମହର୍ଷେ ତ୍ଵଂ ଚରିତଂ ପାପନାଶନମ୍
ଦୟାର ସାଗର, ସେଇ କଥା ଏଭଳି କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ । ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ମହାର୍ଷି, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ସେଇ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଚରିତ୍ର ।
ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତିଜନନଂ ମହାସମ୍ପତ୍ତିକାରକମ୍ । ଜଗଦ୍ଯୋନିର୍ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ, ବଡ଼ ଧନସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଉତ୍ସ ଓ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ତେଜର ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା।
ଆଵିରାସୀନ୍ନାଭିପଦ୍ମାଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ । ସ ଚତୁର୍ମୁଖ ଆସାଦ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ମହାମତେ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମରୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେ ଚାରିଟି ମୁହଁ ପାଇ ଦେଖାଦେଲେ।
ମନୁଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଂ ନାମ ଜନଯାମାସ ମାନସାତ୍ । ସ ମାନସୋ ମନୁଃ ପୁତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ସେ ମନରେ ଭାବି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ନାମକ ମନୁଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହି ମନୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ ପୁତ୍ର।
ଶତରୂପାଂ ଚ ତତ୍ପତ୍ନୀଂ ଜଜ୍ଞେ ଧର୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍ । ସ ମନୁଃ କ୍ଷୀରସିନ୍ଧୋଶ୍ଚ ତୀରେ ପରମପାଵନେ
ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଶତରୂପାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ସେ ମନୁ, ଖୀରସାଗରର ପବିତ୍ର କୂଳରେ,
ଦେଵୀମାରାଧଯାମାସ ମହାଭାଗ୍ଯଫଲପ୍ରଦାମ୍ । ମୂର୍ତିଂ ଚ ମୃଣ୍ମଯୀଂ ତସ୍ଯା ଵିଧାଯ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ମାଟିରେ ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ପୃଥିବୀର ନାଥ ଉପାସନା କଲେ।
ଉପାସତେ ସ୍ମ ତାଂ ଦେଵୀଂ ଵାଗ୍ଭଵଂ ସ ଜପନ୍ ରହଃ । ନିରାହାରୋ ଜିତଶ୍ଵାସୋ ନିଯମଵ୍ରତକର୍ଶିତଃ
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ବାଗ୍ଭବ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ଉପବାସ, ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ଦେହ ଶିଥିଳ ହୋଇଥିଲେ।
ଏକପାଦେନ ସନ୍ତିଷ୍ଠନ୍ ଧରାଯାମନିଶଂ ସ୍ଥିରଃ । ଶତଵର୍ଷଂ ଜିତଃ କାମଃ କ୍ରୋଧସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା
ଏକ ପାଉଁରେ ଦିନ ରାତି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ମାଟି ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ଏହି ମହାତ୍ମା ଶତବର୍ଷ ଧରି କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଲେ।
ଜେ ସ୍ଥାଵରତାଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରଣୌ ଚିନ୍ତଯନ୍ ହୃଦି । ତସ୍ଯ ତତ୍ତପସା ଦେଵୀ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ଜଗନ୍ମଯୀ
ଦେବୀଙ୍କ ଚରଣକୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅଟୁଟ ଧୃତି ଲାଗିଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂର୍ତ୍ତି ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵରଂ ଵରଯ ଭୂମିପ । ତତ ଆନନ୍ଦଜନକଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମହୀପତିଃ
ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ କଥା କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁନ।' ଏହି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କଥା ଶୁଣି, ମହୀର ନାଥ
ଵରଯାମାସ ତାନ୍ ହୃତ୍ସ୍ଥାନ୍ ଵରାନମରଦୁର୍ଲଭାନ୍ । ମନୁରୁଵାଚ ଜଯ ଦେଵି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଜଯ ସର୍ଵାନ୍ତରସ୍ଥିତେ
ହୃଦୟରେ ଥିବା, ଦୁର୍ଲଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କଲେ; ମନୁ କହିଲେ: 'ବିଜୟ ହେଉ, ହେ ବିଶାଳ ନୟନ ଦେବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ, ତୁମକୁ ବିଜୟ ହେଉ।'
ମାନ୍ଯେ ପୂଜ୍ଯେ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରି ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମଙ୍ଗଲେ । ତ୍ଵତ୍କଟାକ୍ଷାଵଲୋକେନ ପଦ୍ମଭୂଃ ସୃଜତେ ଜଗତ୍
ସମ୍ମାନିତ, ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟୀ; ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲେ ମାତ୍ର, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ଵୈକୁଣ୍ଠଃ ପାଲଯତ୍ଯେଵ ହରଃ ସଂହରତେ କ୍ଷଣାତ୍ । ଶଚୀପତିସ୍ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଶ୍ଚ ଶାସକୋ ଭଵଦାଜ୍ଞଯା
ବୈକୁଣ୍ଠ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ହର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଶଚୀଙ୍କ ପତି ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ତିନି ଲୋକର ଶାସନ କରନ୍ତି।
ପ୍ରାଣିନଃ ଶିକ୍ଷଯତ୍ଯେଵ ଦଣ୍ଡେନ ଚ ପରେତରାଟ୍ । ଯାଦସାମଧିପଃ ପାଶୀ ପାଲନଂ ମାଦୃଶାମପି
ଯମ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେନ୍ତି; ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଵାରୁଣ, ପାଶ ଧାରଣ କରି, ଆମ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
କୁରୁତେ ସ କୁବେରୋଽପି ନିଧୀନାଂ ପତିରଵ୍ଯଯଃ । ହୁତଭୁଙ୍ନୈର୍ଋତୋ ଵାଯୁରୀଶାନଃ ଶେଷ ଏଵ ଚ
ଅବିନାଶୀ ଧନର ଅଧିପତି କୁବେର ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଅଗ୍ନି, ନୈୃତ, ବାୟୁ, ଈଶାନ ଓ ଶେଷ ମଧ୍ୟ ତାହା କରନ୍ତି।
ତ୍ଵଦଂଶସମ୍ଭଵା ଏଵ ତ୍ଵଚ୍ଛକ୍ତିପରିବୃଂହିତାଃ । ଅଥାପି ଯଦି ମେ ଦେଵି ଵରୋ ଦେଯୋଽସ୍ତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ସେମାନେ ସବୁ ତୁମ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ; ତଥାପି, ହେ ଦେବୀ, ଏହି ସମୟରେ ମୋତେ ଯଦି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ,
ତଦା ପ୍ରହ୍ଵାଃ ସର୍ଗକାର୍ଯେ ଵିଘ୍ନା ନଶ୍ଯନ୍ତୁ ମେ ଶିଵେ । ଵାଗ୍ଭଵସ୍ଯାପି ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଯେ କେଚିଦୁପସେଵିନଃ
ତେବେ, ହେ ଶିବେ, ମୋ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବାଧା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ଟ ହେଉ; ଏବଂ ବାଗ୍ଭବ ମନ୍ତ୍ର ଉପାସନା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ,
ତେଷାଂ ସିଦ୍ଧିଃ ସତ୍ଵରାପି କାର୍ଯାଣାଂ ଜାଯତାମପି । ଯେ ସଂଵାଦମିମଂ ଦେଵି ପଠନ୍ତି ଶ୍ରାଵଯନ୍ତି ଚ
ସେମାନଙ୍କର କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଘ୍ର ସଫଳ ହେଉ; ଏବଂ ଯେମାନେ ଏହି ସଂବାଦ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାନ୍ତି, ହେ ଦେବୀ,
ତେଷାଂ ଲୋକେ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତୀ ସୁଲଭେ ଭଵତାଂ ଶିଵେ । ଜାତିସ୍ମରତ୍ଵଂ ଭଵତୁ ଵକ୍ତୃତ୍ଵଂ ସୌଷ୍ଠଵଂ ତଥା
ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ସହଜରେ ପାଇଁ; ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି, ଭଲ କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ମିଳୁ।
ଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧିଃ କର୍ମମାର୍ଗସଂସିଦ୍ଧିରପି ଚାସ୍ତୁ ହି । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଜାଯେଦିତ୍ଯେଵ ମେ ଵଚଃ
ଜ୍ଞାନ ଲାଭ, କର୍ମରେ ସଫଳତା ଓ ପୁଅ-ନାତିର ଭଳି ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧି ହେଉ—ମୋ କଥା ଯେପରି, ସେପରି ସବୁ ହେଉ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯୋପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଭୂମିପାଲ ମହାବାହୋ ସର୍ଵମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ତତ୍ତେ ଦଦାମି ମନୁଜାଧିପ
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ: ହେ ଭୂମିର ରାଜା, ବଳଶାଳୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଲ, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଘଟିବ। ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଥ।
ଅହଂ ପ୍ରସନ୍ନା ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରନାଶନାମୋଘଵିକ୍ରମା । ଵାଗ୍ଭଵସ୍ଯ ଜପେନୈଵ ତପସା ତେ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇଛି, ହେ ଦାନବନାଶକ, ମୋର ଶକ୍ତି ଅବିଫଳ। ତୁମେ ଯେ ଭାଗ୍ଭବ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଓ ତପସ୍ୟା କଲ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ରାଜ୍ଯଂ ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ ତେଽସ୍ତୁ ପୁତ୍ରା ଵଂଶକରା ଅପି । ମଯି ଭକ୍ତିର୍ଦୃଢା ଵତ୍ସ ମୋକ୍ଷାନ୍ତେ ସତ୍ପଦେ ଭଵେତ୍
ତୁମର ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ବଂଶ ଚାଲାନ୍ତୁ। ମୋ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ରହୁ, ଏବଂ ଜୀବନ ଶେଷରେ ଉଚ୍ଚତମ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ଏଵଂ ଵରାନ୍ମହାଦେଵୀ ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତ୍ଵା ମହାତ୍ମନେ । ପଶ୍ଯତସ୍ତୁ ମନୋରେଵ ଜଗାମ ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତମ୍
ଏଭଳି ମହାଦେବୀ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମନୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯୋଽସୌ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଚଲୋ ରୁଦ୍ଧଃ କୁମ୍ଭୋଦ୍ଭଵମହର୍ଷିଣା । ଭାନୁମାର୍ଗାଵରୋଧାର୍ଥଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଗଗନଂ ସ୍ପୃଶନ୍
ଯିଏ ବିନ୍ଧ୍ୟାଚଳ, ଯାହାକୁ କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାର୍ଷି ରୋକିଥିଲେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁବାକୁ ବଢ଼ିଥିଲା।