ମୃତେ ପୁତ୍ରେଽତିଦୁଃଖାର୍ତା ଜାତା ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା । କାରଯାମାସ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣି ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ
ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସତ୍ୟବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୁଅଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ।
ଭୀଷ୍ମମାହ ତଦୈକାନ୍ତେ ଵଚନଂ ଚାତିଦୁଃଖିତା । ରାଜ୍ଯଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ପିତୁସ୍ତେ ଶନ୍ତନୋଃ ସୁତ
ଏକାନ୍ତରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ତୁମ ବାପା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।'
ଭ୍ରାତୁର୍ଭାର୍ଯାଂ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ଵଂଶଞ୍ଚ ପରିରକ୍ଷଯ । ଯଥା ନ ନାଶମାଯାତି ଯଯାତେର୍ଵଂଶ ଇତ୍ଯୁତ
'ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କର ରାଣୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହି ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କର। ଯେପରି ଯୟାତିଙ୍କ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚିଗଲା, ସେପରି ଏହି ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।'
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମେ ଶ୍ରୁତା ମାତଃ ପିତ୍ରର୍ଥେ ଯା ମଯା କୃତା । ନାହଂ ରାଜ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ନ ଚାହଂ ଦାରସଂଗ୍ରହମ୍
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: 'ମା, ମୁଁ ମୋ ବାପା ପାଇଁ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ସେଥି ତୁମେ ଶୁଣିଛ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଚଲାଇବି ନାହିଁ, ଏବଂ ବିବାହ କରିବି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'
ସୂତ ଉଵାଚ ତଦା ଚିନ୍ତାତୁରା ଜାତା କଥଂ ଵଂଶୋ ଭଵେଦିତି । ନାଲସାଦ୍ଧି ସୁଖଂ ମହ୍ଯଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ହ୍ଯରାଜକେ
ସୂତ କହିଲେ: ସେବେଳେ ସତ୍ୟବତୀ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ—'କିପରି ବଂଶ ଚାଲିବ?' ରାଜା ନଥିବାରୁ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ସୁଖ ରହିଲା ନାହିଁ।
ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତାମୁଵାଚେଦଂ ମା ଚିନ୍ତାଂ କୁରୁ ଭାମିନି । ପୁତ୍ରଂ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରଜଂ ଚୋପପାଦଯ
ଗାଙ୍ଗେୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଚିନ୍ତା କରନି। ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ରଜ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।'
କୁଲୀନଂ ଦ୍ଵିଜମାହୂଯ ଵଧ୍ଵା ସହ ନିଯୋଜଯ । ନାତ୍ର ଦୋଷୋଽସ୍ତି ଵେଦେଽପି କୁଲରକ୍ଷାଵିଧୌ କିଲ
'ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକି ରାଣୀମାନେ ସହ ନିଯୁକ୍ତ କର। ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଥିରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ରହିଛି।'
ପୌତ୍ରଂ ଚୈଵଂ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଦେହି ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଅହଂ ଚ ପାଲଯିଷ୍ଯାମି ତସ୍ଯ ଶାସନମେଵ ହି
'ଏଭଳି ଭାବେ ନାତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦିଅ, ହେ ପବିତ୍ର ହସିଥିବା। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିବି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କାନୀନଂ ସ୍ଵସୁତଂ ମୁନିମ୍ । ଜଗାମ ମନସା ଵ୍ଯାସଂ ଦ୍ଵୈପାଯନମକଲ୍ମଷମ୍
ସେ ମୁନିର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଜଣେ କାନୀନାଙ୍କ ସ୍ୱପୁତ୍ର, ନିର୍ମଳ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ସ୍ମୃତମାତ୍ରସ୍ତତୋ ଵ୍ଯାସ ଆଜଗାମ ସ ତାପସଃ । କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣାମଂ ମାତ୍ରେଽଥ ସଂସ୍ଥିତୋ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ମୁନିଃ
ମାତା ଭାବିଲେ ମାତ୍ର, ସେ ତାପସ ବ୍ୟାସ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ । ସେ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଉଜ୍ୱଳ ମୁନି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ ।
ଭୀଷ୍ମେଣ ପୂଜିତଃ କାମଂ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ଚ ମାନିତଃ । ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ମହାତେଜା ଵିଧୂମୋଽଗ୍ନିରିଵାପରଃ
ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ, ସତ୍ୟବତୀ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ । ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ସେଠାରେ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ ।
ତମୁଵାଚ ମୁନିଂ ମାତା ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାଧୁନା । କ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ସୁନ୍ଦରଂ ତଵ ଵୀର୍ଯଜମ୍
ମାତା ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ତୁମେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସୁନ୍ଦର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର ।'
ଵ୍ଯାସଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ମାତୁରାପ୍ତଵାକ୍ଯମମନ୍ଯତ । ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଋତୁକାଲମଚିନ୍ତଯତ୍
ମାତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଭାବିଲେ । 'ଓଁ' ବୋଲି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ଉଚିତ ସମୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ।
ଅମ୍ବିକା ଚ ଯଦା ସ୍ନାତା ନାରୀ ଋତୁମତୀ ତଦା । ସଙ୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁନେଃ ପୁତ୍ରମସୂତାନ୍ଧଂ ମହାବଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅମ୍ବିକା ସ୍ନାନ କରି ଋତୁମତୀ ହେଲେ, ସେ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରି, ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ ଏବଂ ବଳବାନ୍ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଜନ୍ମାନ୍ଧଂ ଚ ସୁତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଃଖିତା ସତ୍ଯଵତ୍ଯପି । ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ଚ ଵଧୂମାହ ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାଶୁ ଵୈ
ପୁଅ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଦେଖି, ସତ୍ୟବତୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବଧୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର ।'
ଋତୁକାଲେଽଥ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଵ୍ଯାସେନ ସହ ସଙ୍ଗତା । ତଥା ଚାମ୍ବାଲିକା ରାତ୍ରୌ ଗର୍ଭଂ ନାରୀ ଦଧାର ସା
ଋତୁକାଳ ଆସିଲାପରେ, ଅମ୍ବାଳିକା ରାତିରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗ କଲେ ଏବଂ ସେ ନାରୀ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ ।
ସୋଽପି ପାଣ୍ଡୁଃ ସୁତୋ ଜାତୋ ରାଜ୍ଯଯୋଗ୍ଯୋ ନ ସମ୍ମତଃ । ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ପ୍ରେରଯାମାସ ଵର୍ଷାନ୍ତେ ଚ ପୁନର୍ଵଧୂମ୍
ସେଠାରୁ ପାଣ୍ଡୁ ଜନ୍ମିଲେ, ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୀକୃତ ହେଲେ ନାହିଁ । ପୁଅ ପାଇଁ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପୁନି ବଧୁକୁ ପଠାଇଲେ ।
ଆହୂଯ ଚ ତତୋ ଵ୍ଯାସଂ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାତ୍ରୌ ସା ଶଯନାଗାରମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଡାକି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି, ସେ ରାତିରେ ବଧୁକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶୟନକକ୍ଷକୁ ପଠାଇଲେ ।
ନ ଗତା ଚ ଵଧୂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରେଷ୍ଯା ସମ୍ପ୍ରେଷିତା ତଯା । ତସ୍ଯାଂ ଚ ଵିଦୁରୋ ଜାତୋ ଦାସ୍ଯାଂ ଧର୍ମାଂଶତଃ ଶୁଭଃ
କିନ୍ତୁ ବଧୁ ସେଠାକୁ ଗଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏକ ଦାସୀକୁ ପଠାଯାଇଲା । ସେ ଦାସୀରୁ ଧର୍ମମୟ ଏବଂ ଶୁଭ ବିଦୁର ଜନ୍ମିଲେ ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯାସେନ ତେ ପୁତ୍ରା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଦଯସ୍ତ୍ରଯଃ । ଉତ୍ପାଦିତା ମହାଵୀରା ଵଂଶରକ୍ଷଣହେତଵେ
ଏଭଳି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ମହାବୀର ପୁଅ ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜନ୍ମିଲେ ।
ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ଯ ଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଵ୍ଯାସେନ ରକ୍ଷିତୋ ଵଂଶୋ ଭ୍ରାତୃଧର୍ମଵିଦାନଘାଃ
ଏହି ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ସେଇ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା । ବ୍ୟାସ, ଭାଇମାନେ କରିବା ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ନିର୍ମଳ, ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।
ମନୁକୃତଂ ଦେଵୀସ୍ତଵନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ନାରାଯଣ ଧରାଧାର ସର୍ଵପାଲନକାରଣ । ଭଵତୋଦୀରିତଂ ଦେଵୀଚରିତଂ ପାପନାଶନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ନାରାୟଣ, ପୃଥିବୀର ଆଧାର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର କାରଣ, ଆପଣ କହିଥିବା ଦେବୀଙ୍କ ଚରିତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ ।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସା ଦେଵୀ ଯତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀ । ଯଦାକାରେଣ କୁରୁତେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ମହେଶ୍ଵରୀ
ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେଇ ଦେବୀ ନିଜ ରୂପରେ, ଯେଉଁ ଆକାରରେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ମହାଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ।
ତାନ୍ନଃ ସର୍ଵାନ୍ସମାଖ୍ଯାହି ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯମିଶ୍ରିତାନ୍ । ଯଥା ଚ ଯେନ ଯେନେହ ପୂଜିତା ସଂସ୍ତୁତାପି ହି
ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହ, ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ମିଶିଥିବା ସେଇ କଥାଗୁଡ଼ିକ—କିପରି ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ମନୋରଥାନ୍ପୂରଯତି ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲା । ତନ୍ନଃ ଶୁଭୂଷମାଣାନାଂ ଦେଵୀଚରିତମୁତ୍ତମମ୍
ଭକ୍ତମାନେ ଯାହା ଆଶା କରନ୍ତି, ଭକ୍ତବତ୍ସଳା ଦେବୀ ସେଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କରନ୍ତି । ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଦେବୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର କଥା ଆମକୁ କହ ।
ଵର୍ଣଯସ୍ଵ କୃପାସିନ୍ଧୋ ଯେନାପ୍ନୋତି ସୁଖଂ ମହତ୍ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଆକର୍ଣଯ ମହର୍ଷେ ତ୍ଵଂ ଚରିତଂ ପାପନାଶନମ୍
ଦୟାର ସାଗର, ସେଇ କଥା ଏଭଳି କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ । ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ମହାର୍ଷି, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ସେଇ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଚରିତ୍ର ।
ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତିଜନନଂ ମହାସମ୍ପତ୍ତିକାରକମ୍ । ଜଗଦ୍ଯୋନିର୍ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ, ବଡ଼ ଧନସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଉତ୍ସ ଓ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ତେଜର ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା।
ଆଵିରାସୀନ୍ନାଭିପଦ୍ମାଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ । ସ ଚତୁର୍ମୁଖ ଆସାଦ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ମହାମତେ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମରୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେ ଚାରିଟି ମୁହଁ ପାଇ ଦେଖାଦେଲେ।
ମନୁଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଂ ନାମ ଜନଯାମାସ ମାନସାତ୍ । ସ ମାନସୋ ମନୁଃ ପୁତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ସେ ମନରେ ଭାବି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ନାମକ ମନୁଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହି ମନୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ ପୁତ୍ର।
ଶତରୂପାଂ ଚ ତତ୍ପତ୍ନୀଂ ଜଜ୍ଞେ ଧର୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍ । ସ ମନୁଃ କ୍ଷୀରସିନ୍ଧୋଶ୍ଚ ତୀରେ ପରମପାଵନେ
ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଶତରୂପାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ସେ ମନୁ, ଖୀରସାଗରର ପବିତ୍ର କୂଳରେ,