ସତ୍ଯଵତ୍ଯୈ ନିଵେଦ୍ଯାଶୁ ଦ୍ଵିଜାନାହୂଯ ସତ୍ଵରଃ । ଦୈଵଜ୍ଞାନ୍ଵେଦଵିଦୁଷଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଚ୍ଛୁଭଂ ଦିନମ୍
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇ, ତିନି ଶୀଘ୍ର ଜଣେ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷୀଙ୍କୁ ଡାକି, ଶୁଭ ଦିନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
କୃତ୍ଵା ଵିଵାହସମ୍ଭାରଂ ଯଦା ଵୈ ଭ୍ରାତରଂ ନିଜମ୍ । ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଵିଵାହଯତି ତା ଯଦା
ବିବାହ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଭୀଷ୍ମ ନିଜ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ ସେହି ଝିଅମାନେ ସହ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତଦା ଜ୍ଯେଷ୍ଠାପ୍ଯୁଵାଚେଦଂ କନ୍ଯକା ଜାହ୍ନଵୀସୁତମ୍ । ଲଜ୍ଜମାନାସିତାପାଙ୍ଗୀ ତିସୄଣାଂ ଚାରୁଲୋଚନା
ତେବେ, ତିନି ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼, ଶ୍ୟାମ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ନମ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ।
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଜ୍ଞ କୁଲଦୀପକ । ମଯା ସ୍ଵଯଂଵରେ ଶାଲ୍ଵୋ ଵୃତୋଽସ୍ତି ମନସା ନୃପଃ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ବଂଶର ଦୀପ, ମୁଁ ମନରେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଶାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କୁ ବରଣ କରିଛି।
ଵୃତାହଂ ତେନ ରାଜ୍ଞା ଵୈ ଚିତ୍ତେ ପ୍ରେମସମାକୁଲେ । ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ପରନ୍ତପ
ମୋ ହୃଦୟ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସେଇ ରାଜା ମୋତେ ବରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ପରିବାର ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ, ଆଜି ତୁମେ ସେହି କାମ କର।
ତେନାହଂ ଵୃତପୂର୍ଵାଽସ୍ମି ତ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ । ବଲଵାନସି ଗାଙ୍ଗେଯ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବରଣିତ। ତୁମେ ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତୁମେ ଯାହା ଭଲ ବୁଝ, ସେହି କର।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ତତ୍ର କନ୍ଯଯା କୁରୁନନ୍ଦନଃ । ଅପୃଚ୍ଛତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵୃଦ୍ଧାନ୍ମାତରଂ ସଚିଵାଂସ୍ତଥା
ସୂତ କହିଲେ — ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମାଆ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ପରାମର୍ଶ କଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ମତମାଜ୍ଞାଯ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ଧର୍ମଵିତ୍ତମଃ । ଗଚ୍ଛେତି କନ୍ଯକାଂ ପ୍ରାହ ଯଥାରୁଚି ଵରାନନେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ମତ ଜାଣି, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଭୀଷ୍ମ ଶୋଭାବତୀ ଝିଅକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ଯାଅ।'
ଵିସର୍ଜିତାଥ ସା ତେନ ଗତା ଶାଲ୍ଵନିକେତନମ୍ । ଉଵାଚ ତଂ ଵରାରୋହା ରାଜାନଂ ମନସେପ୍ସିତମ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଓ ନିଜ ମନର ଚୟିତ ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଵିନିର୍ମୁକ୍ତାସ୍ମି ଭୀଷ୍ମେଣ ତ୍ଵନ୍ମନସ୍କେତି ଧର୍ମତଃ । ଆଗତାସ୍ମି ମହାରାଜ ଗୃହାଣାଦ୍ଯ କରଂ ମମ
ଭୀଷ୍ମ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ହୃଦୟରେ ଓ ଧର୍ମରେ ତୁମର। ମୁଁ ଏସିଛି, ମହାରାଜ, ଆଜି ମୋ ହାତ ଧର।
ଧର୍ମପତ୍ନୀ ତଵାତ୍ଯନ୍ତଂ ଭଵାମି ନୃପସତ୍ତମ । ଚିନ୍ତିତୋଽସି ମଯା ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯାହଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ହେବି। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ମନରେ ଭାବିଥିଲି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶାଲ୍ଵ ଉଵାଚ ଗୃହୀତା ତ୍ଵଂ ଵରାରୋହେ ଭୀଷ୍ମେଣ ପଶ୍ଯତୋ ମମ । ରଥେ ସଂସ୍ଥାପିତା ତେନ ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯେ କରଂ ତଵ
ଶାଲ୍ବ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମକୁ ଭୀଷ୍ମ ମୋ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଦେଖି ଧରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ରଥରେ ବସାଇଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମର ହାତ ଧରିବି ନାହିଁ।
ପରୋଚ୍ଛିଷ୍ଟାଂ ଚ କଃ କନ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଣାତି ମତିମାନ୍ନରଃ । ଅତୋଽହଂ ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ତ୍ଯକ୍ତାଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ମାତୃଵତ୍
ଅନ୍ୟ କାହାରି ସ୍ପର୍ଶ ହୋଇଥିବା କୂମାରୀକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ କିଏ ବିବାହ କରେ? ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ତୁମକୁ ମାଆ ପରି ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ।
ରୁଦତୀ ଵିଲପନ୍ତୀ ସା ତ୍ଯକ୍ତା ତେନ ମହାତ୍ମନା । ପୁନର୍ଭୀଷ୍ମଂ ସମାଗତ୍ଯ ରୁଦତୀ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଝଡ଼ିଝଡ଼ି କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ, ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପୁଣି ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶାଲ୍ଵୋ ମୁକ୍ତାଂ ତ୍ଵଯା ଵୀର ନ ଗୃହ୍ଣାତି ଗୃହାଣ ମାମ୍ । ଧର୍ମଜ୍ଞୋଽସି ମହାଭାଗ ମରିଷ୍ଯାମ୍ଯନ୍ଯଥା ହ୍ଯହମ୍
ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଯେପରି, ଶାଲ୍ବ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଛ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର; ନହେଲେ ମୁଁ ମରିଯିବି।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ ଅନ୍ଯଚିତ୍ତାଂ କଥଂ ତ୍ଵାଂ ଵୈ ଗୃହ୍ଣାମି ଵରଵର୍ଣିନି । ପିତରଂ ସ୍ଵଂ ଵରାରୋହେ ଵ୍ରଜ ଶୀଘ୍ନଂ ନିରାକୁଲା
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମର ମନ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଥିଲେ, ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ଚିନ୍ତା କରନି।
ତଥୋକ୍ତା ସା ତୁ ଭୀଷ୍ମେଣ ଜଗାମ ଵନମେଵ ହି । ତପଶ୍ଚକାର ଵିଜନେ ତୀର୍ଥେ ପରମପାଵନେ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ସେଉଁଠିଠାରୁ ଚାଲିଯାଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେ ଏକାନ୍ତରେ ଏବଂ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଦ୍ଵେ ଭାର୍ଯେ ଚାତିରୂପାଢ୍ଯେ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ବଭୂଵତୁଃ । ଅମ୍ବାଲିକା ଚାମ୍ବିକା ଚ କାଶିରାଜସୁତେ ଶୁଭେ
ସେ ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ରାଣୀ ଥିଲେ—ଅମ୍ବାଲିକା ଓ ଅମ୍ବିକା, ଦୁହେଁ କାଶୀ ରାଜାଙ୍କର ଝିଅ।
ରାଜା ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋଽସୌ ତାଭ୍ଯାଂ ସହ ମହାବଲଃ । ରେମେ ନାନାଵିହାରୈଶ୍ଚ ଗୃହେ ଚୋପଵନେ ତଥା
ମହାବଳୀ ରାଜା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ, ସେ ଦୁହିଁ ସହ ଘରେ ଓ ଉଦ୍ୟାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଖେଳ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହେଉଥିଲେ।
ଵର୍ଷାଣି ନଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ କୁର୍ଵନ୍ କ୍ରୀଡା ମନୋରମାମ୍ । ପ୍ରାପାସୌ ମରଣଂ ଭୂଯୋ ଗୃହୀତୋ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣା
ସେ ରାଜା ନଉ ବର୍ଷ ଧରି ମନୋରମ ଖେଳରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲେ। ପରେ ସେ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ମୃତେ ପୁତ୍ରେଽତିଦୁଃଖାର୍ତା ଜାତା ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା । କାରଯାମାସ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣି ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ
ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସତ୍ୟବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୁଅଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ।
ଭୀଷ୍ମମାହ ତଦୈକାନ୍ତେ ଵଚନଂ ଚାତିଦୁଃଖିତା । ରାଜ୍ଯଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ପିତୁସ୍ତେ ଶନ୍ତନୋଃ ସୁତ
ଏକାନ୍ତରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ତୁମ ବାପା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।'
ଭ୍ରାତୁର୍ଭାର୍ଯାଂ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ଵଂଶଞ୍ଚ ପରିରକ୍ଷଯ । ଯଥା ନ ନାଶମାଯାତି ଯଯାତେର୍ଵଂଶ ଇତ୍ଯୁତ
'ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କର ରାଣୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହି ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କର। ଯେପରି ଯୟାତିଙ୍କ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚିଗଲା, ସେପରି ଏହି ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।'
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମେ ଶ୍ରୁତା ମାତଃ ପିତ୍ରର୍ଥେ ଯା ମଯା କୃତା । ନାହଂ ରାଜ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ନ ଚାହଂ ଦାରସଂଗ୍ରହମ୍
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: 'ମା, ମୁଁ ମୋ ବାପା ପାଇଁ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ସେଥି ତୁମେ ଶୁଣିଛ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଚଲାଇବି ନାହିଁ, ଏବଂ ବିବାହ କରିବି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'
ସୂତ ଉଵାଚ ତଦା ଚିନ୍ତାତୁରା ଜାତା କଥଂ ଵଂଶୋ ଭଵେଦିତି । ନାଲସାଦ୍ଧି ସୁଖଂ ମହ୍ଯଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ହ୍ଯରାଜକେ
ସୂତ କହିଲେ: ସେବେଳେ ସତ୍ୟବତୀ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ—'କିପରି ବଂଶ ଚାଲିବ?' ରାଜା ନଥିବାରୁ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ସୁଖ ରହିଲା ନାହିଁ।
ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତାମୁଵାଚେଦଂ ମା ଚିନ୍ତାଂ କୁରୁ ଭାମିନି । ପୁତ୍ରଂ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରଜଂ ଚୋପପାଦଯ
ଗାଙ୍ଗେୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଚିନ୍ତା କରନି। ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ରଜ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।'
କୁଲୀନଂ ଦ୍ଵିଜମାହୂଯ ଵଧ୍ଵା ସହ ନିଯୋଜଯ । ନାତ୍ର ଦୋଷୋଽସ୍ତି ଵେଦେଽପି କୁଲରକ୍ଷାଵିଧୌ କିଲ
'ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକି ରାଣୀମାନେ ସହ ନିଯୁକ୍ତ କର। ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଥିରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ରହିଛି।'
ପୌତ୍ରଂ ଚୈଵଂ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଦେହି ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଅହଂ ଚ ପାଲଯିଷ୍ଯାମି ତସ୍ଯ ଶାସନମେଵ ହି
'ଏଭଳି ଭାବେ ନାତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦିଅ, ହେ ପବିତ୍ର ହସିଥିବା। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିବି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କାନୀନଂ ସ୍ଵସୁତଂ ମୁନିମ୍ । ଜଗାମ ମନସା ଵ୍ଯାସଂ ଦ୍ଵୈପାଯନମକଲ୍ମଷମ୍
ସେ ମୁନିର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଜଣେ କାନୀନାଙ୍କ ସ୍ୱପୁତ୍ର, ନିର୍ମଳ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ସ୍ମୃତମାତ୍ରସ୍ତତୋ ଵ୍ଯାସ ଆଜଗାମ ସ ତାପସଃ । କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣାମଂ ମାତ୍ରେଽଥ ସଂସ୍ଥିତୋ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ମୁନିଃ
ମାତା ଭାବିଲେ ମାତ୍ର, ସେ ତାପସ ବ୍ୟାସ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ । ସେ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଉଜ୍ୱଳ ମୁନି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ ।