ନରକାଣାଂ ଚ କୁଣ୍ଡାନି ସନ୍ତି ନାନାଵିଧାନି ଚ । ନାନାଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରମାଣେନ କର୍ମଭେଦେନ ଯାନି ଚ
ନରକର ଏହି କୁଆଁଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଛି।
ଵିସ୍ତୃତାନି ଚ ଗର୍ତାନି କ୍ଲେଶଦାନି ଚ ଦୁଃଖିନାମ୍ । ଭଯଙ୍କରାଣି ଘୋରାଣି ହେ ଵତ୍ସେ କୁତ୍ସିତାନି ଚ
ଏହି ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ, ଏହା ଭୟଙ୍କର, ଭୟାନକ ଏବଂ ଘୃଣିତ।
ଷଡଶୀତି ଚ କୁଣ୍ଡାନି ଏଵମନ୍ଯାନି ସନ୍ତି ଚ । ନିବୋଧ ତେଷାଂ ନାମାନି ପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ଶ୍ରୁତୌ ସତି
ଏଠାରେ ଛଅଅଠି କୁଆଁ ଅଛି, ଏହାଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଅଛି; ଏମାନଙ୍କର ନାମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।
ଵହ୍ନିକୁଣ୍ଡଂ ତପ୍ତକୁଣ୍ଡଂ କ୍ଷାରକୁଣ୍ଡଂ ଭଯାନକମ୍ । ଵିଟ୍କୁଣ୍ଡଂ ମୂତ୍ରକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଶ୍ଲେଷ୍ମକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଦୁଃସହମ୍
ଅଗ୍ନିର କୁଆଁ, ତାପିତ କୁଆଁ, କ୍ଷାରର ଭୟଙ୍କର କୁଆଁ; ମଳର କୁଆଁ, ପିତର କୁଆଁ ଏବଂ ଅସହ୍ୟ କଫର କୁଆଁ।
ଗରକୁଣ୍ଡଂ ଦୂଷିକୁଣ୍ଡଂ ଵସାକୁଣ୍ଡଂ ତଥୈଵ ଚ । ଶୁକ୍ରକୁଣ୍ଡମସୁକ୍କୁଣ୍ଡମଶ୍ରୁକୁଣ୍ଡଂ ଚ କୁତ୍ସିତମ୍
ବିଷର କୁଆଁ, ଅପବିତ୍ରତାର କୁଆଁ, ଚର୍ବିର କୁଆଁ; ଶୁକ୍ରର କୁଆଁ, ପକାର କୁଆଁ ଏବଂ ଅଶ୍ରୁର ଘୃଣିତ କୁଆଁ।
କୁଣ୍ଡଂ ଗାତ୍ରମଲାନାଂ ଚ କର୍ଣଵିଟ୍କୁଣ୍ଡମେଵ ଚ । ମଜ୍ଜାକୁଣ୍ଡଂ ମାଂସକୁଣ୍ଡଂ ନକ୍ରକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଦୁସ୍ତରମ୍
ଶରୀରର ମେଳର କୁଆଁ, କାନର ମଳର କୁଆଁ, ମଜ୍ଜାର କୁଆଁ, ମାଂସର କୁଆଁ ଏବଂ ମଗରମାଛର ଅପାର କୁଆଁ।
ଲୋମକୁଣ୍ଡଂ କେଶକୁଣ୍ଡମସ୍ଥିକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଦୁସ୍ତରମ୍ । ତାମ୍ରକୁଣ୍ଡଂ ଲୋହକୁଣ୍ଡଂ ପ୍ରତପ୍ତଂ କ୍ଲେଶଦଂ ମହତ୍
ଲୋମର କୁଆଁ, କେଶର କୁଆଁ, ହାଡ଼ର ଅପାର କୁଆଁ; ତାମ୍ବାର କୁଆଁ, ଲୋହାର ତୀବ୍ର ତାପିତ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ କୁଆଁ।
ଚର୍ମକୁଣ୍ଡଂ ତପ୍ତସୁରାକୁଣ୍ଡଂ ଚ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ତୀକ୍ଷ୍ଣକଣ୍ଟକକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଵିଷୋଦଂ ଵିଷକୁଣ୍ଡକମ୍
ଚର୍ମର କୁଆଁ, ତାପିତ ମଦର କୁଆଁ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ କାଣ୍ଟାର କୁଆଁ, ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଆଁ ଏବଂ ବିଷର କୁଆଁ।
ପ୍ରତପ୍ତକୁଣ୍ଡଂ ତୈଲସ୍ଯ କୁନ୍ତକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଦୁର୍ଵହମ୍ । କୃମିକୁଣ୍ଡଂ ପୂଯକୁଣ୍ଡଂ ସର୍ପକୁଣ୍ଡଂ ଦୁରନ୍ତକମ୍
ତାପିତ ତେଲର କୁଆଁ, କାଠିର କୁଆଁ ଅସହ୍ୟ; କୀଟର କୁଆଁ, ପକାର କୁଆଁ, ସାପର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କୁଆଁ।
ମଶକୁଣ୍ଡଂ ଦଂଶକୁଣ୍ଡଂ ଭୀମଂ ଗରଲକୁଣ୍ଡକମ୍ । କୁଣ୍ଡଂ ଚ ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଵୃଶ୍ଚିକାନାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତେ
ମାଛିର କୁଆଁ, କାଟୁଥିବା ପୋକାର କୁଆଁ, ଭୟଙ୍କର ବିଷର କୁଆଁ; ହୀରା ପ୍ରମାଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ପୋକା ଏବଂ ବିଛିର କୁଆଁ।
ଶରକୁଣ୍ଡଂ ଶୂଲକୁଣ୍ଡଂ ଖଡ୍ଗକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଭୀଷଣମ୍ । ଗୋଲକୁଣ୍ଡଂ ନକ୍ରକୁଣ୍ଡଂ କାକକୁଣ୍ଡଂ ଶୁଚାସ୍ପଦମ୍
ତୀରର କୁଆଁ, ଶୂଳର କୁଆଁ, ଭୟଙ୍କର ତଳୱାରର କୁଆଁ; ଗୋଲାକୁଆଁ, ମଗରମାଛର କୁଆଁ, କାଉଁଠିବା କୁଆଁ, ଯନ୍ତ୍ରଣାର ସ୍ଥାନ।
ମନ୍ଥାନକୁଣ୍ଡଂ ବୀଜକୁଣ୍ଡଂ ଵଜ୍ରକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଦୁଃସହମ୍ । ତପ୍ତପାଷାଣକୁଣ୍ଡଂ ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣପାଷାଣକୁଣ୍ଡକମ୍
ମଥାନର କୁଆଁ, ବୀଜର କୁଆଁ, ଅସହ୍ୟ ବଜ୍ରର କୁଆଁ; ତାପିତ ପାଥରର କୁଆଁ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଥରର କୁଆଁ।
ଲାଲାକୁଣ୍ଡଂ ମସୀକୁଣ୍ଡଂ ଚୂର୍ଣକୁଣ୍ଡଂ ତଥୈଵ ଚ । ଚକ୍ରକୁଣ୍ଡଂ ଵକ୍ରକୁଣ୍ଡଂ କୂର୍ମକୁଣ୍ଡଂ ମହୋଲ୍ବଣମ୍
ଲାଲାର କୁଆଁ, କାଳିର କୁଆଁ, ଗୁଡ଼ିକର କୁଆଁ; ଚକ୍ରର କୁଆଁ, ବାଙ୍କା କୁଆଁ, କଛୁଆଁର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କୁଆଁ।
ଜ୍ଵାଲାକୁଣ୍ଡଂ ଭସ୍ମକୁଣ୍ଡଂ ଦଗ୍ଧକୁଣ୍ଡଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ତପ୍ତସୂଚୀମସିପତ୍ରଂ କ୍ଷୁରଧାରଂ ସୂଚୀମୁଖମ୍
ଅଗ୍ନିଶିଖାର କୁଆଁ, ଛାରର କୁଆଁ, ପୋଡ଼ାଯାଉଥିବା କୁଆଁ; ତାପିତ ସୁଇ, ତଳୱାର ପତ୍ର, କମ୍ପିଲା କଠାର ଏବଂ ସୁଇମୁହଁ କୁଆଁ।
ଗୋକାମୁଖ ନକ୍ରମୁଖଂ ଗଜଦଂଶଂ ଚ ଗୋମୁଖମ୍ । କୁମ୍ଭୀପାକଂ କାଲସୂତ୍ରଂ ମତ୍ସ୍ଯୋଦଂ କୃମିତନ୍ତୁକମ୍
ଗାଈର ମୁହଁର କୁଆଁ, ମଗରମାଛର ମୁହଁର କୁଆଁ, ହାତୀର କାମୁଡ଼ି, ଗାଈର ମୁହଁର କୁଆଁ; କୁମ୍ଭୀପାକ, କାଳସୂତ୍ର, ମାଛଯୋଗ୍ୟ, କୀଟର ସୂତା କୁଆଁ।
ପାଂସୁଭୋଜ୍ଯଂ ପାଶଵେଷ୍ଟଂ ଶୂଲପ୍ରୋତଂ ପ୍ରକମ୍ପନମ୍ । ଉଲ୍କାମୁଖମନ୍ଧକୂପଂ ଵେଧନଂ ତାଡନଂ ତଥା
ମାଟି ଖାଇବାର କୁଆଁ, ଦାଗିବାର କୁଆଁ, ଶୂଳରେ ଗୁଥିବା, ହଲାଇବା; ଉଲ୍କାମୁଖ, ଅନ୍ଧାକୁଆଁ, ଛିଦ୍ର କରିବା ଏବଂ ପିଟିବା।
ଜାଲରନ୍ଧ୍ରଂ ଦେହଚୂର୍ଣଂ ଦଲନଂ ଶୋଷଣଂ କଷମ୍ । ଶୂର୍ପଂ ଜ୍ଵାଲାମୁଖଂ ଚୈଵ ଧୂମାନ୍ଧଂ ନାଗଵେଷ୍ଟନମ୍
ଜାଲର ଛିଦ୍ର କୁଆଁ, ଶରୀର ଗୁଡ଼ିକର କୁଆଁ, ଚେପିବା, ଶୁଷ୍କ କରିବା ଏବଂ ଖୋସିବା; ଝାଲରି, ଅଗ୍ନିମୁଖ, ଧୂମରେ ଅନ୍ଧା ଏବଂ ସାପରେ ବାନ୍ଧିବା।
କୁଣ୍ଡାନ୍ଯେତାନି ସାଵିତ୍ରି ପାପିନାଂ କ୍ଲେଶଦାନି ଚ । ନିଯୁତୈଃ କିଙ୍କରଗଣୈ ରକ୍ଷିତାନି ଚ ସନ୍ତତମ୍
ଏହି ସବୁ କୁଆଁ, ହେ ସାବିତ୍ରୀ, ପାପୀମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏମାନେ ସଦା ଅସଂଖ୍ୟ କିଙ୍କରମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ।
ଦଣ୍ଡହସ୍ତୈଃ ପାଶହସ୍ତୈର୍ମଦମତ୍ତୈର୍ଭଯଙ୍କରୈଃ । ଶକ୍ତିହସ୍ତୈର୍ଗଦାହସ୍ତୈରସିହସ୍ତୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ
କେହି ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଛନ୍ତି, କେହି ପାଶ ନେଇଛନ୍ତି, କେହି ମଦରେ ମତ୍ତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର; କେହି ଶକ୍ତି, କେହି ଗଦା, କେହି ତଳୱାର ଧରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ତମୋଯୁକ୍ତୈର୍ଦଯାହୀନୈର୍ନିଵାର୍ଯୈଶ୍ଚ ନ ସର୍ଵତଃ । ତେଜସ୍ଵିଭିଶ୍ଚ ନିଃଶଙ୍କୈରାତାମ୍ରପିଙ୍ଗଲୋଚନୈଃ
କେହି ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଥିବା, କେହି ଦୟାହୀନ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକିବା ଅସମ୍ଭବ; କେହି ତେଜସ୍ୱୀ, ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ତାମ୍ର ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା।
ଯୋଗଯୁକ୍ତୈଃ ସିଦ୍ଧିଯୁକ୍ତୈର୍ନାନାରୂପଧରୈର୍ଭଟୈଃ । ଆସନ୍ନମୃତ୍ଯୁଭିର୍ଦୃଷ୍ଟୈଃ ପାପିଭିଃ ସର୍ଵଜୀଵିଭିଃ
କେହି ଯୋଗରେ ଲିନ, କେହି ସିଦ୍ଧି ଥିବା, କେହି ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଯୋଦ୍ଧା; କେହି ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଥିବା, କେହି ପାପୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସ୍ଵକର୍ମନିରତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ଶାକ୍ତୈଃ ସୌରୈଶ୍ଚ ଗାଣପୈଃ । ଅଦୃଶ୍ଯୈଃ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧୈର୍ଯୋଗିଭିରେଵ ଚ
ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ, କେହି ଶାକ୍ତ, କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜକ, କେହି ଗଣପତିର ଭକ୍ତ; କେହି ଅଦୃଶ୍ୟ, କେହି ପୁଣ୍ୟ କରୁଥିବା, କେହି ସିଦ୍ଧ, କେହି ଯୋଗୀ।
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତୈର୍ଵାପି ଵିତତୈର୍ଵା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରକୈଃ । ବଲଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନିଃଶଙ୍କୈଃ ସ୍ଵପ୍ନଦୃଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ
କେହି ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲିନ, କେହି ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ; କେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କେହି ନିର୍ଭୟ, କେହି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏବଂ କେହି ବୈଷ୍ଣବ।
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ସାଧ୍ଵି କୁଣ୍ଡସଂଖ୍ଯାନିରୂପଣମ୍ । ଯେଷାଂ ନିଵାସୋ ଯତ୍କୁଣ୍ଡେ ନିବୋଧ କଥଯାମି ତେ
ହେ ସାଧ୍ବୀ, ଏହିପରି ତୁମକୁ କୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ବିଷୟରେ କହିଲି। କେଉଁ କୁଣ୍ଡରେ କିଏ ବସିଛି, ଏହିବେଳେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେଵୀଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେଽଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ନଵମସ୍କନ୍ଧେ ନାରାଯଣନାରଦସଂଵାଦେ ସାଵିତ୍ର୍ଯୁପାଖ୍ଯାନେ କୁଣ୍ଡସଂଖ୍ଯାନିରୂପଣଂ ନାମ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଦେବୀଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ନବମ ସ୍କନ୍ଧରେ, ନାରାୟଣ ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦ ଓ ସାବିତ୍ରୀ କଥାରେ, 'କୁଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟା ବିବରଣ' ନାମକ ବତ୍ତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ନାନାକର୍ମଵିପାକଫଲକଥନମ୍ ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ ହରିସେଵାରତଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଯୋଗସିଦ୍ଧୋ ଵ୍ରତୀ ସତି । ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ନ ଯାତି ନରକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା। ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ: ଯିଏ ହରିଙ୍କ ସେବାରେ ଲିନ, ଶୁଦ୍ଧ, ଯୋଗରେ ସିଦ୍ଧ, ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
କଟୁଵାଚା ବାନ୍ଧଵାଂଶ୍ଚ ବଲଲେପେନ ଯୋ ନରଃ । ଦଗ୍ଧାନ୍କରୋତି ବଲଵାନ୍ ଵହ୍ନିକୁଣ୍ଡଂ ପ୍ରଯାତି ସଃ
ଯିଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା କହି ଓ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବମାନେଙ୍କୁ ଦାହ କରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି କୁଣ୍ଡକୁ ଯାଏ।
ସ୍ଵଗାତ୍ରଲୋମମାନାବ୍ଦଂ ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵା ହୁତାଶନେ । ପଶୁଯୋନିମଵାପ୍ନୋତି ରୌଦ୍ରଦଗ୍ଧାଂ ତ୍ରିଜନ୍ମନି
ସେଠାରେ ନିଜ ଶରୀରର ଲୋମ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ରହି, ତିନି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାହିତ ଓ କ୍ରୂର ପଶୁ ଯୋନି ଲାଭ କରେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତୃଷିତଂ ତପ୍ତଂ କ୍ଷୁଧିତଂ ଗୃହମାଗତମ୍ । ନ ଭୋଜଯତି ଯୋ ମୂଢସ୍ତପ୍ତକୁଣ୍ଡଂ ପ୍ରଯାତି ସଃ
ଯିଏ ମୂଢ଼, ତ୍ରୁଷାର୍ତ୍ତ, କ୍ଳାନ୍ତ, ଭୁକ୍ତିଲାଗି ଘରକୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଉ ନାହିଁ, ସେ ତପ୍ତ କୁଣ୍ଡକୁ ଯାଏ।
ତତ୍ର ତଲ୍ଲୋମମାନଂ ଚ ଵର୍ଷଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚ ଦୁଃଖଦେ । ତପ୍ତସ୍ଥଲେ ଵହ୍ନିତଲ୍ପେ ପକ୍ଷୀ ଚ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ
ସେଠାରେ ନିଜ ଶରୀରର ଲୋମ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ ଭୂମି ଓ ଅଗ୍ନିର ଶୟନରେ ରହି, ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଯୋନି ଲାଭ କରେ।