ଭୀଷ୍ମେଣ ପୂଜିତଃ କାମଂ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ଚ ମାନିତଃ । ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ମହାତେଜା ଵିଧୂମୋଽଗ୍ନିରିଵାପରଃ
ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ, ସତ୍ୟବତୀ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ । ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ସେଠାରେ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ ।
ତମୁଵାଚ ମୁନିଂ ମାତା ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାଧୁନା । କ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ସୁନ୍ଦରଂ ତଵ ଵୀର୍ଯଜମ୍
ମାତା ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ତୁମେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସୁନ୍ଦର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର ।'
ଵ୍ଯାସଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ମାତୁରାପ୍ତଵାକ୍ଯମମନ୍ଯତ । ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଋତୁକାଲମଚିନ୍ତଯତ୍
ମାତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଭାବିଲେ । 'ଓଁ' ବୋଲି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ଉଚିତ ସମୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ।
ଅମ୍ବିକା ଚ ଯଦା ସ୍ନାତା ନାରୀ ଋତୁମତୀ ତଦା । ସଙ୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁନେଃ ପୁତ୍ରମସୂତାନ୍ଧଂ ମହାବଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅମ୍ବିକା ସ୍ନାନ କରି ଋତୁମତୀ ହେଲେ, ସେ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରି, ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ ଏବଂ ବଳବାନ୍ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଜନ୍ମାନ୍ଧଂ ଚ ସୁତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଃଖିତା ସତ୍ଯଵତ୍ଯପି । ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ଚ ଵଧୂମାହ ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାଶୁ ଵୈ
ପୁଅ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଦେଖି, ସତ୍ୟବତୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବଧୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର ।'
ଋତୁକାଲେଽଥ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଵ୍ଯାସେନ ସହ ସଙ୍ଗତା । ତଥା ଚାମ୍ବାଲିକା ରାତ୍ରୌ ଗର୍ଭଂ ନାରୀ ଦଧାର ସା
ଋତୁକାଳ ଆସିଲାପରେ, ଅମ୍ବାଳିକା ରାତିରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗ କଲେ ଏବଂ ସେ ନାରୀ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ ।
ସୋଽପି ପାଣ୍ଡୁଃ ସୁତୋ ଜାତୋ ରାଜ୍ଯଯୋଗ୍ଯୋ ନ ସମ୍ମତଃ । ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ପ୍ରେରଯାମାସ ଵର୍ଷାନ୍ତେ ଚ ପୁନର୍ଵଧୂମ୍
ସେଠାରୁ ପାଣ୍ଡୁ ଜନ୍ମିଲେ, ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୀକୃତ ହେଲେ ନାହିଁ । ପୁଅ ପାଇଁ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପୁନି ବଧୁକୁ ପଠାଇଲେ ।
ଆହୂଯ ଚ ତତୋ ଵ୍ଯାସଂ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାତ୍ରୌ ସା ଶଯନାଗାରମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଡାକି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି, ସେ ରାତିରେ ବଧୁକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶୟନକକ୍ଷକୁ ପଠାଇଲେ ।
ନ ଗତା ଚ ଵଧୂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରେଷ୍ଯା ସମ୍ପ୍ରେଷିତା ତଯା । ତସ୍ଯାଂ ଚ ଵିଦୁରୋ ଜାତୋ ଦାସ୍ଯାଂ ଧର୍ମାଂଶତଃ ଶୁଭଃ
କିନ୍ତୁ ବଧୁ ସେଠାକୁ ଗଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏକ ଦାସୀକୁ ପଠାଯାଇଲା । ସେ ଦାସୀରୁ ଧର୍ମମୟ ଏବଂ ଶୁଭ ବିଦୁର ଜନ୍ମିଲେ ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯାସେନ ତେ ପୁତ୍ରା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଦଯସ୍ତ୍ରଯଃ । ଉତ୍ପାଦିତା ମହାଵୀରା ଵଂଶରକ୍ଷଣହେତଵେ
ଏଭଳି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ମହାବୀର ପୁଅ ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜନ୍ମିଲେ ।
ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ଯ ଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଵ୍ଯାସେନ ରକ୍ଷିତୋ ଵଂଶୋ ଭ୍ରାତୃଧର୍ମଵିଦାନଘାଃ
ଏହି ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ସେଇ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା । ବ୍ୟାସ, ଭାଇମାନେ କରିବା ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ନିର୍ମଳ, ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।
ମନୁକୃତଂ ଦେଵୀସ୍ତଵନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ନାରାଯଣ ଧରାଧାର ସର୍ଵପାଲନକାରଣ । ଭଵତୋଦୀରିତଂ ଦେଵୀଚରିତଂ ପାପନାଶନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ନାରାୟଣ, ପୃଥିବୀର ଆଧାର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର କାରଣ, ଆପଣ କହିଥିବା ଦେବୀଙ୍କ ଚରିତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ ।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସା ଦେଵୀ ଯତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀ । ଯଦାକାରେଣ କୁରୁତେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ମହେଶ୍ଵରୀ
ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେଇ ଦେବୀ ନିଜ ରୂପରେ, ଯେଉଁ ଆକାରରେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ମହାଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ।
ତାନ୍ନଃ ସର୍ଵାନ୍ସମାଖ୍ଯାହି ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯମିଶ୍ରିତାନ୍ । ଯଥା ଚ ଯେନ ଯେନେହ ପୂଜିତା ସଂସ୍ତୁତାପି ହି
ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହ, ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ମିଶିଥିବା ସେଇ କଥାଗୁଡ଼ିକ—କିପରି ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ମନୋରଥାନ୍ପୂରଯତି ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲା । ତନ୍ନଃ ଶୁଭୂଷମାଣାନାଂ ଦେଵୀଚରିତମୁତ୍ତମମ୍
ଭକ୍ତମାନେ ଯାହା ଆଶା କରନ୍ତି, ଭକ୍ତବତ୍ସଳା ଦେବୀ ସେଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କରନ୍ତି । ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଦେବୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର କଥା ଆମକୁ କହ ।
ଵର୍ଣଯସ୍ଵ କୃପାସିନ୍ଧୋ ଯେନାପ୍ନୋତି ସୁଖଂ ମହତ୍ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଆକର୍ଣଯ ମହର୍ଷେ ତ୍ଵଂ ଚରିତଂ ପାପନାଶନମ୍
ଦୟାର ସାଗର, ସେଇ କଥା ଏଭଳି କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ । ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ମହାର୍ଷି, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ସେଇ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଚରିତ୍ର ।
ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତିଜନନଂ ମହାସମ୍ପତ୍ତିକାରକମ୍ । ଜଗଦ୍ଯୋନିର୍ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ, ବଡ଼ ଧନସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଉତ୍ସ ଓ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ତେଜର ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା।
ଆଵିରାସୀନ୍ନାଭିପଦ୍ମାଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ । ସ ଚତୁର୍ମୁଖ ଆସାଦ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ମହାମତେ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମରୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେ ଚାରିଟି ମୁହଁ ପାଇ ଦେଖାଦେଲେ।
ମନୁଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଂ ନାମ ଜନଯାମାସ ମାନସାତ୍ । ସ ମାନସୋ ମନୁଃ ପୁତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ସେ ମନରେ ଭାବି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ନାମକ ମନୁଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହି ମନୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ ପୁତ୍ର।
ଶତରୂପାଂ ଚ ତତ୍ପତ୍ନୀଂ ଜଜ୍ଞେ ଧର୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍ । ସ ମନୁଃ କ୍ଷୀରସିନ୍ଧୋଶ୍ଚ ତୀରେ ପରମପାଵନେ
ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଶତରୂପାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ସେ ମନୁ, ଖୀରସାଗରର ପବିତ୍ର କୂଳରେ,
ଦେଵୀମାରାଧଯାମାସ ମହାଭାଗ୍ଯଫଲପ୍ରଦାମ୍ । ମୂର୍ତିଂ ଚ ମୃଣ୍ମଯୀଂ ତସ୍ଯା ଵିଧାଯ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ମାଟିରେ ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ପୃଥିବୀର ନାଥ ଉପାସନା କଲେ।
ଉପାସତେ ସ୍ମ ତାଂ ଦେଵୀଂ ଵାଗ୍ଭଵଂ ସ ଜପନ୍ ରହଃ । ନିରାହାରୋ ଜିତଶ୍ଵାସୋ ନିଯମଵ୍ରତକର୍ଶିତଃ
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ବାଗ୍ଭବ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ଉପବାସ, ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ଦେହ ଶିଥିଳ ହୋଇଥିଲେ।
ଏକପାଦେନ ସନ୍ତିଷ୍ଠନ୍ ଧରାଯାମନିଶଂ ସ୍ଥିରଃ । ଶତଵର୍ଷଂ ଜିତଃ କାମଃ କ୍ରୋଧସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା
ଏକ ପାଉଁରେ ଦିନ ରାତି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ମାଟି ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ଏହି ମହାତ୍ମା ଶତବର୍ଷ ଧରି କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଲେ।
ଜେ ସ୍ଥାଵରତାଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରଣୌ ଚିନ୍ତଯନ୍ ହୃଦି । ତସ୍ଯ ତତ୍ତପସା ଦେଵୀ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ଜଗନ୍ମଯୀ
ଦେବୀଙ୍କ ଚରଣକୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅଟୁଟ ଧୃତି ଲାଗିଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂର୍ତ୍ତି ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵରଂ ଵରଯ ଭୂମିପ । ତତ ଆନନ୍ଦଜନକଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମହୀପତିଃ
ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ କଥା କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁନ।' ଏହି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କଥା ଶୁଣି, ମହୀର ନାଥ
ଵରଯାମାସ ତାନ୍ ହୃତ୍ସ୍ଥାନ୍ ଵରାନମରଦୁର୍ଲଭାନ୍ । ମନୁରୁଵାଚ ଜଯ ଦେଵି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଜଯ ସର୍ଵାନ୍ତରସ୍ଥିତେ
ହୃଦୟରେ ଥିବା, ଦୁର୍ଲଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କଲେ; ମନୁ କହିଲେ: 'ବିଜୟ ହେଉ, ହେ ବିଶାଳ ନୟନ ଦେବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ, ତୁମକୁ ବିଜୟ ହେଉ।'
ମାନ୍ଯେ ପୂଜ୍ଯେ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରି ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମଙ୍ଗଲେ । ତ୍ଵତ୍କଟାକ୍ଷାଵଲୋକେନ ପଦ୍ମଭୂଃ ସୃଜତେ ଜଗତ୍
ସମ୍ମାନିତ, ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟୀ; ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲେ ମାତ୍ର, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ଵୈକୁଣ୍ଠଃ ପାଲଯତ୍ଯେଵ ହରଃ ସଂହରତେ କ୍ଷଣାତ୍ । ଶଚୀପତିସ୍ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଶ୍ଚ ଶାସକୋ ଭଵଦାଜ୍ଞଯା
ବୈକୁଣ୍ଠ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ହର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଶଚୀଙ୍କ ପତି ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ତିନି ଲୋକର ଶାସନ କରନ୍ତି।
ପ୍ରାଣିନଃ ଶିକ୍ଷଯତ୍ଯେଵ ଦଣ୍ଡେନ ଚ ପରେତରାଟ୍ । ଯାଦସାମଧିପଃ ପାଶୀ ପାଲନଂ ମାଦୃଶାମପି
ଯମ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେନ୍ତି; ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଵାରୁଣ, ପାଶ ଧାରଣ କରି, ଆମ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
କୁରୁତେ ସ କୁବେରୋଽପି ନିଧୀନାଂ ପତିରଵ୍ଯଯଃ । ହୁତଭୁଙ୍ନୈର୍ଋତୋ ଵାଯୁରୀଶାନଃ ଶେଷ ଏଵ ଚ
ଅବିନାଶୀ ଧନର ଅଧିପତି କୁବେର ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଅଗ୍ନି, ନୈୃତ, ବାୟୁ, ଈଶାନ ଓ ଶେଷ ମଧ୍ୟ ତାହା କରନ୍ତି।