ଧର୍ମପତ୍ନୀ ତଵାତ୍ଯନ୍ତଂ ଭଵାମି ନୃପସତ୍ତମ । ଚିନ୍ତିତୋଽସି ମଯା ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯାହଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ହେବି। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ମନରେ ଭାବିଥିଲି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶାଲ୍ଵ ଉଵାଚ ଗୃହୀତା ତ୍ଵଂ ଵରାରୋହେ ଭୀଷ୍ମେଣ ପଶ୍ଯତୋ ମମ । ରଥେ ସଂସ୍ଥାପିତା ତେନ ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯେ କରଂ ତଵ
ଶାଲ୍ବ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମକୁ ଭୀଷ୍ମ ମୋ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଦେଖି ଧରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ରଥରେ ବସାଇଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମର ହାତ ଧରିବି ନାହିଁ।
ପରୋଚ୍ଛିଷ୍ଟାଂ ଚ କଃ କନ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଣାତି ମତିମାନ୍ନରଃ । ଅତୋଽହଂ ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ତ୍ଯକ୍ତାଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ମାତୃଵତ୍
ଅନ୍ୟ କାହାରି ସ୍ପର୍ଶ ହୋଇଥିବା କୂମାରୀକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ କିଏ ବିବାହ କରେ? ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ତୁମକୁ ମାଆ ପରି ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ।
ରୁଦତୀ ଵିଲପନ୍ତୀ ସା ତ୍ଯକ୍ତା ତେନ ମହାତ୍ମନା । ପୁନର୍ଭୀଷ୍ମଂ ସମାଗତ୍ଯ ରୁଦତୀ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଝଡ଼ିଝଡ଼ି କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ, ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପୁଣି ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶାଲ୍ଵୋ ମୁକ୍ତାଂ ତ୍ଵଯା ଵୀର ନ ଗୃହ୍ଣାତି ଗୃହାଣ ମାମ୍ । ଧର୍ମଜ୍ଞୋଽସି ମହାଭାଗ ମରିଷ୍ଯାମ୍ଯନ୍ଯଥା ହ୍ଯହମ୍
ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଯେପରି, ଶାଲ୍ବ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଛ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର; ନହେଲେ ମୁଁ ମରିଯିବି।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ ଅନ୍ଯଚିତ୍ତାଂ କଥଂ ତ୍ଵାଂ ଵୈ ଗୃହ୍ଣାମି ଵରଵର୍ଣିନି । ପିତରଂ ସ୍ଵଂ ଵରାରୋହେ ଵ୍ରଜ ଶୀଘ୍ନଂ ନିରାକୁଲା
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମର ମନ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଥିଲେ, ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ଚିନ୍ତା କରନି।
ତଥୋକ୍ତା ସା ତୁ ଭୀଷ୍ମେଣ ଜଗାମ ଵନମେଵ ହି । ତପଶ୍ଚକାର ଵିଜନେ ତୀର୍ଥେ ପରମପାଵନେ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ସେଉଁଠିଠାରୁ ଚାଲିଯାଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେ ଏକାନ୍ତରେ ଏବଂ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଦ୍ଵେ ଭାର୍ଯେ ଚାତିରୂପାଢ୍ଯେ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ବଭୂଵତୁଃ । ଅମ୍ବାଲିକା ଚାମ୍ବିକା ଚ କାଶିରାଜସୁତେ ଶୁଭେ
ସେ ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ରାଣୀ ଥିଲେ—ଅମ୍ବାଲିକା ଓ ଅମ୍ବିକା, ଦୁହେଁ କାଶୀ ରାଜାଙ୍କର ଝିଅ।
ରାଜା ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋଽସୌ ତାଭ୍ଯାଂ ସହ ମହାବଲଃ । ରେମେ ନାନାଵିହାରୈଶ୍ଚ ଗୃହେ ଚୋପଵନେ ତଥା
ମହାବଳୀ ରାଜା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ, ସେ ଦୁହିଁ ସହ ଘରେ ଓ ଉଦ୍ୟାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଖେଳ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହେଉଥିଲେ।
ଵର୍ଷାଣି ନଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ କୁର୍ଵନ୍ କ୍ରୀଡା ମନୋରମାମ୍ । ପ୍ରାପାସୌ ମରଣଂ ଭୂଯୋ ଗୃହୀତୋ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା
ସେ ରାଜା ନଉ ବର୍ଷ ଧରି ମନୋରମ ଖେଳରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲେ। ପରେ ସେ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ମୃତେ ପୁତ୍ରେଽତିଦୁଃଖାର୍ତା ଜାତା ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା । କାରଯାମାସ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣି ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ
ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସତ୍ୟବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୁଅଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ।
ଭୀଷ୍ମମାହ ତଦୈକାନ୍ତେ ଵଚନଂ ଚାତିଦୁଃଖିତା । ରାଜ୍ଯଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ପିତୁସ୍ତେ ଶନ୍ତନୋଃ ସୁତ
ଏକାନ୍ତରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ତୁମ ବାପା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।'
ଭ୍ରାତୁର୍ଭାର୍ଯାଂ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ଵଂଶଞ୍ଚ ପରିରକ୍ଷଯ । ଯଥା ନ ନାଶମାଯାତି ଯଯାତେର୍ଵଂଶ ଇତ୍ଯୁତ
'ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କର ରାଣୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହି ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କର। ଯେପରି ଯୟାତିଙ୍କ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚିଗଲା, ସେପରି ଏହି ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।'
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମେ ଶ୍ରୁତା ମାତଃ ପିତ୍ରର୍ଥେ ଯା ମଯା କୃତା । ନାହଂ ରାଜ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ନ ଚାହଂ ଦାରସଂଗ୍ରହମ୍
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: 'ମା, ମୁଁ ମୋ ବାପା ପାଇଁ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ସେଥି ତୁମେ ଶୁଣିଛ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଚଲାଇବି ନାହିଁ, ଏବଂ ବିବାହ କରିବି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'
ସୂତ ଉଵାଚ ତଦା ଚିନ୍ତାତୁରା ଜାତା କଥଂ ଵଂଶୋ ଭଵେଦିତି । ନାଲସାଦ୍ଧି ସୁଖଂ ମହ୍ଯଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ହ୍ଯରାଜକେ
ସୂତ କହିଲେ: ସେବେଳେ ସତ୍ୟବତୀ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ—'କିପରି ବଂଶ ଚାଲିବ?' ରାଜା ନଥିବାରୁ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ସୁଖ ରହିଲା ନାହିଁ।
ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତାମୁଵାଚେଦଂ ମା ଚିନ୍ତାଂ କୁରୁ ଭାମିନି । ପୁତ୍ରଂ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରଜଂ ଚୋପପାଦଯ
ଗାଙ୍ଗେୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଚିନ୍ତା କରନି। ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ରଜ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।'
କୁଲୀନଂ ଦ୍ଵିଜମାହୂଯ ଵଧ୍ଵା ସହ ନିଯୋଜଯ । ନାତ୍ର ଦୋଷୋଽସ୍ତି ଵେଦେଽପି କୁଲରକ୍ଷାଵିଧୌ କିଲ
'ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକି ରାଣୀମାନେ ସହ ନିଯୁକ୍ତ କର। ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଥିରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ରହିଛି।'
ପୌତ୍ରଂ ଚୈଵଂ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଦେହି ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଅହଂ ଚ ପାଲଯିଷ୍ଯାମି ତସ୍ଯ ଶାସନମେଵ ହି
'ଏଭଳି ଭାବେ ନାତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦିଅ, ହେ ପବିତ୍ର ହସିଥିବା। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିବି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କାନୀନଂ ସ୍ଵସୁତଂ ମୁନିମ୍ । ଜଗାମ ମନସା ଵ୍ଯାସଂ ଦ୍ଵୈପାଯନମକଲ୍ମଷମ୍
ସେ ମୁନିର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଜଣେ କାନୀନାଙ୍କ ସ୍ୱପୁତ୍ର, ନିର୍ମଳ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ସ୍ମୃତମାତ୍ରସ୍ତତୋ ଵ୍ଯାସ ଆଜଗାମ ସ ତାପସଃ । କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣାମଂ ମାତ୍ରେଽଥ ସଂସ୍ଥିତୋ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ମୁନିଃ
ମାତା ଭାବିଲେ ମାତ୍ର, ସେ ତାପସ ବ୍ୟାସ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ । ସେ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଉଜ୍ୱଳ ମୁନି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ ।
ଭୀଷ୍ମେଣ ପୂଜିତଃ କାମଂ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ଚ ମାନିତଃ । ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ମହାତେଜା ଵିଧୂମୋଽଗ୍ନିରିଵାପରଃ
ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ, ସତ୍ୟବତୀ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ । ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ସେଠାରେ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ ।
ତମୁଵାଚ ମୁନିଂ ମାତା ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାଧୁନା । କ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ସୁନ୍ଦରଂ ତଵ ଵୀର୍ଯଜମ୍
ମାତା ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ତୁମେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସୁନ୍ଦର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର ।'
ଵ୍ଯାସଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ମାତୁରାପ୍ତଵାକ୍ଯମମନ୍ଯତ । ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଋତୁକାଲମଚିନ୍ତଯତ୍
ମାତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଭାବିଲେ । 'ଓଁ' ବୋଲି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ଉଚିତ ସମୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ।
ଅମ୍ବିକା ଚ ଯଦା ସ୍ନାତା ନାରୀ ଋତୁମତୀ ତଦା । ସଙ୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁନେଃ ପୁତ୍ରମସୂତାନ୍ଧଂ ମହାବଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅମ୍ବିକା ସ୍ନାନ କରି ଋତୁମତୀ ହେଲେ, ସେ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରି, ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ ଏବଂ ବଳବାନ୍ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଜନ୍ମାନ୍ଧଂ ଚ ସୁତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଃଖିତା ସତ୍ଯଵତ୍ଯପି । ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ଚ ଵଧୂମାହ ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାଶୁ ଵୈ
ପୁଅ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଦେଖି, ସତ୍ୟବତୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବଧୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର ।'
ଋତୁକାଲେଽଥ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଵ୍ଯାସେନ ସହ ସଙ୍ଗତା । ତଥା ଚାମ୍ବାଲିକା ରାତ୍ରୌ ଗର୍ଭଂ ନାରୀ ଦଧାର ସା
ଋତୁକାଳ ଆସିଲାପରେ, ଅମ୍ବାଳିକା ରାତିରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗ କଲେ ଏବଂ ସେ ନାରୀ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ ।
ସୋଽପି ପାଣ୍ଡୁଃ ସୁତୋ ଜାତୋ ରାଜ୍ଯଯୋଗ୍ଯୋ ନ ସମ୍ମତଃ । ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ପ୍ରେରଯାମାସ ଵର୍ଷାନ୍ତେ ଚ ପୁନର୍ଵଧୂମ୍
ସେଠାରୁ ପାଣ୍ଡୁ ଜନ୍ମିଲେ, ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୀକୃତ ହେଲେ ନାହିଁ । ପୁଅ ପାଇଁ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପୁନି ବଧୁକୁ ପଠାଇଲେ ।
ଆହୂଯ ଚ ତତୋ ଵ୍ଯାସଂ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାତ୍ରୌ ସା ଶଯନାଗାରମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଡାକି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି, ସେ ରାତିରେ ବଧୁକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶୟନକକ୍ଷକୁ ପଠାଇଲେ ।
ନ ଗତା ଚ ଵଧୂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରେଷ୍ଯା ସମ୍ପ୍ରେଷିତା ତଯା । ତସ୍ଯାଂ ଚ ଵିଦୁରୋ ଜାତୋ ଦାସ୍ଯାଂ ଧର୍ମାଂଶତଃ ଶୁଭଃ
କିନ୍ତୁ ବଧୁ ସେଠାକୁ ଗଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏକ ଦାସୀକୁ ପଠାଯାଇଲା । ସେ ଦାସୀରୁ ଧର୍ମମୟ ଏବଂ ଶୁଭ ବିଦୁର ଜନ୍ମିଲେ ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯାସେନ ତେ ପୁତ୍ରା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଦଯସ୍ତ୍ରଯଃ । ଉତ୍ପାଦିତା ମହାଵୀରା ଵଂଶରକ୍ଷଣହେତଵେ
ଏଭଳି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ମହାବୀର ପୁଅ ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜନ୍ମିଲେ ।