ଶରକୁଣ୍ଡଂ ଶୂଲକୁଣ୍ଡଂ ଖଡ୍ଗକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଭୀଷଣମ୍ । ଗୋଲକୁଣ୍ଡଂ ନକ୍ରକୁଣ୍ଡଂ କାକକୁଣ୍ଡଂ ଶୁଚାସ୍ପଦମ୍
ତୀରର କୁଆଁ, ଶୂଳର କୁଆଁ, ଭୟଙ୍କର ତଳୱାରର କୁଆଁ; ଗୋଲାକୁଆଁ, ମଗରମାଛର କୁଆଁ, କାଉଁଠିବା କୁଆଁ, ଯନ୍ତ୍ରଣାର ସ୍ଥାନ।
ମନ୍ଥାନକୁଣ୍ଡଂ ବୀଜକୁଣ୍ଡଂ ଵଜ୍ରକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଦୁଃସହମ୍ । ତପ୍ତପାଷାଣକୁଣ୍ଡଂ ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣପାଷାଣକୁଣ୍ଡକମ୍
ମଥାନର କୁଆଁ, ବୀଜର କୁଆଁ, ଅସହ୍ୟ ବଜ୍ରର କୁଆଁ; ତାପିତ ପାଥରର କୁଆଁ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଥରର କୁଆଁ।
ଲାଲାକୁଣ୍ଡଂ ମସୀକୁଣ୍ଡଂ ଚୂର୍ଣକୁଣ୍ଡଂ ତଥୈଵ ଚ । ଚକ୍ରକୁଣ୍ଡଂ ଵକ୍ରକୁଣ୍ଡଂ କୂର୍ମକୁଣ୍ଡଂ ମହୋଲ୍ବଣମ୍
ଲାଲାର କୁଆଁ, କାଳିର କୁଆଁ, ଗୁଡ଼ିକର କୁଆଁ; ଚକ୍ରର କୁଆଁ, ବାଙ୍କା କୁଆଁ, କଛୁଆଁର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କୁଆଁ।
ଜ୍ଵାଲାକୁଣ୍ଡଂ ଭସ୍ମକୁଣ୍ଡଂ ଦଗ୍ଧକୁଣ୍ଡଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ତପ୍ତସୂଚୀମସିପତ୍ରଂ କ୍ଷୁରଧାରଂ ସୂଚୀମୁଖମ୍
ଅଗ୍ନିଶିଖାର କୁଆଁ, ଛାରର କୁଆଁ, ପୋଡ଼ାଯାଉଥିବା କୁଆଁ; ତାପିତ ସୁଇ, ତଳୱାର ପତ୍ର, କମ୍ପିଲା କଠାର ଏବଂ ସୁଇମୁହଁ କୁଆଁ।
ଗୋକାମୁଖ ନକ୍ରମୁଖଂ ଗଜଦଂଶଂ ଚ ଗୋମୁଖମ୍ । କୁମ୍ଭୀପାକଂ କାଲସୂତ୍ରଂ ମତ୍ସ୍ଯୋଦଂ କୃମିତନ୍ତୁକମ୍
ଗାଈର ମୁହଁର କୁଆଁ, ମଗରମାଛର ମୁହଁର କୁଆଁ, ହାତୀର କାମୁଡ଼ି, ଗାଈର ମୁହଁର କୁଆଁ; କୁମ୍ଭୀପାକ, କାଳସୂତ୍ର, ମାଛଯୋଗ୍ୟ, କୀଟର ସୂତା କୁଆଁ।
ପାଂସୁଭୋଜ୍ଯଂ ପାଶଵେଷ୍ଟଂ ଶୂଲପ୍ରୋତଂ ପ୍ରକମ୍ପନମ୍ । ଉଲ୍କାମୁଖମନ୍ଧକୂପଂ ଵେଧନଂ ତାଡନଂ ତଥା
ମାଟି ଖାଇବାର କୁଆଁ, ଦାଗିବାର କୁଆଁ, ଶୂଳରେ ଗୁଥିବା, ହଲାଇବା; ଉଲ୍କାମୁଖ, ଅନ୍ଧାକୁଆଁ, ଛିଦ୍ର କରିବା ଏବଂ ପିଟିବା।
ଜାଲରନ୍ଧ୍ରଂ ଦେହଚୂର୍ଣଂ ଦଲନଂ ଶୋଷଣଂ କଷମ୍ । ଶୂର୍ପଂ ଜ୍ଵାଲାମୁଖଂ ଚୈଵ ଧୂମାନ୍ଧଂ ନାଗଵେଷ୍ଟନମ୍
ଜାଲର ଛିଦ୍ର କୁଆଁ, ଶରୀର ଗୁଡ଼ିକର କୁଆଁ, ଚେପିବା, ଶୁଷ୍କ କରିବା ଏବଂ ଖୋସିବା; ଝାଲରି, ଅଗ୍ନିମୁଖ, ଧୂମରେ ଅନ୍ଧା ଏବଂ ସାପରେ ବାନ୍ଧିବା।
କୁଣ୍ଡାନ୍ଯେତାନି ସାଵିତ୍ରି ପାପିନାଂ କ୍ଲେଶଦାନି ଚ । ନିଯୁତୈଃ କିଙ୍କରଗଣୈ ରକ୍ଷିତାନି ଚ ସନ୍ତତମ୍
ଏହି ସବୁ କୁଆଁ, ହେ ସାବିତ୍ରୀ, ପାପୀମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏମାନେ ସଦା ଅସଂଖ୍ୟ କିଙ୍କରମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ।
ଦଣ୍ଡହସ୍ତୈଃ ପାଶହସ୍ତୈର୍ମଦମତ୍ତୈର୍ଭଯଙ୍କରୈଃ । ଶକ୍ତିହସ୍ତୈର୍ଗଦାହସ୍ତୈରସିହସ୍ତୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ
କେହି ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଛନ୍ତି, କେହି ପାଶ ନେଇଛନ୍ତି, କେହି ମଦରେ ମତ୍ତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର; କେହି ଶକ୍ତି, କେହି ଗଦା, କେହି ତଳୱାର ଧରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ତମୋଯୁକ୍ତୈର୍ଦଯାହୀନୈର୍ନିଵାର୍ଯୈଶ୍ଚ ନ ସର୍ଵତଃ । ତେଜସ୍ଵିଭିଶ୍ଚ ନିଃଶଙ୍କୈରାତାମ୍ରପିଙ୍ଗଲୋଚନୈଃ
କେହି ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଥିବା, କେହି ଦୟାହୀନ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକିବା ଅସମ୍ଭବ; କେହି ତେଜସ୍ୱୀ, ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ତାମ୍ର ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା।
ଯୋଗଯୁକ୍ତୈଃ ସିଦ୍ଧିଯୁକ୍ତୈର୍ନାନାରୂପଧରୈର୍ଭଟୈଃ । ଆସନ୍ନମୃତ୍ଯୁଭିର୍ଦୃଷ୍ଟୈଃ ପାପିଭିଃ ସର୍ଵଜୀଵିଭିଃ
କେହି ଯୋଗରେ ଲିନ, କେହି ସିଦ୍ଧି ଥିବା, କେହି ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଯୋଦ୍ଧା; କେହି ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଥିବା, କେହି ପାପୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସ୍ଵକର୍ମନିରତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ଶାକ୍ତୈଃ ସୌରୈଶ୍ଚ ଗାଣପୈଃ । ଅଦୃଶ୍ଯୈଃ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧୈର୍ଯୋଗିଭିରେଵ ଚ
ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ, କେହି ଶାକ୍ତ, କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜକ, କେହି ଗଣପତିର ଭକ୍ତ; କେହି ଅଦୃଶ୍ୟ, କେହି ପୁଣ୍ୟ କରୁଥିବା, କେହି ସିଦ୍ଧ, କେହି ଯୋଗୀ।
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତୈର୍ଵାପି ଵିତତୈର୍ଵା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରକୈଃ । ବଲଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନିଃଶଙ୍କୈଃ ସ୍ଵପ୍ନଦୃଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ
କେହି ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲିନ, କେହି ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ; କେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କେହି ନିର୍ଭୟ, କେହି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏବଂ କେହି ବୈଷ୍ଣବ।
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ସାଧ୍ଵି କୁଣ୍ଡସଂଖ୍ଯାନିରୂପଣମ୍ । ଯେଷାଂ ନିଵାସୋ ଯତ୍କୁଣ୍ଡେ ନିବୋଧ କଥଯାମି ତେ
ହେ ସାଧ୍ବୀ, ଏହିପରି ତୁମକୁ କୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ବିଷୟରେ କହିଲି। କେଉଁ କୁଣ୍ଡରେ କିଏ ବସିଛି, ଏହିବେଳେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେଵୀଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେଽଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ନଵମସ୍କନ୍ଧେ ନାରାଯଣନାରଦସଂଵାଦେ ସାଵିତ୍ର୍ଯୁପାଖ୍ଯାନେ କୁଣ୍ଡସଂଖ୍ଯାନିରୂପଣଂ ନାମ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଦେବୀଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ନବମ ସ୍କନ୍ଧରେ, ନାରାୟଣ ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦ ଓ ସାବିତ୍ରୀ କଥାରେ, 'କୁଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟା ବିବରଣ' ନାମକ ବତ୍ତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ନାନାକର୍ମଵିପାକଫଲକଥନମ୍ ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ ହରିସେଵାରତଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଯୋଗସିଦ୍ଧୋ ଵ୍ରତୀ ସତି । ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ନ ଯାତି ନରକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା। ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ: ଯିଏ ହରିଙ୍କ ସେବାରେ ଲିନ, ଶୁଦ୍ଧ, ଯୋଗରେ ସିଦ୍ଧ, ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
କଟୁଵାଚା ବାନ୍ଧଵାଂଶ୍ଚ ବଲଲେପେନ ଯୋ ନରଃ । ଦଗ୍ଧାନ୍କରୋତି ବଲଵାନ୍ ଵହ୍ନିକୁଣ୍ଡଂ ପ୍ରଯାତି ସଃ
ଯିଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା କହି ଓ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବମାନେଙ୍କୁ ଦାହ କରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି କୁଣ୍ଡକୁ ଯାଏ।
ସ୍ଵଗାତ୍ରଲୋମମାନାବ୍ଦଂ ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵା ହୁତାଶନେ । ପଶୁଯୋନିମଵାପ୍ନୋତି ରୌଦ୍ରଦଗ୍ଧାଂ ତ୍ରିଜନ୍ମନି
ସେଠାରେ ନିଜ ଶରୀରର ଲୋମ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ରହି, ତିନି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାହିତ ଓ କ୍ରୂର ପଶୁ ଯୋନି ଲାଭ କରେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତୃଷିତଂ ତପ୍ତଂ କ୍ଷୁଧିତଂ ଗୃହମାଗତମ୍ । ନ ଭୋଜଯତି ଯୋ ମୂଢସ୍ତପ୍ତକୁଣ୍ଡଂ ପ୍ରଯାତି ସଃ
ଯିଏ ମୂଢ଼, ତ୍ରୁଷାର୍ତ୍ତ, କ୍ଳାନ୍ତ, ଭୁକ୍ତିଲାଗି ଘରକୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଉ ନାହିଁ, ସେ ତପ୍ତ କୁଣ୍ଡକୁ ଯାଏ।
ତତ୍ର ତଲ୍ଲୋମମାନଂ ଚ ଵର୍ଷଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚ ଦୁଃଖଦେ । ତପ୍ତସ୍ଥଲେ ଵହ୍ନିତଲ୍ପେ ପକ୍ଷୀ ଚ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ
ସେଠାରେ ନିଜ ଶରୀରର ଲୋମ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ ଭୂମି ଓ ଅଗ୍ନିର ଶୟନରେ ରହି, ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଯୋନି ଲାଭ କରେ।
ରଵିଵାରେ ଚ ସଂକ୍ରାନ୍ତ୍ଯାମମାଯାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଵାସରେ । ଵସ୍ତ୍ରାଣାଂ କ୍ଷାରସଂଯୋଗଂ କରୋତି କେଵଲଂ ନରଃ
ରବିବାର, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଅମାବାସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନରେ, ଯଦି କେହି କେବଳ ବସ୍ତ୍ର ସହ କ୍ଷାର ମିଶାଏ,
ସ ଯାତି କ୍ଷାରକୁଣ୍ଡଂ ଚ ସୂତ୍ରମାନାବ୍ଦମେଵ ଚ । ସ ଵ୍ରଜେଦ୍ରଜକୀଂ ଯୋନିଂ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ ଭାରତେ
ସେ କ୍ଷାର କୁଣ୍ଡକୁ ଯାଏ, ସୂତା ମାପରେ ଏକ ବର୍ଷ ରହି, ଭାରତ ଭୂମିରେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୋବୀ ଯୋନି ଲାଭ କରେ।
ମୂଲପ୍ରକୃତିନିନ୍ଦାଂ ଯଃ କୁରୁତେ ମାନଵାଧମଃ । ଵେଦନିନ୍ଦାଂ ଶାସ୍ତ୍ରନିନ୍ଦାଂ ପୁରାଣାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଯିଏ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦୀନାଂ ତଥା ନିନ୍ଦାପରୋ ଜନଃ । ଗୌରୀଵାଣ୍ଯାଦିଦେଵୀନାଂ ତଥା ନିନ୍ଦାପରୋ ଜନଃ
ଏବଂ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ, ଗୌରୀ, ବାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ଲିନ,
ତେ ସର୍ଵେ ନିରଯେ ଯାନ୍ତି ତସ୍ମିନ୍କୁଣ୍ଡେ ଭଯାନକେ । ନାତଃ ପରତରଂ କୁଣ୍ଡଂ ଦୁଃଖଦଂ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର ନରକ କୁଣ୍ଡକୁ ଯାନ୍ତି; ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ କୁଣ୍ଡ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନଥିବ।
ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵାନେକକଲ୍ପଂ ସର୍ପଯୋନିଂ ଵ୍ରଜେତ୍ପୁନଃ । ଦେଵୀନିନ୍ଦାପରାଧସ୍ଯ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଅନେକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହି, ପୁଣି ସର୍ପ ଯୋନି ଲାଭ କରେ; ଦେବୀ ନିନ୍ଦାର ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କୌଣସି ନାହିଁ।
ସ୍ଵଦତ୍ତାଂ ପରଦତ୍ତାଂ ଵା ଵୃତ୍ତିଂ ଚ ସୁରଵିପ୍ରଯୋଃ । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵିଟ୍କୁଣ୍ଡଂ ଚ ପ୍ରଯାତି ସଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ ଦିଆ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେ ଦିଆ, ଦେବତା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ଜୀବିକା ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳର କୁଣ୍ଡକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତାଵନ୍ତ୍ଯେଵ ଚ ଵର୍ଷାଣି ଵିଡ୍ଭୋଜୀ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵିଟ୍କୃମିଶ୍ଚ ପୁନର୍ଭୁଵି
ସେଠି ସେମାନେ ସେଇ ସଂଖ୍ୟକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳ ଖାଇ ରହନ୍ତି; ତାପରେ ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ମଳର କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ପରକୀଯତଡାଗେ ଚ ତଡାଗଂ ଯଃ କରୋତି ଚ । ଉତ୍ସଜେଦ୍ଦୈଵଦୋଷେଣ ମୂତ୍ରକୁଣ୍ଡଂ ପ୍ରଯାତି ସଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟର ପୋଖରୀ ଭିତରେ ପୋଖରୀ ତିଆରି କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭାଗ୍ୟର ଦୋଷରେ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପିଶାବର କୁଣ୍ଡକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତଦ୍ରେଣୁମାନଵର୍ଷଂ ଚ ତଦ୍ଭୋଜୀ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି । ପୁନଃ ପୂର୍ଣଶତାବ୍ଦଂ ଚ ସ ଵୃଷୋ ଭାରତେ ଭଵେତ୍
ସେଠି, ସେ ପୋଖରୀର ଧୂଳି ଯେତେ ବର୍ଷ ହେବ, ସେତେ ବର୍ଷ ସେଠି ରହି ସେହି ଧୂଳି ଖାଏ; ପୁଣି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତରେ ବୃଷ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।